بیانیه پژوهشکده باستان شناسی در مورد کاوشهای مشترک

پژوهشکده باستان شناسی سازمان میراث فرهنگی کشور در پاسخ به اظهارات غیر فرهنگی و غیر علمی برخی از افراد در ارتباط با پژوهش های مشترک دانشگاههای خارج از کشور با پژوهشکده باستان شناسی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری به استحضار ملت شریف ایران می رساند که، پژوهشکده باستان شناسی در چارچوب مقررات و اختیارات قانونی و سازمانی مصوب در حوزه پژوهش، برنامه ریزی و مدیریت بر امور باستان شناسی کشور انجام وظیفه می نماید.

امروزه در نتیجه این پژوهش ها ما شاهد دستاوردهای عظیمی در حوزه مطالعات تاریخی کشور بوده ایم که در نتیجه آن هزاران کتاب و مقاله به چاپ رسیده است. پژوهش های مشترک باستان شناختی با دانشگاهها و مراکز علمی خارج از کشور نیز باعث تقویت حوزه ایران شناسی و معرفی ایران در سطوح جهانی و آشنایی باستان شناسان ایرانی با آخرین دستاوردهای علمی جهان گردیده است.

با این همه برخی از افراد فاقد تخصص در برخی از سایت های خبرگزاری تلاش های انجام شده را نادیده بگیرند و همچنان حوزه مدیریتی و برنامه ریزی مرکز باستان شناسی کشور را دچار بحران سازند.

در خصوص پژوهشکده باستان شناسی باید گفت:
این پژوهشکده در خصوص ضابطه مند نمودن، توسعه پژوهش ها و فراهم آوردن زمینه های گسترده پژوهش های علمی در سرتاسر پهنه تاریخی سرزمین ایران در چارچوب ساختاری پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی کشور پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی شکل گرفت و پیش از آن نیز به مدت 20 سال، به عنوان مرکز باستان شناسی کشور تمام امور باستان شناسی ایران را عهدار و مسئول بود.

رسالت این پژوهشکده ساماندهی پژوهش های هویتّی، ملّی، مذهبی در عرصه تاریخ و تمدن کشور و نیز توسعه توان اجرایی، علمی، مدیریتی و نظارتی در زمینه تولید دانش و اطلاعات تخصصی باستان شناسی با هدف تحقق برنامه سند چشم انداز جمهوری اسلامی ایران در افق 1404 هجری شمسی مبنی بر: « دسترسی به جایگاه نخست اقتصادی، علمی و فنآوری در سطح منطقه با هویّت اسلامی و انقلابی، الهام بخش در جهان اسلام و با تعامل سازنده و موثر در روابط بین الملل» تعریف شده است.

در همین خصوص، پژوهشکده باستان شناسی با هدف شناخت مسائل هویتی و تاریخی کشور، معرفی و تبیین تاریخ و تمدن ایران در بستر زمان ومکان، پاسخگویی به نیازهای پژوهشی و علمی کشور، شناخت مناظر تاریخی فرهنگی مجموعه های تاریخی به ویژه محوطه های ثبت شده در میراث جهانی، توسعه مسائل ایران شناسی، آماده سازی محوطه ها برای ارائه و معرفی برای ایجاد سایت موزه ها و بهره برداری لازم از محوطه های تاریخی برای جذب گردشگر و معرفی پتانسیل های باستانی و تمدنی کشور، در سه سطح بین المللی، ملّی و منطقه ای در مناطق مختلف کشور برنامه ریزی می نمایند و پژوهش های باستان شناسی خود را با اهداف و راهبردهای زیر اجراء می کند:
1.تدوین سند چشم انداز بلند مدت پژوهش های راهبردی.
2.تدوین سند راهبردی مدیریتی و نظارتی بر حوزه های تاریخی فرهنگی کشور.
3.توسعه ساختار اجرایی با تاکید بر تمرکز زدایی.
4.توسعه توان لُجستیک در ساختار توسعه یافته و مرتبط با مرکز.
5.توسعه توان علمی و روز آمدن کردن روش ها و فنون.
6.تولید اطلاعات تخصصی باستان شناسی در سطوح بین المللی.
7.ظرفیت سازی، آماده سازی و تبیین سیاست های پژوهشی و اجرایی در بُعد توسعه ساختار اداری مدیریتی باستان شناسی در حوزه های تمدنی کشور.
8.جذب و توسعه نیروی انسانی، بکارگیری و کارآمد کردن توان علمی افراد در راستای پویایی و توسعه بنیادی و پایدار پژوهش ها و امور اجرایی- اداری باستان شناسی.
9.بهبود و ارتقاء کیفی اعضاء از طریق بورسیه های تحصیلی، تحقیقاتی و دوره های آموزشی بین المللی.
10.توسعه روابط بین المللی در اجرای پژوهش های راهبردی کشور در راستای تقویت بنیانهای ملّی و هویّتی.
11.شناخت و پوشش خلاء های مطالعاتی باستان شناسی در حوزه های جغرافیایی مختلف کشور به ویژه مناطق کمتر شناخته شده.
12.شناخت سیر زمانی نخستین جوامع انسانی در فرایند استقرار و سکونت در حوزه بومی سرزمین ایران و چگونگی شکل گیری، تکامل و پویایی فرهنگ و تمدن ایرانی در بُعد تاریخی.
13.حفظ ارزشهای انسانی مناطق مختلف کشور در چارچوب زمینه های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی مردم هر منطقه و تعیین ضوابط معیار برای مناطق فرهنگی- تاریخی کشور با هدف انسجام فرهنگ ملّی – مذهبی.
14.ایجاد مناطق تاریخی به صورت یک کل منسجم که توازن و ماهیت خاص این نوع مناطق در ارتباط با تعداد بناها و محوطه های باستانی درون آنها تعریف و ضوابط حقوقی آنها مشخص شود.

