سهم مردم از این مناظره‌های جنجالی چیست؟

سرویس سیاسی «تابناک» ـ آیا جامعه ما ظرفیت شفاف‌سازی در عرصه سیاسی و مدیریتی را دارد؟ این مهمترین پرسشی است که امروز ذهن بسیاری از ایرانیان را به خود مشغول کرده است.

به گزارش خبرنگار «تابناک» شب گذشته چهارمین مناظره از شش مناظره پیش بینی شده برای ارائه برنامه‌ها ی نامزدها و به چالش کشیده شدن آنها توسط رقبا برای انتخاب بهتر از سوی مردم برگزار شد.

اگر در یک تقسیم بندی کلی بخواهیم چهار مناظره انجام شده را دسته‌بندی کنیم، باید بگوییم مناظره‌های آرام و تاحدودی منطقی و مناظره‌های جنجالی و احساسی.

قطعا همه می‌توانند این نظر را تأیید کنند که مناظره دیشب یکی دیگر از مناظره‌های جنجالی و احساسی بود. مشخصه‌های این دست نوع مناظره عبارتست از تأکید بسیار بر اشتباهات گفتاری و تکیه بر اخبار موثق و نیمه موثق شنیده شده از طرفین،برچسب زدن و وارد کردن اتهامات متقابل بدون اینکه هیچ یک از طرفین با استفاده از مستندات محکمه پسند در مقام پاسخ براید،طرح و بیان نام افراد بسیاری که یا اکنون در جایگاه‌های اجرایی و مدیریتی قرار دارند و یا در گذشته در چنین جایگاههایی بوده اند، استفاده فراوان از واژه‌های کنایه‌آمیز و یا استفاده از حرکات دست و صورت برای تحقیر ضمنی طرف مقابل و موارد دیگری از این دست.

در روزهای گذشته که مردم ما نخستین تجربه‌های جدی از یک رویارویی بی پرده با سیاستمداران را که بدیل آن به این شکل و سیاق و آزادی طرفین در طرح هر موضوعی را حتی در برنامه پرهیجان ورزشی مانند 90 را ندیده‌اند پست سر گذاردند.

مناظره شب گذشته حتی نسبت به مناظره جنجالی و تعجب آور میان آقایان موسوی و احمدی‌نژاد نیز ناموفقتر بود. این بار اتهامات دو جانبه بود، از افراد بی‌گناه یا باگناه بیشتری نام برده شد، در چندین مورد از امام و رهبری به شکل نامناسبی هزینه گشت و تنها و تنها نتیجه‌اش انبوه پرسش‌های هرچند حاشیه ای و غیر مرتبطی بود که در ذهن خوانندگان حک شد بدون آنکه هریک از طرفین پاسخی در شأن و شفاف یا حتی بعضا پاسخی بیان کرده باشند.

هرچند محمود احمدی‌نژاد در شب گذشته شروع کننده اتهام‌زنی و یا به قول خودش افشاگری نبود، اما این بار خود آماج حملات شیخ مهدی کروبی قرار گرفت و در چنبره رسمی گرفتار شد که خود در این رویداد مهم؛ یعنی طرح موضوعاتی غیر مرتبط در نخستین مناظره‌های مستقیم سیاسی تلویزیون، بنا نهاده بود.

منظره شنبه شب گذشته، باز هم برای مخاطبان حرف تازه و روشنگرانه ای نداشت. آقای احمدی‌نژاد بار دیگر آمارهایی را که دو شب قبل در برنامه گفت‌وگوی ویژه خبری شبکه دو مطرح کرده بودند، بدون هیچ تغییر و نوآوری بیان کردند که این نشان می‌داد، وی از طرح دوباره این موضوع، دو هدف عمده را دنبال می‌کرد؛ نخست بزرگنمایی آمار و ارقامی که بعضا رقیبان وی آن را مخدوش می‌دانند، اما تا حدودی برای مخاطبان عمومی می‌تواند اقناع کننده باشد.

دوم آنکه به آقای کروبی اجازه ندهد وارد مباحثی چالشی  ـ از آن دست که آقای احمدی‌نژاد در نخستین مناظره خود با میرحسین موسوی به آن ورود کرد ـ شود که امکان داشت او را در برابر صراحت شیخ اصلاحات به تنگنا ببرد. در واقع آقای احمدی‌نژاد به خوبی توانست بخش چشمگیری از وقت مناظره را که تنها به او و آقای کروبی تعلق نداشت، بلکه متعلق به همه کسانی بود که برای انتخاب بهتر پای گیرنده‌هایشان نشسته بودند از بین ببرد.

