چرا دلار گران شده است!؟
يكي از پديدههاي يكي دو ماه اخير كه ظاهرا عجيب مينمايد، افزايش يافتن ارزش دلار آمريكا نسبت به ساير ارزهاي معتبر جهاني است. در عين حال كه ما شاهد تعميق و گسترش يافتن بحران مالي هستيم كه منشا آن هم به اوضاع اقتصادي خراب آمريكا باز ميگردد،
«دنياي اقتصاد» در يادداشتي به قلم دكتر جعفر خيرخواهان مينويسد: اين پرسش به سطح عامه مردم هم كشيده شده است كه ميپرسند چگونه است در رسانههاي خبري گزارش ميشود وضعيت اقتصاد آمريكا از شرايط بد عبور كرده و مبتلا به بحران شديدي گشته و شركتها و موسسات مالي آن يكي پس از ديگري ورشكست ميشوند، اما با اين همه، ارزش پول كشورش در مقايسه با ساير ارزهاي معتبر مثل يورو و پوند انگليس قدرت پيدا ميكند.
قابل توجه است كه عوامل متعددي در دو سه سال گذشته، باعث شد تا ارزش دلار آمريكا كاهش يابد كه مهمترينشان عبارتند از:
كاهش پيوسته نرخ بهره آمريكا كه اينك حتي به رقم يك درصد رسيده است؛ افزايش كسري حساب جاري آمريكا؛ ورود اقتصاد آمريكا به شرايط ركودي؛ نااطميناني نسبت به وضعيت بخش مالي آمريكا و افزايش بدهي ملي آمريكا كه بخشي از آن با افزايش عرضه دلار تامين شد.
پس با وجود حضور اين عوامل كه بايد ارزش دلار آمريكا را همچون گذشته به زير بكشند، چرا دلار آمريكا در چند ماه گذشته اضافه ارزش پيدا كرده است؟
قطعا ارائه پاسخي كامل به اين پرسش نيازمند داشتن دادههاي مفصل و بررسيهاي جامع و همه جانبه است، اما دو عامل زير ميتوانند نقش اساسي در اين ميان داشته باشند.
1) نااطميناني درباره شرايط اقتصاد جهاني: در سال 2007 و شش ماه اول سال 2008، سرمايهگذاران نگران وضعيت اقتصاد آمريكا بودند، بنابراين دلار به سير نزولي خود ادامه ميداد. اما به تازگي اين نگراني به سمت وضعيت اقتصادي بازارهاي به اصطلاح نوظهور جلب شده است.
كشورهايي مثل مجارستان، ايسلند و آرژانتين جملگي بحران مالي واقعي را تجربه ميكنند. بنابراين صندوقهاي سرمايهگذاري اقدام به فروش سرمايهگذاري و داراييهاي خود در بازارهاي نوظهور و اروپا كرده و پولهاي دريافتي را به دلار تبديل ميكنند. اين فروش داراييها در سطح جهاني يكي از دلايل اصلي قوي شدن دلار است كه از وضعيت اقتصادي ضعيف در ساير كشورها حكايت دارد. اساسا اقتصاد آمريكا بد عمل ميكند، اما احتمال ميرود ساير اقتصادها حتي بدتر عمل كنند و اين باعث تقويت دلار شده است. 2) وخامت اوضاع اقتصادي در اروپا: اقتصاد اروپا و خصوصا انگلستان افت شديدي پيدا كرده است. بنابراين احتمال ميرود نرخ بهره در منطقه يورو بهشدت كاهش يابد. نرخهاي بهره آمريكا از مدتها قبل در سطح پايين قرار گرفته است (بين يك تا 2درصد)، اما نرخهاي بهره يورو هنوز هم جا براي پايين تر آمدن از رقم كنوني 75/3درصد را دارد. كاهش نرخهاي بهره در ناحيه يورو، از جذابيت نگهداشتن سرمايهها به يورو ميكاهد و مجددا دلار تقويت خواهد شد.
پرسش ديگر اين است كه آيا اين گران شدن دلار موقتي است يا دائمي؟
با توجه به گستردگي بحران مالي، اقتصاد آمريكا در سال 2009 نيز رشد پاييني خواهد داشت و اين شرايط دلار را ضعيفتر خواهد ساخت. اما به دليل سرايت بحران به ساير كشورها، دلار آمريكا در مقابل ساير ارزها خيلي ضعيف نخواهد شد. پس گران شدن كوتاه مدت دلار، نشانه بازگشت به دلار قوي نخواهد بود. تقويت دلار به مشكلات بنيادي و ساختاري در اقتصاد آمريكا ربط پيدا ميكند كه به اين زوديها برطرف نخواهد شد، از قبيل كسري حساب جاري، اقتصاد نامتوازن با بدهي بالاي بخش خصوصي و عمومي و مشكلات در بخش مالي.