با این اهداف، پژوهشکده باستان شناسی با اجرای بیش از 3000 پروژه میدانی پس از پیروزی انقلاب، توانسته است تا علاوه بر فعالیت های پژوهشی داخلی در حوزه روابط خارجی با اجرای بیش از 100 پروژه میدانی مشترک با دانشگاهها و مراکز بین المللی خارج از کشور در حوزه ایران شناسی و شناخت تاریخ و تمدن فرهنگ کشور جمهوری اسلامی ایران گام های موثری بردارد.
اهم فعالیت ها و وظایف علمی – اجرایی این پژوهشکده عبارتند از:

1. بررسی های باستان شناسی و تهیه نقشه باستان شناسی کشور.
2. تکمیل و ارزیابی پرونده های ثبتی محوطه های باستانی کشور.
3. تعیین عرصه محوطه های باستانی.
4. گمانه زنی ها.
5. کاوش های گسترده.

7. پژوهش های مشترک با دانشگاههای خارجی.
8. پژوهش های مشترک با دانشگاههای داخلی.
9. پژوهش های بین المللی در خارج از کشور.
10. کاوش های نجات بخشی.
11. کاوش های آموزشی.

12. بررسی، ارزیابی و تصویب طرح های پژوهشی.
13. برگزاری همایش های ملّی.
14. برگزاری همایش های منطقه ای.

15. برگزاری همایش های بین المللی.
16. چاپ و انتشار پژوهش های باستان شناسی.

تمام این فعالیت ها در چارچوب ساختاری پژوهشکده باستان شناسی متشکل از 50 نفر کارشناس و عضو هیات علمی پژوهشی در حوزه ریاست، معاونین و در قالب چهار گروه پژوهشی: گروه پژوهش دوره پیش از تاریخ، گروه پژوهش دوره پیش از اسلام، گروه پژوهش دوره اسلامی، و گروه پژوهش اشیاء تاریخی- فرهنگی برنامه ریزی، و چندین واحد پژوهشی نظارت و اجراء می شود.

مستحضرید که در حوزه باستان شناسی سازمان میراث فرهنگی، فعالیت ها در دو حوزه پژوهش و اجراء تعریف شده است و انجام ماموریت های خطیر سازمانی و پژوهشی در چارچوب حفظ مقررات ملّی و حاکمیتی با رعایت ضوابط علمی همراه است. عنایت، به اهمیت تاریخ هر ملت، پژوهش در نفس موضوع فرهنگ و تمدن هر ملت بسیار مهم و حساس است.

با توجه به اجرای بسیاری از طرح های عمرانی در سطح کشور با نهادهای دیگر، حفظ تاریخ و تمدن مملکت از یک طرف و هماهنگی برای اجرای بسیاری از پژوهش ها در حوزه فعالیت های عمرانی کشور از طرف دیگر، عملا مشکلات این پژوهشکده را دو چندان نموده است و مدیریت بر این امور بسیار پیچیده و حساس است.

لذا، مدیریت بر این حوزه نیازمند تعیین ضوابط و رعایت اصول علمی و جامعی است که بدون مطالعه، برنامه ریزی دقیق و اجراء برنامه در چارچوب مقررات مشخص و از پیش تعریف شده ممکن نیست. اجرای هر برنامه بدون مدیریت صحیح، ممکن است به مسائل ملّی و حیثیتی مملکت خدشه های جبران ناپذیری وارد نماید.

در جایگاه مدیریت بر تاریخ و تمدن و فرهنگ میراثی نیاکانمان و انجام پژوهش صحیح و عالمانه برای شناخت حقیقت زندگی بشر در محدوده جغرافیای سرزمین عزیزمان، ایران، مقدمه ای مختصر عرض می شود تا در انجام وظیفه کوتاهی ننموده و در انجام تکلیف ملّی و مذهبی حوزه مدیریتی خود مفتخر به خدمت باشیم.

در این زمینه به استحضار می رساند:
پژوهشکده باستان شناسی به عنوان تنها متولی پژوهش های باستان شناسی نزدیک به پنجاه سال است که تمام امور باستان شناسی کشور را انجام می دهد. شناسایی تپه های باستانی، کاوش و گمانه زنی بیش از هشتاد درصد محوطه های باستانی تقریبا در حوزه های بیابانی، متروکه و یا در مناطق و روستاهای دور افتاده کشور انجام می شود. سالهای متمادی، همکاران باستان شناس ما عاشقانه دل در گرو اخلاص نهاده در دل بیابانها و کویرهای ایران در پی یافتن، ثبت و ضبط و حراست از آثار باستانی کشور همت گماردند و پیش از اینکه آن آثار به یغما رود، آنها را ثبت و معرفی کردند.

تا به امروز فهرست آثار باستانی کشور قریب به بیست هزار اثر است که تمام این موارد در راستای انجام وظیه باستان شناسان و عشق به این آب و خاک انجام شده است. این پژوهشکده از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی تا به امروز بیش از سه هزار پروژه تحقیقاتی اعم از بررسی، گمانه زنی، تعیین حریم، لایه نگاری و کاوش انجام داده است که تمام اسناد آن موجود است.

به واسطه انجام همین پژوهش ها بوده است که امروز ایرانیان به تاریخ پرشکوه خود می بالند. پیش از هفتاد سال پیش، دوران ناآگاهی ملت ایران از تاریخ خویش بود و به یقین می توان گفت در روند پژوهش های باستان شناسی بود که تاریخ ایران آشکار شد. در دوره پیش از انقلاب، هیات های باستان شناسی متعددی سرازیر ایران شدند که خوشبختانه پس از پیروزی انقلاب اسلامی، برای نخستین بار در تمام کشورهای آسیایی، ایران پروژه های باستان شناسی خود را به صورت مشترک تعریف کرد. در هیچ کشوری همانند کشور ایران تحقیقات باستان شناسی به صورت مشترک انجام نمی شود.


