جشن بر کرانه «دُن»
آخرین جام یوفا را نارنجیپوشانی از منتهاالیه شرقی اروپا به خانه بردند؛ به شهری کارگری به نام دونتسک بر کرانه «دن» آرام، رودی که 90 سال پیش نخستین جرقههای جنبش «بلشویسم» همراه با انقلاب کمونیستی در استپها و مزارع وسیع اطراف آن زده شد و از آن مهمتر (البته در عالم فوتبال) بزرگترین تئوریسین فوتبال بلوک شرق، فوتبال را در همین شهر و در کنار همین رود «دن» به پایان برد و شاید در همین زمان بود که در فضای صنعتی دونتسک، جرقه فوتبال مکانیکی در ذهن «والری لوبانفسکی» جوان شکل گرفت. حالا هفت سال از روزی که با مرگ لوبای بزرگ، پدربزرگ فوتبال اوکراین، در این کشور عزای ملی برپا شد میگذرد. آن روز هزاران نفر در خیابانهای «کییف» به نشانه احترام به مردی که به بهانه فوتبال، آوازه اوکراین را از پشت دیوارهای آهنین شوروی به گوش جهانیان رساند، راهپیمایی کردند و بعد در میدان بایکوف گردهم آمدند.
به نوشته وطن امروز، لوبا برای بیش از ربع قرن نام خود را به عنوان یکی از بانفوذترین مربیان در جریان رو به جلوی فوتبال مدرن پرآوازه کرد. آن روز عزاداران مرگ لوبای بزرگ راهپیمایی خود را به سوی باشگاه دیناموکییف ادامه دادند و بعد پای پوسترها و تصاویری عظیم از او که دورادور ورزشگاه دینامو بر پا شده بود جمع شدند و با سخنرانیهایی یاد او را جاودان نگاه داشتند.
باشگاه دیناموکییف در تمام این سالها با تصویر برجسته والری لوبانفسکی شناخته شده است اما کمتر کسی تا پیش از هنرنمایی شاختاردونتسک در جام یوفا میدانست که لوبا پیش از آنکه مربی بزرگي شود در دونتسک فوتبال بازی میکرد. او پیش از آنکه در لابراتوار فوتبال مجهزش در باشگاه دیناموکییف، مکانیزمهای مدرن فوتبال را کشف و شاخصههای دنیای نوین مثل نگرش علمی و رایانه را وارد فوتبال کند، بسیاری از ایدههای مترقیاش در محدوده مستطیل سبز را مدیون دورانی بود که در باشگاه اول فوتبال شهر دونتسک بازی میکرد، باشگاهی که پس از فروپاشی شوروی نام شاختاردونتسک را برای خود برگزید.
شاختار همیشه زیر سایه دینامو بود و هنوز هم سایه پایتختنشینان بر سر آنها سنگینی میکند چنانکه در فصل جاری لیگ برتر اوکراین هم، دینامو با فاصله قابلتوجهی پیشتاز است اما نارنجیهای شاختار در سالهای پس از استقلال اوکراین همواره فوتبال جذابتر از همتای بزرگ خود ارائه دادهاند و ماه گذشته در نیمه نهایی جام یوفا، زمانی که آنها دیناموکییف را بهرغم انبوهی از افتخارات اروپاییاش برای رسیدن به نخستین فینال اروپایی کشور مستقل اوکراین از سر راه برمیداشتند هیچکس در شایستگی آنها شکی نداشت. حتی خیلیها آن شب به یاد آوردند که شاختاردونتسک تنها تیمی بوده است که این فصل توانسته بارسلونای شگفتانگیز پپ گوآردیولا را شکست دهد، حتی اگر آنها در اصل ترکیبی از ذخیرهها و بازیکنان تیم بارسای «ب» را در یک بازی تشریفاتی برده باشند.
حالا هفت سال پس از لوبا، نخستین افتخار اروپایی فوتبال اوکراین به شاختار رسیده است. آن هم پس از انتقامی تاریخی از ژرمنها كه دشمن دیرینه مردم کشاورز ساکن استپهای غنی شرق اروپا به شمار میآمدند. گریگوری سورکیس، رئیس فدراسیون فوتبال اوکراین بر این باور است که نارنجیپوشان دونتسک در سالهای اخیر عامل رنسانس در فوتبال اوکراین بودهاند: «ما این احساس را داریم که به سالهای باشکوه گذشته مثل سال 1975 که دینامو نخستین عنوان اروپایی (جام برندگان جام اروپا) را برد یا سال 1986 (که دوباره همان جام را تصاحب کرد) بازگشتهایم».
جشن بازگشت
جشن قهرمانی شاختار در جام یوفا، تنها به شهر دونتسک که به شهر معدنچیها شهرت دارد محدود نشد و میلیونها نفر در سراسر اوکراین این قهرمانی را ستودند، از جمله دهها هزار نفری که در بازگشت نارنجیها از استانبول به فرودگاه کییف آمده بودند. این اتفاق قرار بود ظهر روز پنجشنبه بیفتد ولی با تاخیر چهارساعته کاروان شاختار، آنها ترجیح دادند جشنی را در همان فرودگاه برپا کنند.
سرانجام ساعت 16 و 25 دقیقه به وقت اوکراین بود که کاپیتان داریو سرنا جام به دست وارد سالن فرودگاه شد و جمعیت فریادهای «قهرمانان» و «جام به دونتسک رسید» را سر دادند. سرنا پس از بازگشت رو به هواداران گفت: «چند وقت پیش رینات آخمتوف، رئیس باشگاه قول داده بود که ما به فینال خواهیم رسید. آن روز افراد زیادی باور نداشتند که این اتفاق به این سرعت روی دهد ولی ما سر حرفمان ایستادیم و در نخستین حضورمان در فینال، پیروز شدیم».
آندری پیاتوف، سنگربان شاختار که روی گل دریافتی تیمش در بازی فینال، به دنبال ضربه مهلک نالدو از فاصله 30 متری مقصر بود، دومین بازیکنی بود که پس از سرنا با هواداران رودررو شد: «باور نمیکنم که چطور هیچکس مرا به خاطر آن گل سرزنش نکرد». او همچنین از حضور 8 هزار هوادار نارنجی در فینال استانبول، آن هم با وجود وضع بحرانی اقتصاد مردم اوکراین تشکر کرد.
اما در فرودگاه بیش از هر کس نام میرشا لوچسکو، سرمربی رومانیایی شاختار فریاد زده میشد؛ مردی که یک بار دیگر پس از حضور موفق خود در ترکیه، باعث رنسانس در فوتبال کشوری دیگر در کرانه دریای سیاه شد. لوچسکو همچنین بهانهای پررنگ بود برای آنکه هواداران بشیکتاش (که سابقا با او به قهرمانی لیگ ترکیه رسیده بودند) در حمایت از تیم اوکرایني به ورزشگاه خانگیشان شوکور اوغلو بیایند و با فریادهای «عقابها، گل، گل، گل» و «شاختار گل، گل، گل» به مدت 120 دقیقه کاری کنند که نارنجیها در مصاف با وردربرمن احساس کنند در خانهشان بازی میکنند.
