آيا اوباما به صلح در خاورميانه كمك مي‌كند؟

باراك اوباما، رئيس‌جمهور منتخب ايالات‌متحده از جهاتي مورد توجه مردم خاورميانه قرارگرفته است. او اولين رئيس ‌جمهور آمريكا با والديني مسلمان است (پدرش)‌ كه چند سالي را در يك كشور مسلمان (اندونزي)‌ زندگي كرده است البته اين نگاه بعد ديگري هم دارد كه در كاريكاتوري كه اندكي قبل در روزنامه‌اي اسرائيلي منتشر شد، نمود يافت.
در آن كاريكاتور دو مرد عرب در حالي كه لبخند به لب دارند از اين كه عاقبت شخصي از شرق به رياست‌جمهوري آمريكا رسيده است، ابراز خشنودي مي‌كنند.

به گزارش جام جم آنلاين به نقل از CSM، با اين حال صرف‌نظر از آن كه پيشينه اوباما چه احساسي را در مردم خاورميانه ايجاد مي‌كند چنين خوش‌بيني‌هايي ممكن است به دليل مشكلات موجود بر سر راه يافتن راه‌حل‌‌هايي موثر براي مناقشات پيچيده و متعدد خاورميانه خيلي زود رنگ ببازد.
كاندوليزا رايس، وزير امور خارجه دولت جورج بوش، رئيس‌جمهور كنوني آمريكا شايد براي آخرين بار در طول دوران وزارت خود هفته گذشته به خاورميانه سفر كرد تا با هدف به جريان انداختن پروسه صلح از چند پايتخت منطقه‌اي ديدار كند، اما مناقشه فلسطيني‌ها و اسرائيل ممكن است در صدر فهرست برنامه كاري دولت بعدي آمريكا نباشد.

معين رباني، از محققان ارشد موسسه تحقيقات فلسطين در امان، پايتخت اردن مي‌گويد: هيچ نشاني براي اين كه انتظار داشته باشيم تغييري عمده در سياست‌هاي خاورميانه‌اي كاخ سفيد ايجاد شود به چشم نمي‌خورد. او با اشاره به اين كه دولت بعدي آمريكا قادر نيست به ناگاه تغييري 180 درجه‌اي در خط مشي خاورميانه‌اي خود ايجاد كند، مي‌افزايد: اوباما احتمالا به اين استنتاج خواهد رسيد كه بهتر است اول به مسائل و دغدغه‌هاي مهم‌تري چون عراق و افغانستان بپردازد كه ارتش آمريكا را به طور مستقيم درگير كرده است.

اوباما از نگاه برخي در جهان عرب مي‌تواند نماد بازگشت ايالات‌متحده به موضع يك ميانجي عادل و بي‌طرف در منازعه اعراب اسرائيل باشد كه زماني تصوير مطلوب جوامع عربي بود اما در دوران زمامداري 8 ساله بوش اين تصوير بشدت مخدوش شد تا آنجا كه اكنون بسياري از كشورهاي عرب خاورميانه به وضوح از ايالات‌متحده به عنوان حامي پر و پا قرص اسرائيل ياد مي‌كنند.

اين در حالي است كه لااقل در طول رقابت‌هاي انتخاباتي اخير آمريكا مواضعي كه از سوي اوباما در قبال خاورميانه مطرح شد تفاوت بنياديني با آنچه رقيب جمهوريخواهش مي‌گفت، نداشت. به اعتقاد رباني اين تفاوت‌ها به‌استثناي پافشاري اوباما بر تعيين جدول زماني خروج نيروهاي آمريكايي از عراق به قدري اندك بود كه به راحتي قابل تشخيص نبودند.

با اين وجود صهيونيست‌ها نگران تغيير سياست در چند حوزه كليدي هستند كه ايران يكي از مهم‌ترين آنها است. اگرچه دولت بوش از برخورد چكشي و خصمانه با برنامه‌ هسته‌اي جمهوري اسلامي حمايت مي‌كرد و به طور تلويحي حامي حمله اسرائيل به تاسيسات غني‌سازي ايران بود اوباما اعلام كرده پيش از هر گزينه ديگري خواستار ادامه گفتگوها با ايران است.

احتمال آغاز مذاكرات بين تهران و واشنتگتن موجبات نگراني حاكميت اسرائيل را فراهم آورده است تا آنجا كه زيپي ليوني، وزير امور خارجه اين رژيم و رئيس حزب حاكم كاديما گفته ابراز تمايل اوباما به مذاكره با ايران ممكن است نشاني از ضعف آمريكا تلقي شود.

مذاكره از سر ضعف؟
ليوني در اظهاراتي تحريك‌كننده در گفتگو با راديو اسرائيل تاكيد كرده بود گرايش به رايزني و مذاكره آن هم پس از اعمال تحريم‌ها در منطقه‌اي چون خاورميانه به ضعف تعبير مي‌شود. او در پاسخ به اين سوال كه آيا او و محافل سياسي تل‌آويو از مذاكره تهران واشنگتن حمايت خواهد كرد يا نه به صراحت پاسخ منفي داد.