اگر، یک هیات باستان شناسی خارجی در هر نقطه ای از ایران برنامه داشته باشد، به همان نسبت باستان شناس ایرانی و در موارد متعدد دو برابر آنها افراد ایرانی در آن تیم حضور دارند. تمام تحقیقات در مرحله اولیه تا حصول نتیجه نهایی به صورت مشترک انجام می شود. لذا، از آنجایی که پژوهش های باستان شناسی برای شناخت هویّت تاریخی ملت ایران ضروری است و به قطع می توان گفت آینده از آن ملتی است که گذشته خود را بشناسد، ضرورت انجام پژوهش های باستان شناسی مشخص است. بنا به گفته بسیاری از باستان شناسان جهان، ایران میراث دنیاست و بخش عمده ای از میراث دنیا مدیون تمدن ایرانی است.

هزاران اثر ارزشمند حتی از دوره های متاخّر اسلامی نظیر هزاران سنگ مزار مزیّن به خطوط کوفی، نسخ، ثلث، ریحان، و صدها بنای ارزشمند دوره اسلامی و بیش از پانصد شهر دوره اسلامی هنوز ناشناخته مانده و نیازمند پژوهش، معرفی و حراست است. این همه آثار فقط در محدوده زمانی یک هزاره و نیم دوره اسلامی در این سرزمین نهفته است.

در دوره پیش از اسلام، به ویژه دوره ساسانی، هخامنشی و اشکانی هزاران محوطه باستانی در محدوده مرزهای امروزی کشور و در کشورهای ترکیه، عراق، پاکستان، افغانستان، ترکمنستان، آذربایجان، گرجستان، ارمنستان و حوزه خلیج فارس از تمدن و فرهنگ ایرانی وجود دارد که نیازمند برنامه ریزی برای پژوهش و معرفی است. دغدغه خاطر ما حفظ، نجات و حراست از کیان تمدنی مردم ایران است. همه این موارد در حالی است که در برنامه های توسعه عمرانی کشور، صدها سد در حال ساخت است و هزاران محوطه باستانی در حال نابودی است و چگونه بدویم تا به این همه عظمت خدشه ای وارد نشود و فرهنگ کشور عزیزمان محفوظ بماند. بدون حمایت و پشتیبانی شما هموطنان عزیر، اصحاب گرانقدر رسانه و مجموعه مدیریت فرهنگی کشور این همه محقق نخواهد شد.

در حالی که عزیزان مطلع هستید که این پژوهشکده با کمبود جدی بودجه مواجه است و تمام تلاش خود را بکار بسته ایم تا از راههای مختلف این چرخه از حرکت باز نایستد. بدیهی است، راه سختی در پیش داریم در برابر عظمت تمدن ایرانی که روزگاری بر نیمی از جهان فرمان می راند و 32 کشور را مدیریت می کرد، مدیریت بر میراث بجای مانده از این تمدن، یعنی میراث جهانی کار بسیار مشکلی است. در دنیای شتابزده و قهر آلود امروز، اگر حرکت نکنیم از بازی روزگار خارج می شویم. همه دنیا ایران را به نام تمدن گذشته آن می شناسند. آری، ما هم دغدغه خاطر داریم که چرا تاریخ کشور ما را غربی ها باید برایمان بنویسند.

این بار گرانی است و ما برای رسیدن به مرحله خودکفایی در تولید علم در این زمان مجبوریم از آنها بهره بگیریم. به قطع در مسیر آینده، فرزندان عزیز این کشور و انقلاب خود تاریخ سرزمین پدران خود را خواهند نوشت. همانگونه که در مقایسه با گذشته، شرایط امروز کشور با دهه های پیش بسیار پر رونق و آگاهانه تر است، آینده ای بسیار روشن برای کشور در پیش رو خواهد بود.
در نتیجه همین پژوهش های باستان شناسی است که پس از پیروزی انقلاب تا به امروز تنها از طریق همین پژوهشکده باستان شناسی بیش از 20 نفر با هزینه هیات های خارجی در رده های دکتری در دانشگاههای خارج از کشور مشغول به تحصیل هستند و همین عزیزان در همین سالهای اخیر که به کشور برگردند خود پرچمدار پژوهش های نوین باستان شناسی خواهند بود و بدیهی است که حوزه باستان شناسی ایران قدرت بیشتری می گیرد.

موضوعی که تمام باستان شناسان خارجی آن را تایید می کنند. در بیشتر کشورهای همسایه به سختی می توان یکی دو نفر باستان شناس پیدا کرد در حالی که به لطف برنامه های آموزشی دانشگاهها پیش بینی می شود در پنج ساله آینده بیش از 7000 هزار فارغ التحصیل باستان شناس در کشور داشته باشیم. همه این عزیزان فرزندان این مملکت هستند و به آموزش، پژوهش و کار احتیاج دارند. بنابراین، پژوهشکده باستان شناسی تمام تلاش خود را بکار می بندد تا از طریق همین هیات های کاوش داخلی و خارجی، افراد با استعداد را پرورش دهد تا برای آینده بکار گرفته شوند.

در ارتباط با تایید صلاحیت علمی افراد مسئول انجام پروژه های باستان شناسی داخلی و خارجی به استحضار می رساند: قاعده به این ترتیب است که اصولا شخص انجام دهنده طرح تحقیقاتی باید طرح پژوهشی که در وب سایت پژوهشکده باستان شناسی وجود دارد تکمیل نماید. این فرم شامل: هدف، روش، پرسش ها، فرضیه ها، نتایج، و کارنامه علمی شخص است. لذا، تمام طرح های پژوهشی پس از بررسی در شورای مدیران گروههای پژوهشکده باستان شناسی بررسی و صلاحیت علمی افراد تایید و یا پس از تصحیح، تایید و یا به کلی رد می شود. همانگونه که در سال اخیر، بیش از 230 طرح به این پژوهشکده ارسال شد که از این تعداد 145 طرح از نظر علمی تایید شد. دلایل رد هر طرح هم از طریق شورا مکتوب می شود.

