كار سالم در محيط سالم

گزارشي در مورد حق و نياز انسانها به داشتن محيط كار سالم و وضعيت اين مسئله در ايران، به بهانه 28 آوريل (8 ارديبهشت ماه) روز جهاني ايمني و بهداشت حرفه اي.

شعار روز جهاني بهداشت حرفه اي در سال 2009: سلامت زيستن در محيط کار، حق اوليه هر انسان

نقش بهداشت حرفه اي در جامعه سالم

طبق تعريف سازمان بهداشت جهاني جامعه سالم جامعه اي است که در آن بهداشت و سلامتي به ندرت به معني عدم بيماري است.در جامعه سالم افراد براي بهبود کيفيت زندگي و بهره وري در جامعه تلاش مي کنند.

جامعه سالم 2010 دو هدف را دنبال مي کند:
1- افزايش کيفيت طول عمر زندگي
2 - حذف نقص هاي بهداشتي

نقص بهداشتي به معني شکاف در جنبه هاي بهداشتي افراد مختلف جامعه مي باشد. بدين معني که يک گروه از افراد جامعه سالم تر نسبت به بقيه هستند.که در سال 2010 قصد بر اين است که شکاف طبقاتي برداشته شود. جامعه سالم 2010 روي 28 موضوع تاکيد مي کند که يکي از موارد آن بهداشت و ايمني شغلي مي باشد.

در اين گزارش سعي شده اهميت نقش بهداشت حرفه اي در ايجاد جامعه سالم مد نظر قرار بگيرد و راهکارهاي ارتقاء سلامت جامعه با توجه به موضوع بهداشت حرفه اي مورد بحث و بررسي قرار مي گيرد

10-5% از کارگران در کشورهاي توسعه يافته و 50-20% در کشورهاي صنعتي دسترسي کافي به خدمات بهداشت حرفه اي دارند. جهت بهبود اين شرايط WHO برنامه محيط کار سالم را تدوين کرده است. اين برنامه نه فقط استانداردهاي ايمني و بهداشت شغلي را مد نظر قرار مي دهد ،بلکه فاکتورهاي سازماني مانند شرايط کاري، نوع مديريت و ارتباطات را نيز جهت حفظ و بهبود شرايط ايمني و بهداشت کارگران مد نظر قرار مي دهند

نيروي کار سالم و فعال مي تواند يک جامعه سالم و پويا را تشکيل دهد.روند روبه رشد سرمايه داري صنعتي در کشور هاي کمتر توسعه يافته و بهره کشي بي حد و حصر از نيروي کار شرايط بغرنجي را براي کارگران بوجود آورده است.

امروزه تامين و ارتقاي سلامت در محيطهاي مختلف جامعه علاوه بر احتساب يک امتياز براي دولتها، يک وظيفه مديريتي محسوب مي گردد چرا که در جهان امروز انسان سالم محور توسعه قلمداد شده و سرمايه گذاري در سلامت جوامع موجبات حفظ و اعتلاي منابع انساني را فراهم و افزايش رضايتمندي و بهره وري در سازمانها را به دنبال خواهد داشت.

نقش کليدي نيروي کار در افزايش کميت و کيفيت توليد بر همگان پر واضح است در واقع نيروي کار سالم محور توسعه پايدار بوده و با تکيه بر نيروي کار سالم و کار آمد است که مي توان به اهدافي همچون رشد اقتصادي ، توسعه پايدار ؛ ارتقاي سطح رفاه جامعه و ... دست يافت. لذا تامين، حفظ و ارتقاء سطح سلامت شاغلين از اهميتي فوق العاده برخوردار مي باشد.

بهداشت حرفه اي علمي است كه با پرداختن به امور بهداشتي درماني كليه شاغلين بخشهاي مختلف جامعه اعم از صنعت،‌معدن،‌ كشاورزي و خدمات نه تنها سلامتي آنها را در نظر دارد بلكه تاثير مثبت و قابل ملاحظه اي در بهره وري و كيفيت محصولات،‌انگيزه كار،‌رضايت شغلي و كيفيت كل زندگي جامعه دارد.

شايد يکي از بحث هاي مهم در زمينه داشتن نيروي شاغل کارآمد، توجه به سلامت شاغلبن و همچنين رعايت استانداردهاي سلامت در محيط هاي کاري است که اين موضوع نيازمند داشتن نيروهاي متخصص در عرصه بهداشت حرفه اي است که متاسفانه آنچه را آمار و ارقام اعلام مي کنند، وضعيت چندان مطلوبي در اين زمينه نداريم.

داشتن فقط يک هزار کارشناس بهداشت حرفه اي در کشوري که از نيروي کار بالايي در محيط هاي شغلي برخوردار است، نمي تواند آمار رضايت بخشي تلقي شود. به طوري که اين تعداد نيروي کارشناس، هرچقدر که تلاش کنند امکان سر زدن و بازديدهاي مداوم از تمامي کارگاههاي کشور را نخواهند داشت و در نتيجه، سلامت کارگران زير سئوال مي رود.