البته برخی نیز استفاده از این تاکتیک توسط آقای احمدی‌نژاد را به دلیل فقدان برنامه دانست تشکیلات دولت نهم برای اداره دولت دهم برشمردند که نمونه آن را آنگاه که مجری آرام برنامه در پایان به آقای احمدی‌نژاد اشاره کرد که هنوز یک دقیقه از وقتشان باقی مانده، ایشان تنها به وعظ و خطابه بسنده کرده و حتی در پی طرح موضوعاتی تیتروار از دیگر برنامه‌های کلی مثل اشتغال و مسکن و امثال آن که دهه‌هاست توسط هر کاندیدایی البته بدون ارایه طرحی برای عملیاتی کردنش مطرح می‌شود.

اما به نظر می‌رسد مناظره دیشب درسی دیگر نیز برای آقای احمدی‌نژاد داشت و آن هم اینکه اگر رویه و اصل مبتنی بر اتهام زنی و افشاگری احساسی بدون پشتوانه برای اثبات و پیگیری تعیین شود، وی نیز از این رویداد بی نصیب نخواهد ماند.

اتهام تلاش برای برداشت هفتصد میلیون دلار از حساب ارزی بانک مرکزی، ماجرای سیصد میلیارد تومان هزینه بدون سند در شهرداری تهران و یا پرونده نفت اردبیل، تنها بخشی از اتهاماتی بود که بعضا چند برابر آن بر زبان‌ها مطرح می‌شود.

موضوع اصلی این است که در نگاهی کلان، آقای احمدی‌نژاد و منتقدان جدی وی، هر دو یک اشتباه مرتکب شده‌اند و آن هم فراموش کردن اصلی مهم مانند امر به معروف و نهی از منکر البته با تمام ملاحظاتش است.

پرسش این است که آقای احمدی‌نژاد تا کنون چند تا از این آقا زاده‌ها و یا پدرانشان را در خفا به رعایت بیت‌المال توصیه کرده‌اند یا اینکه تا کنون شخصا و یا در جایگاه حقوقی خود با طرح شکواییه برای پاسداشت بیت‌المال علیه آنها اقامه دعوا کرده‌اند؟ در این سوی به مخالفان ایشان نیز این نقد وارد است که تاکنون چند بار در نشست‌های دوستانه و یا پیام‌های مشفقانه تلاش کرده‌اند به وی بگویند راه را اشتباه می‌رود؟ یا اینکه چرا باید چهار سال همه سکوت کرده و یا در قالب کنایه و طعنه در پی بیان نواقص دولت برآمده‌اند؟

اینها پرسشهایی است که امروز مردم در میان خود نجوا می‌کنند و متأسفانه فرصت منظره‌ها که باید محلی و زمانی برای تمییز بهترین باشد کم کم برای مردم به نوعی سرگرمی و جذابیتی مانند صفحات حوادث روزنامه‌ها تبدیل شده است.

جالب این است که دیروز آقای صفار هرندی، وزیر ارشاد دولت نهم در مصاحبه ای با سایت خبری دولتیار که نزدیک به رئیس جمهور کنونی است، گفته است که وزارت ارشاد در این چهار سال به اندازه سی سال گذشته کتاب به چاپ رسانده است و این سخن به طور کامل در مغایرت با اعتراف آقای احمدی‌نژاد در مناظره‌اش با میرحسین موسوی درباره اینکه دولتش در زمینه کتاب کم کاری کرده است، می‌باشد؛ این مثال را مطرح کردیم تا بگوییم عرصه مناظره عرصه بحث و نظر در خصوص نگرش و رویکردها و برنامه‌هاست و یقینا آمارها و مصداق‌ها هم به عنوان تسهیل کننده و ساده‌ساز مباحث مفیدند، اما فرار از موضوع اصلی و تأکید بیش از اندازه بر آماری که تناقضات آنها نه در گفتار بلکه در عمل مشهود است به انتخاب بهتر مردم کمک نمی‌کند.

و در پایان اینکه هرچند باید به صدا و سیما و ریاست آن برای پذیرش ریسک بالا یا انجام مناظره‌ها تبریک و خسته نباشید گفت، اما به یقین 90 دقیقه برای طرح همه ابعاد برنامه‌ها و پاسخ به سئوالات کافی نیست و ای کاش کاندیداها و یا نمایندگانشان در حوزه‌های تخصصی مانند امنیت ملی و سیاست خارجی، اقتصاد، فرهنگ، رفاه اجتماعی و ... نیز با یکدیگر به مناظره می‌نشستند.