در خصوص صلاحیت شخصی افراد نیز باید عرض کرد: چون هیچ فردی نمی تواند بدون سابقه چند سال عضو هیات بودن در بررسی و یا کاوش میدانی و بدون داشتن مقاله علمی و یا کتاب به عنوان سرپرست هیات انتخاب شود لذا، اغلب افرادی که مسئولیت کاوش به عهده می گیرند دارای پیشینه ای هستند که تعهدات آنها از طریق سرپرست هایی که فرد موضوع برنامه پیش تر عضو هیات آنها بوده است، احوال کلی آن را جویا شده و در صورت عدم تایید، چنین افرادی انتخاب نمی شوند. بنابراین، صلاحیت این افراد با توجه به لزوم داشتن پیشینه مناسب در کارنامه علمی و فعالیت های گذشته به طور طبیعی افرادی انتخاب می شوند که برای جامعه شناخته شده هستند. تقریبا، روال معمولی است که شخص ناشناخته ای در این حوزه فعالیت نمی کند. اغلب باستان شناسان همدیگر را می شناسند ممکن است شخصی با فرد دیگری اختلاف عقیده داشته باشد و درپی بد گویی از فرد دیگری برآید اما در تصمیمات حوزه مدیریتی برای همه باستان شناسان یکسان رفتار می شود و تا مدرکی مستند و مستدل وجود نداشته باشد نمی توان فردی را محکوم کرد.

موضوع دیگر اینکه تمام باستان شناسان شاغل در بدنه سازمان میراث فرهنگی کشور در تمام کشور در حدود 210 باستان شناس بیش تر نیستد. در حالی که مستحضرید در سال اخیر نزدیک به 200 سد در کشور در حال ساخت است. اگر در حوضه آبگیر هر سد حداقل 10 محوطه باستانی وجود داشته باشد، یعنی 2000 هزار اثر باستانی نیازمند کاوش و پژوهش است. این تنها در حوزه نجات بخشی است. چگونه می توانیم از نیروهای داخل سازمان استفاده نماییم در حالی که بسیاری از آنها در پست های مدیریتی مشغول هستند و مدیران محترم آنها یا به آنها اجازه نمی دهند در کاوش حضور داشته باشند و یا به کلی خود وقت ندارند. با این وجود تمام تلاش بر استفاده حداکثر از نیروهای سازمان میراث فرهنگی بوده است. اگر موردی مشخص وجود دارد حتما دلیلی مثل عدم ارائه گزارش فصل قبل و یا مواردی این چنین داشته است.

در هر صورت، به صورت موردی به تمام این گونه گله های شخصی افراد با دلیل حاضر به پاسخ هستیم. در عین حال، هر کاوش مستلزم تشکیل یک گروه است و برای یک کاوش باستان شناسی حداقل باید 7 نفر مستند نگار، طراح، عکاس، نقشه بردار، و باستان شناس حضور داشته باشد. برای رسیدن به مرحله انتشار صرف وقت و مراحل متعددی لازم است تا آن پروژه به نتیجه برسد. لذا، تامین این نیرو به اجبار باید از دانشگاهیان همین مملکت، و فارغ التحصیلان این رشته باشد زیرا این تعداد نیرو در سازمان میراث فرهنگی وجود ندارد.

یکی از مهمترین وظایف سازمانی پژوهشکده باستان شناسی حصول نتیجه کاربردی در زمینه های پژوهشی است. مگر نه اینکه مهمترین محوطه های باستانی کشور نظیر تخت جمشید، پاسارگاد و صدها محوطه دیگر در روند کاوش های باستان شناسی شناخته شده است و امروز هم افتخار کشور است و هم محل درآمد اقتصادی برای کشور. این پژوهشکده کاوش می نماید و سازمانهای استانی و یا بخش های مربوطه بهره بردار هستند. مجموعه های فرهنگی سایر بخش های کشور می توانند در بهره برداری و تبدیل محوطه های باستانی کشور به سایت موزه تلاش نمایند تا هم رشد فرهنگی کشور توسعه یابد و هم درآمد و اشتغال تولید شود.

در ارتباط با بکارگیری نیروهای بومی در حوزه کار و کاوش شاید باستان شناسی را بتوان گفت بهترین، سالم ترین و مستقیم ترین راه برای خدمت به فقیرترین و آسیب پذیرترین اقشار جامعه است. به خوبی مطلع هستید، دوستان محترم باستان شناسان در دور افتاده ترین محل های کشور که اغلب فقیرترین و مستضعف ترین مردم زندگی می کنند کاوش و پژوهش می نمایند.

این موضوع، شاید در باور مردمی که به امید بازگشت گروه باستان شناسی به اطراف جازموریان، شهر سوخته، زابل و سایر روستاهای محروم کشور برای کسب حداقل امرار معاش به انتظار هستند، بهتر قابل درک باشد. تمام تیم های باستان شناسی، به طور مستقیم حداقل در مدت زمان یکی و دو ماه در میدان، سعی می نمایند تهیدست ترین مردم را بکار گیرند که این موضوع باعث شعف و شور بسیاری از مردم مناطق محروم کشور شده است و مردم به این باور رسیده اند که آثار باستانی می تواند منبع درآمدی برای آنها باشد.

در ارتباط با بکار گیری نیروهای بومی باستان شناس به عنوان سرپرست نیز خود می دانید که برای انجام کار صحیح نیاز است تا افراد با تجربه و کاردان سرپرستی کاوش را عهده دار باشند برای به نتیجه رسیدن کار اما در تمام موارد بسته به توان افراد و همچنین تعداد افراد، از افراد به نسبت با تجربه و نوآموز استفاده می شود تا ترکیب تیم بسیار ضعیف نشود و کار به نتیجه برسد.