بر اساس اعلام معاونت مرکز سلامت محيط و کار وزارت بهداشت، در حال حاضر بيش از 486 هزار کارگاه کوچک و بزرگ در سطح کشور داريم که به تناسب نيروي شاغل در اين محيط ها، مراکز بهداشت در اين کارگاهها ايجاد مي شود. در حال حاضر فقط براي کارگاههايي که بيش از 500 نفر شاغل دارد، مرکز بهداشت داير است و اين در حالي است که سهم کارگاههايي با نيروي کار کمتر از 500 نفر، به مراتب بيشتر از اين کارگاهها است.

آنچه مسلم است، اينکه محيط کارگاهي کشور از استانداردهاي لازم در تامين سلامت نيروي کار برخوردار نبوده و همين مسئله موجب شده که نيروي کار، بعد از گذشت چند سال از فعاليت و در هنگام دوران بازنشستگي، از نعمت سلامت محروم باشد و دچار يکي از بيماريهايي شود که در نهايت او را راهي درمانگاه و بيمارستان مي سازد.

در بازديدهاي وزارت بهداشت از 486 هزار کارگاه کوچک و بزرگ کشور در سال 85، مشخص شد که در 13 درصد اين محيطها، کارگران در معرض آلودگي صوتي قرار دارند. همچنين، 6 درصد اين کارگاهها دچار عامل زيان آور ارتعاش هستند و 11 درصد نيز از روشنايي نامناسب برخوردارند. در 14 درصد کارگاههاي کشور، ابزار کار نامناسب وجود دارد و ميزان گرما و رطوبت در 6 درصد اين محيطها بيشتر از استاندارد حرفه اي است.

تهديد سلامت نيروي شاغل، علاوه بر اينکه خسارات جبران ناپذيري به دنبال دارد، باعث افزايش هزينه هاي دولت نيز مي شود، به طوري که تنها در سال 85 و فقط در سطح تهران بزرگ بيش از 557 ميليارد ريال بابت اعاده سلامتي و جبران نقص عضو جسماني بيمه شدگان تامين اجتماعي، پرداخت گرديده است.

فرهنگ بهداشت حرفه‌اي و سلامت نيروي كار در سازمان‌ها، اداره‌ها، واحدهاي توليدي و خدماتي دولتي و خصوصي و تمامي كارگاه‌ها و كارخانه‌ها، به عنوان محور توسعه پايدار بايد مورد توجه جدي قرار بگيرد و با نگرش بر شرايط محيط‌هاي كار و تهديد عوامل زيان‌آور، با شدت‌هاي گوناگون و خطرات در كمين نشسته و اجراي صحيح و موثر ضوابط قانوني موجود در فصل چهارم قانون كار و مواد مرتبط در قوانين مربوط از سوي نهادهاي قانوني متعهد و پيگير در جهت اجراي تعهدات كارفرمايان به عنوان عاملان اصلي سلامت محيط كار، بايد مفهوم پوياي سلامت و بهداشت حرفه‌اي توسعه يابد و با اتكا به داشتن نيروي كار سالم، مولد، شاداب و ماهر، قابليت توليد محصولاتي با كيفيت برتر و هزينه كمتر (بهره‌وري بالاتر) و قابل رقابت در بازارهاي جهاني ايجاد شود.

بنابراين موضوع تامين سلامت نيروي کار علاوه بر بعد فردي و نقش بسزايي که در توليد بهره وري و رشد اقتصادي ايفا مي کند که از نظر اجتماعي نيز بسيار حائز اهميت بوده به طوري که با ايجاد محيط کار سالم و بهداشتي و تامين حفظ و ارتقاء سلامت نيروي کار که غالبا به عنوان سرپرست خانوار ( کوچکترين واحد تشکيل جامعه) نقش ايفا مي کنند.

 در سلامت اجتماع و دستيابي به رفاه اجتماعي بسيار اثر گذار بوده و در خور توجه مي باشند و مي بايست بيش از پيش فکر سياست مداران و مسئولان کشور خصوصا دست اندرکاران بخش سلامت را به خود مشغول سازد و کليه عوامل تاثير گذار در بخش مذکور مورد توجه و پيگيري مسئولان، برنامه ريزان قرار بگيرد.

در هر حال به بهانه 82 آوريل مصادف با 8 ارديبهشت که روز جهاني بهداشت حرفه اي نامگذاري شده است، مي توان بيش از پيش به مشکلات و معضلاتي که در مسير سلامت کارگران و محيط هاي کاري وجود دارد، پرداخت و آنها را مورد توجه مسئولان امر قرار داد تا بتوان در مسير تحقق شعار "انسان سالم، محور توسعه پايدار"، گام برداشت.

گردآوري: سجاد موسوي دانشجوي کارشناسي ارشد بهداشت حرفه اي و دبير انجمن علمي ـ دانشجوئي بهداشت حرفه اي دانشگاه علوم پزشکي تهران

Sajad_mousavi19@yahoo.com