اين مخالفت مانع از آن نشد كه بسياري از مراجع سياسي در خاورميانه از ايده ادامه مذاكرات بر سر برنامه هسته‌اي ايران حمايت نكنند تا آنجا كه برخي اعلام كردند مذاكره تنها راه‌حل و فصل منازعات چندبعدي خاورميانه ازجمله پرونده هسته‌اي ايران است.

هيلل كوهن، استاد علوم سياست انستيتو پيشرفت صلح در دانشگاه يهودي بيت‌المقدس مي‌گويد: به گمان من اسرائيل از هر طرحي كه به حل بحران هسته‌اي ايران بدون رويارويي نظامي كمك كند، حمايت خواهد كرد. او مي‌افزايد: چنانچه اوباما در صدد اجرايي كردن وعده خود براي مذاكره با تهران برآيد فرصتي بزرگ به دست خواهد آمد.

پيش از آن كه دولت جديد آمريكا بتواند اقدامي در جهت تقويت صلح در منطقه انجام دهد بايد مشخص شود طرف‌هاي درگير در منازعات متعدد خاورميانه چه مواضعي دارند. بي‌شك نامزدهاي احراز پست نخست‌وزيري اسرائيل در انتخابات پارلماني 10 فوريه اين رژيم درگير جنگ تبليغاتي انتخاباتي تمام‌عياري خواهند شد.

ليوني كه نماينده گروه‌هاي چپگراي متمايل به ميانه اسرائيل تلقي مي‌شَود حامي مذاكره با فلسطينيان با هدف دستيابي به راه‌حلي نهايي براي منازعه اعراب اسرائيل است در حالي كه بنيامين نتانياهو، رهبر حزب راستگراي ليكود و رقيب اصلي او در انتخابات به صراحت با ديدگاه‌هاي او در اين زمينه مخالفت مي‌ورزد.

اين در حالي است كه فلسطيني‌ها در آن سوي ماجرا در مورد كادر رهبري خود دچار اختلاف هستند. هرچند فتح و حماس قرار بود يكشنبه اين هفته در نشست آشتي ملي با ميانجيگري دولت مصر در قاهره، پايتخت اين كشور شركت كنند اما ادامه اختلاف‌نظرها بين دو طرف موجب شد شكل‌گيري اين مذاكرات تا زماني نامشخص در آينده به تعويق افتد. علاوه بر اين دوران مسووليت محمود عباس، رئيس تشكيلات خودگردان در ماه ژوئيه به پايان مي‌رسد و هرچند او لااقل تا اين مقطع نامزد احراز دوباره اين پست نشده است ، برگزاري انتخابات در شرايط كنوني ممكن به نظر نمي‌رسد.

گفت‌وگو با حماس؟
اوباما براي ديدار و رايزني با رهبران كشورها و گروه‌هايي كه در دوران زمامداري بوش در مسير تقابل با واشنگتن قرار گرفتند ابراز آمادگي كرده است اما خيلي‌ها در مورد گزينه ملاقات او با نمايندگان حماس ابراز ترديد مي‌كنند.

به اعتقاد كوهن در وهله اول بايد مشخص شود فهرست مطالبات اسرائيل و فلسطيني‌ها چيست و اين كه دو طرف براي دستيابي به صلح تا چه حد حاضر به كوتاه آمدن از خواسته‌هاي خود هستند. نكته اصلي ايجاد اين ديدگاه در دو طرف است كه راهي براي مصالحه ادامه حيات مسالمت‌آميز دو طرف در كنار هم وجود دارد.

تلاش‌هاي ديرينه براي ترغيب دو طرف به قبول اين كه راهي براي مصالحه وجود دارد با توجه به اقدامات سركوبگرانه صهيونيست‌ها نتيجه چنداني در بر نداشته و دقيقا به همين دليل بعيد است اوباما با ورود به بحران فلسطينيان و اسرائيل‌ جايگاه دولتش نزد لابي‌هاي قدرتمند صهيونيستي در آمريكا را متزلزل كند.

برداشتي كه در گذشته از ميانجي‌گري بي‌طرفانه در منازعه خاورميانه استنباط مي‌شد اعمال فشار واشنگتن بر تل‌آويو براي در پيش گرفتن سياست‌هاي متعادل بود اما امروز لابي صهيونيست‌ها و لابي مسيحيان تندرو نگاه متفاوتي به منازعه خاورميانه دارند و دست بر قضا به قدري قدرت گرفته‌اند كه كسي نمي‌تواند با بي‌توجهي از كنار آنها بگذرد.

يكي از نمادهايي كه مشخص‌كننده نحوه برخورد دولت اوباما با منازعات خاورميانه اشخاصي خواهند بود كه به وزارت امور خارجه و پست مشاور امنيت ملي كاخ‌سفيد مي‌رسند. تا اين مقطع كساني چون دنيس راس، فرستاده ارشد ايالات‌متحده به خاورميانه در دوران زمامداري كلينتون و رام امانوئل، از نمايندگان كنگره كه رياست كاركنان كاخ‌سفيد را بر عهده گرفته به علاوه دانيل كورتزر، سفير پيشين آمريكا در اسرائيل به عنوان نامزد احراز اين پست‌ها معرفي شده‌‌اند كه دست بر قضا هيچ يك حامي مذاكرات صلحي عادلانه نبوده‌‌اند.