در خصوص توسعه مطالعات ایرانشناسی، شناخت پتانسیل های تاریخی و دستاوردهای هویتی حوزه فرهنگ و تمدن ایرانی و اتّکاء به مبانی تمدنی برای نقش افزون تر و پر بارتر در پهنه جغرافیایی جهان امروز، پژوهشکده باستان شناسی در اقدامی گسترده و منسجم برنامه های حوزه پژوهشی خود را در بُعد بین المللی توسعه داده است.

در پرتو انجام فعالیت های باستان شناسی نه تنها سلامت تاریخ کشور به روش های علمی در دل تپه ها و محوطه های باستانی کشور کاوش و معرفی می شود بلکه بدین طریق سلامت تاریخ کشور تضمین و آثار هویتّی حاصل از این پژوهش ها صیانت می شود. به واسطه فراهم آوردن زمینه پژوهش در حوزه سازمان، مطالعات ایران شناسی در هر کدام از دانشگاههای خارج از کشور به واسطه صرف وقت و هزینه اساتید باستان شناسی آن دانشگاه در حوزه جغرافیایی کشور ما، توسعه می یابد و هر ساله تعداد بیشتری از باستان شناسان و به ویژه نسل جوان کشورهای جهان به طور جدی به عرصه مطالعات تاریخی کشور ایران وارد می شوند.

همه این موارد به واسطه غنی بودن تاریخ کشور از نظر آثار باستانی است که بدون تردید مدیریت و برنامه ریزی در این حوزه است که می تواند به توسعه مسائل ایرانشناسی و معرفی هویّت های تاریخی و تمدنی کشور در سر تاسر جهان منجر شود.

بدون تردید، دانشگاهها و مراكز پژوهشي مي توانند سهم عمده اي در شناخت ساختار فرهنگي و نظام هاي اجتماعي جوامع انساني داشته باشند. نکته قابل تامل اینکه در دهه هاي اخير شاهد تحولات فراواني در روند تطور دانش باستان شناسي در جهان بوده ايم، به گونه اي كه اين تحولات، باستان شناسي را به رشته پژوهشي چند بعدي تبديل كرده است.

در هر صورت باستان شناسي بيش از آنكه كلنگ كاويدن و كندن باشد، رويكرد، انديشه و معناست. مراكز تحقيقاتي و پژوهشي دانشگاههاي معتبر علمي جهان، سرتاسر اين كره خاكي را در پي شناخت انديشه بشري كاويده اند و فهم و شناخت گذشته را براي جامعه و فرهنگ معاصر حياتي و با اهميت دانسته اند. به گونه اي كه باستان شناسي به منزله نوعي رجوع و رويكرد به تاريخ، زمان و انسان و وضع وجودي او پس از ظهور شرايط جديد تاريخي از خصلتهاي بنيادي انديشه معاصر و عالم مدرن تلقي شده است.

به اين ترتيب، سرزمين ما نيز به عنوان بخش مهمي از جامعه جهاني، نمي توانسته است به دور از انديشه كند و كاو باختر زميني قرار گيرد و سالهاست كه مراكز پژوهشي جهان حوزه تمدني ایران را مد نظر قرار داده و در محافل دانش و انديشه آكادميك خود مطرح ساخته اند. زیرا که ایران میراث دنیاست و به همین نسبت جهان میراث دار تمدن ایرانی است:

در ارتباط با فعالیت برخی از پژوهشگران باستان شناس خارجی در کشور به اختصار به برخی موارد اشاره می شود تا اذهان عموم مردم عزیزمان روشن شود و دغدغه آن عزیران برای حفظ و حراست از کیان تمدنی کشور رفع شود: در ارتباط با یکی از متخصصین مهم در حوزه باستان شناسی کشور دکتر رمی بوشارلا به اطلاع می رساند که تمام فعالیت های ایشان به صورت مشترک و در چارچوب تفاهم نامه انجام شده است.

در این ارتباط باید گفت: هیات باستان شناسی ایران – فرانسه در طی 5 فصل بررسی در دشت مرودشت که تحت عنوان "بررسی آرکئوژئوفیزیک محوطه های هخامنشی دشت مرودشت " به انجام رسانیده است با مجوز پژوهشکده باستان شناسی کشور و همکاری بنیاد پژوهشی پارسه – پاسارگاد بوده است. اولین فصل این طرح در اردیبهشت ماه 1384، دومین فصل در آبان و آذر ماه 1384، سومین فصل در اردیبهشت و خرداد 1385، چهارمین فصل در اردیبهشت و خرداد 1386و پنجمین فصل در فروردین و اردیبهشت 1387 بصورت هیات مشترک ایرانی و فرانسوی در قالب طرح مشترک پژوهشکده باستان شناسی کشور و مرکز ملی پژوهش های علمی فرانسه با همکاری بنیاد پژوهشی پارسه – پاسارگاد صورت پذیرفته است.


با توجه به تصمیم پژوهشکده باستان شناسی مبنی بر مشترک بودن طرح از فصل دوم هیات ایرانی به سرپرستی محمد فیض خواه تا فصل چهارم و فصل پنجم هیات ایرانی به سرپرستی کورش محمدخانی هیات فرانسوی را همراهی نموده که گزارش فصل اول تا سوم با هم و فصل چهارم و پنجم به طور جداگانه به سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری- پژوهشکده باستان شناسی کشور و بنیاد پژوهشی پارسه – پاسارگاد توسط سرپرستان ایرانی و فرانسوی تحویل داده شده است.


در پاسخ به بررسی صحرایی؟ در مرودشت توسط هیات فرانسوی در بهار 1384 باید ذکر شود که همزمان با شروع این طرح هیات های مشترک ایرانی و خارجی در تنگ بلاغی مشغول به فعالیت بودند. از جمله هیات مشترک ایران- فرانسه به سرپرستی محمد تقی عطایی و دکتر رمی بوشارلا که در محوطه 85 مشغول کاوش بوده اند. با ارائه طرح بررسی ژئوفیزیک محوطه های هخامنشی دشت مرودشت توسط هیات فرانسوی به پژوهشکده باستان شناسی این طرح در فصل اول با همکاری گروه باستان شناسی بنیاد پژوهشی پارسه – پاسارگاد انجام پذیرفت که گزارش این فصل همراه با فصل دوم و سوم در یک جلد به طور کامل در اختیار پژوهشکده باستان شناسی کشور و بنیاد پژوهشی پارسه – پاسارگاد قرار گرفته است.


در مورد طرح بررسی ارکئوژئوفیزیک در محوطه پاسارگاد باید متذکر شویم که این طرح در قالب طرح "فارس مرکزی در زمان هخامنشیان " در سال 1378 به پژوهشکده باستان شناسی کشور ارائه شد. این طرح به صورت بررسی ژئوفیزیک در محوطه پاسارگاد بدون هیچ تخریب و نمونه برداری (با توجه به جدید بودن علم استفاده از روش های ژئوفیزیک در باستان شناسی و کمبود متخصص در این زمینه در ایران و پیشتاز بودن فرانسویان در این رشته در جهان،) توسط هیات فرانسوی با همکاری بنیاد پژوهشی پارسه – پاسارگاد تا سال 1383 انجام گردید.

گزارش های هر فصل به دو زبان فارسی و فرانسه در پایان هر فصل به پژوهشکده باستان شناسی کشور و بنیاد پژوهشی پارسه – پاسارگاد تحویل داده شده است. فصل اول به صورت بازدید از محوطه و ارائه طرح توسط دکتر رمی بوشارلا و پروفسور آلبرت هس از پیشگامان آرکئوژئوفیزیک در جهان انجام شد. در فصل دوم آقای رضا نوروزی کارمند رسمی به عنوان نماینده سازمان، آقای امیررضا پور مقدم نماینده بنیاد پژوهشی و آقای اسکندری مدیر مجموعه پاسارگاد در هیات حضور داشتند.

در فصل سوم و چهارم آقای کورش محمدخانی که دانشجوی کارشناسی ارشد باستان شناسی و (عضو گروه باستان شناسی بنیاد پژوهشی پارسه – پاسارگاد) پایان نامه خود را در مورد استفاده از روش های ژئوفیزیک در باستان شناسی اخذ نموده بود عضو این هیات بودند. فصل پنجم این بررسی در اسفند ماه 1386 توسط هیات مشترک ایران- فرانسه به سرپرستی آقای کورش محمدخانی و دکتر رمی بوشارلا انجام پذیرفت که گزارش مقدماتی این فصل به پژوهشکده باستان شناسی کشور و بنیاد پژوهشی پارسه – پاسارگاد ارائه شد. در طی این 5 فصل هیچ گونه کاوش و نمونه برداری صورت نپذیرفته و تنها بررسی به صورت آرکئوژئوفیزیک و بدون هیچ دخالتی در محوطه پاسارگاد صورت پذیرفته است.


در ارتباط با بررسی اقای دکتر رمی بوشارلا و تیم کاریش در اطراف دریاچه طشت به این نکته اشاره کنیم که اصولا چنین بررسی صورت نگرفته و تنها یک بررسی ژئوآرکئولوژی توسط دکتر اریک فواش، دکتر رمی بوشارلا و کورش محمدخانی به مدت 2 روز در زمستان سال 1384 در اطراف دریاچه بختگان انجام گرفت که گزارش فارسی آن در مرکز اسناد بنیاد پژوهشی پارسه- پاسارگاد موجود است.


همچنین این ادعا که هیات فرانسوی همواره بدون حضور ایرانیان به فعالیت در محوطه های باستانی اقدام نموده اند، در صورتیکه هیات فرانسوی به سرپرستی دکتر بوشارلا همواره با مجوز سازمان میراث فرهنگی و موافقت پژوهشکده باستان شناسی و با همکاری بنیاد پژوهشی پارسه- پاسارگاد به بررسی آرکئوژئوفیزیک در محوطه های پاسارگاد و دشت مرودشت پرداخته است و همانطور که ذکر شد بررسی های آرکئوژئوفیزیک از رشته های بسیار جدید است و به دلیل کمبود نیروی متخصص در این زمینه در کشور ما، سازمان میراث فرهنگی ناگزیر به همکاری با هیات های متخصص خارجی است.


بدیهی است پس از تربیت نیروی متخصص در آینده نیازی به استفاده از نیروهای خارجی نخواهد بود در صورتیکه امروزه در کشور فقط یک دستگاه مغناطیس سنج و 2 متخصص در این زمینه برای چند هزار محوطه باستانی وجود دارد که هر دوی این دو بزرگوار در سطوح تخصصی تر نیاز به تجارب بیشتر و بین المللی دارند.

بنا براین این ادعا که آقای آقای خولیو بندزو عضو تیم دکتر بوشارلا به ایران آمده و مدت 32 روز ناپدید بوده است، اما آقای خولیو بندزو تنها یک بار عضو هیات مشترک ایران و فرانسه به سرپرستی آقای محمدتقی عطایی و دکتر رمی بوشارلا در محوطه 85 تنگ بلاغی بوده که با آقای محمد جواد جعفری روی گورستان ساسانی و اسلامی در آن محوطه مطالعه نموده اند که گزارش این فعالیت نیز در پژوهشکده باستان شناسی و مرکز اسناد بنیاد پژوهشی پارسه – پاسارگاد موجود است.

پژوهش و مطالعات باستان شناسی و اهمیت آن از مسائل سیاسی جدا است و هیچ ارتباطی با مسائل انرژی صلح آمیز هسته ای ندارد و اینکه برخی بدون هیچ دلیلی این مسائل را پیش کشیده و غیرت ملی مردم ایران را به بازی گرفته اند. در مورد ارائه پوستر علمی در کنفرانس مادرید توسط دکتر بوشارلا باید متذکر شد که این پوستر از نتایج فصل اول توسط دو نفر از اعضای هیات دکتر بوشارلا طراحی شده و نه خود ایشان، که در پوستر یاد شده هم از پژوهشکده و هم از بنیاد پژوهشی نام برده و تشکر شده است.


اما در مورد فعالیت دکتر بوشارلا در عراق و کویت و عمان باید گفت که همکاری ایشان با حزب بعث کذب محض است و بیوگرافی علمی ایشان نشان از اطلاعات غلط آقای صمیمی از بیوگرافی علمی دکتر بوشارلا می دهد و قصد ایشان تنها تشویش اذهان عمومی است. دکتر بوشارلا پس از پیروزی انقلاب اسلامی و ممنوعیت فعالیت باستان شناسان خارجی در ایران فعالیت های خود را در کشور امارات متحده عربی(شارجه، العین و ...) متمرکز نموده و بین سال های 1991 تا 1993 در قزاقستان مطالعه و پژوهش داشته اند. و از سال 1993 تا 1999نیز مسئول موسسه ایران شناسی فرانسه در ایران بوده اند که از آن سال تا کنون نیز در محوطه های پاسارگاد و دشت مرودشت به بررسی آرکئوژئوفیزیک و با شروع طرح پژوهش و کاوش های اضطراری در تنگ بلاغی به کاوش در این محوطه با هیات مشترک ایرانی نموده است.


با توجه به آنکه دستگاه موقعیت یاب جغرافیایی (GPS) برای آقای صمیمی بسیار عجیب و غریب است و در جای جای مطلب خود به استفاده از این دستگاه توسط هیات فرانسوی اشاره نموده اند باید یادآور شد که این دستگاه امروزه در بررسی های باستان شناسی به طور معمول توسط تمامی باستان شناسان استفاده می شود و جای هیچ تعجبی نیست که هیات فرانسوی هم جهت ثبت موقعیت تپه ها و محوطه ها از این دستگاه استفاده می نمایند . در ضمن در مورد ارتباط دوستانه دکتر بوشارلا و حکومت بعث عراق باید گفت که ایشان هیچگاه در این کشور نه حضور و نه هیچ گونه فعالیتی داشته اند.


همچنین با توجه به نوشته ها و سخنرانی های دکتر بوشارلا در مجامع علمی ایشان همواره از کلمه خلیج فارس استفاده نموده و همیشه به ایران و ایرانیان و سنت های ایرانی احترام می گذارند و از دوستداران ایران و ایرانیان هستند. به گونه ای که بسیاری از پژوهشگران، رمی بوشارلا را یک ایرانی فرانسوی می داند. برای اطلاع عموم و قضاوت در مورد بوشارلا انصاف نیست که این پژوهشگر ایران دوست را بی دلیل و با تهمت آزرد.


زیرا نگاهی به 28 جلد چکیده های ایرانشناسی به کوشش ایشان گواهی محکم برای شناخت میزان علاقه و کار ایشان در حوزه ایرانشانسی است. شاید، اگر در وب سایت هخامنشی به کوشش همکار و دوست دیرینه رمی بوشارلا، آقای پی یر بریان نگاهی بیندازیم و میزان تلاش های این دو پژوهشگر در مورد ایران شناسی را درک کنیم آن وقت بپرسیم پس سهم ما ایرانیان برای خدمت به تاریخ و فرهنگی اصیل جامعه ایرانی چقدر است در مقابل 1400 صفحه تاریخ هخامنشی و هزاران منبع اطلاعاتی در وب سایت هخامنشی.

در ارتباط با کتاب جیرفت پژوهشکده باستان شناسی قبلا اطلاع رسانی کامل را انجام داده است ولی به اختصار به اطلاع می رساند که این کتاب توسط سازمان استان کرمان به چاپ رسیده که لازم می بود که چاپ یک چنین کتاب مهمی که از لحاظ محتوایی بسیار ارزشمند است با هماهنگی پژوهشکده باستان شناسی انجام می گرفت ولی بهر حال کتاب فوق از لحاظ نقشه های ارائه شده ایراداتی داشت که پس از اصلاح نسخ جدید آن در بازار موجود است. پژوهشکده باستان شناسی به عنوان مرکزی علمی و پژوهشی تعریف شده است و به اطلاع ملت شریف ایران می رساند که مسائل و موضوعات علمی و تحقیقاتی کشور نبایستی دست مایه جریانان غیر فرهنگی قرار بگیرد و مسائل هویتی و تاریخی کشور با مسائل و موضوعاتی غیر مرتبط درگیر شود. به دلایل متعدد مطرح شده در بالا اذعان داریم که:


1- امروزه هیچ کشوری در جهان وجود ندارد که در حوزه باستان شناسی از تجارب بین المللی بهره نگیرد و اصولا یکی از مهمترین معیارها و سنجش علمی یک طرح پژوهشی سوای محتوای علمی آن استفاده از توان بین المللی است. خوب است بدانیم که در چند ساله اخیر، اتحادیه اروپا از طرحهایی حمایت مالی می نماید که حداقل چند دانشگاه اروپایی در آن مشارکت علمی داشته باشند. کشور های همسایه ما نیز با استفاده از فضای موجود از ظرفیت علمی بین المللی حد اکثر استفاده را بهره برده اند. هیچ شکی نیست که از طریق همین روابط علمی است که امروزه واژه هایی همانند سوریه شناسی، ترکیه شناسی، عرب شناسی، بلوچستان شناسی، آذربایجان شناسی، پاکستان شناسی، ترکمن شناسی و غیره جای واژه ایران شناسی را در دانشگاههای اروپایی گرفته است.

امروزه در کشور ترکیه بیش از 40 تیم بین المللی باستان شناسی، در کشور سوریه بیش از 60 تیم بین المللی و در کشور کوچک فلسطین 6 تیم بین المللی در حال تحقیق و پژوهش هستند. اینکه ایران بخواهد روابط علمی خود را جهان خارج در حوزه مطالعات تاریخی و تمدنی و ایران شناسی قطع نماید را بایستی مسئولان رده بالای نظام تصمیم گیری نمایند نه اینکه افرادی ناشناخته و غیر مسئول برای یک چنین موضوع مهم و اساسی تصمیم گیرنده باشند. نکته مهمی که به آن بایستی اشاره داشت این است که ایران تنها کشوری است که برخی در آن باستان شناسان خارجی را اینگونه متهم می نمایند و به آنها توهین روا می دارند.

2- وظیفه وزارت اطلاعات و دیگر دستگاههای کشور برخورد با جاسوسان و عواملی است که امنیت ملی کشور را به خطر می اندازند نه اینکه افرادی غیر مسئول وظیفه دار یک چنین مسئولیتی باشند. به واقع مضحک است که داشتن GPS همراه یک باستان شناس را برای کشور خطرناک توصیف نمائیم، جائیکه امروزه حتی تاکسی های درون شهری هم دارای امکانان ناوبری همانند GPS هستند و در حال حاضر هر محققی که با کارهای میدانی سروکار دارد حداقل دارای یک دستگاه ردیاب دستی است. این افراد در چند ماه قبل کشور آلمان را متهم به جاسوسی از طریق باستان شناسی نموده اند و امروزه پژوهشگران فرانسه را از طریق هیئت های باستان شناسی متهم به جاسوسی می نماید.

امروزه پژوهشکده باستان شناسی سازمان میراث فرهنگی دارای بیش از بیست طرح بین المللی است و این خود افتخاری برای کشور است که در بالاترین سطوح علمی با دنیا در تعامل باشد. موضوعی که کاملا به نفع کشور هم از جنبه سیاسی و فرهنگی است و هم از منظر علمی به حوزه ایران شناسی کمک بسیاری نموده است. به واقع جای تاسف و نگرانی بسیاری دارد که حیثیت و اعتبار علمی افراد و محققان ایران شناس را اینگونه زیر سئوال ببریم و آنرا خدشه دار کنیم. آیا از خود پرسیده ایم که این خبرها چقدر ارزش طرح و بیان دارد و آیا واقعا در شرایط حساس کنونی کشور چه کسانی از این دشمنی ها و تقابل با دانشگاهای معتبر جهان سود می برند. دشمن تراشی در سطوح علمی با جهان کاری آسان است ولی تبعات سوء آن کشور را دچار خلل های بسیاری نموده و خواهد نمود.

3- در سال گذشته پژوهشکده باستان شناسی بیش از 13 جلد کتاب و یکصد مقاله علمی که عمدتا ماحصل نتایح ملی و بین الملللی است را منتشر نموده و در نهمین گردهمایی بین المللی 1386 مباردت به چاپ و انتشار بیش از هشتاد مقاله علمی نموده است که همگی حاصل عملکرد پژوهشی سال 1385 بوده است.

4- بی شک برای کشورهای همسایه ما بهترین خبر ممکن قطع ارتباط علمی ایران در حوزه باستان شناسی با همین تعداد افرادی است که با ما رابطه علمی دارند. این افراد هر چند ماه یکی از باستان شناسان و یا مجموعه ای از باستان شناسان خارجی را مورد هجمه قرار می دهند که تقریبا تمام اتهامات وارده در برگیرنده موضوعات امنیتی هست.

حال آنکه رسیدگی به این امور وظیفه وزرات خارجه و دستگاههای امنیتی است و این افراد حق دخول به این مسائل را ندارند. چطور توقع داریم که دانشگاههای دنیا از آبهای نیلگون خلیج فارس به عنوان خلیج فارس یاد نمایند ولی از طرف دیگر همه آنها را به طرق مختلف از کشور اخراج نمائیم و با خود دشمن کنیم. خوب است نیم نگاهی به کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس داشته باشیم که در چند ساله اخیر همه باستان شناسان معتبر و درجه یک دنیا را که ما از خود رانده ایم جذب خود نموده اند.

در حال حاضر این باستان شناسان پژوهش های باستان شناسی گسترده ای را در حاشیه جنوب خلیج فارس در حال اجرا دارند و به سرعت و بطور مرتب هر سال نتایج کار خود را در سطوح بین المللی به چاپ می رسانند. به یاد داشته باشیم که در قبل از انقلاب اسلامی بیش از 70 درصد باستان شناسان خارجی از نام خلیج فارس استفاده می نمودند و چرا امروزه ورق برگشته و 10 درصد از باستان شناسان خارجی از نام مبارک خلیج فارس نام می برند. آیا از خود پرسیده ایم که دلایل اصلی آن چه بوده است؟

در گزارش پیش روی شما سعی نمودیم به برخی از شبهات پاسخ دهیم ولی با اینهمه پژوهشکده باستان شناسی آمادگی دارد به تمامی پرسش های مطروحه در ارتباط با حضور باستان شناسان خارجی در ایران پاسخ لازم را بدهد. در پایان ضروری و لازم است که بدانیم یکبار و برای همیشه در حوزه مسائل داخلی و سیاسی کشور از باستان شناسی هزینه ننمائیم. اینگونه نگرشها هیچ منافعی برای کشور نخواهد داشت و بجز دشمنی و دور کردن اندیشمندان جهان از حوزه ایران شناسی نتیجه دیگری را نصیب کشور نخواهد کرد.