کلیات
قصاص در لغت، به معنی هر نوع دنباله روی و پی جویی نمودن- کین کشی به مثل کشنده را کشتن- مجازات- عقاب- سزا- جبران- تلافی آمده است.
قصاص از نظر اصطلاحی، به معنای تلافی و استیفای عینی جنایتی که در قتل عمدی، قطع عضو و جرح عمدی بر مجنی علیه وارد شده است میباشد به شکلی که اثر به جای مانده از جنایت عیناً روی جانی اجرا شده و به دست آید.
قصاص در جنایت قتل عمدی را قصاص النفس میگویند و قصاص در جنایات قطع عضو و جرح را قصاص عضو گویند.
پیشینه تاریخی قصاص
قصاص در لغت، به معنی هر نوع دنباله روی و پی جویی نمودن- کین کشی به مثل کشنده را کشتن- مجازات- عقاب- سزا- جبران- تلافی آمده است.
قصاص از نظر اصطلاحی، به معنای تلافی و استیفای عینی جنایتی که در قتل عمدی، قطع عضو و جرح عمدی بر مجنی علیه وارد شده است میباشد به شکلی که اثر به جای مانده از جنایت عیناً روی جانی اجرا شده و به دست آید.
قصاص در جنایت قتل عمدی را قصاص النفس میگویند و قصاص در جنایات قطع عضو و جرح را قصاص عضو گویند.
پیشینه تاریخی قصاص
قتل نفس اولین جرمی است که از دیدگاه قرآن در زمین واقع شده که از خوی تجاوزگری و خودمحوری انسان حاکی است و این عمل در همان زمان هم جرم و گناه بوده است (سوره مائده آیات ۲۷ و ۳۲) بنابراین اگر از ابتدای حیات انسان قتل و ضرب و جرح بعنوان یک تهدید جدّی برای زندگی او به حساب آمده، باید قبول کنیم که انسان از ابتدا، دفاع از خود را یک حق دانسته و در مقابل این تهدید از خود عکس العمل نشان داده است عکس العمل انسانها در برابر این جرم در همه ادوار تاریخ متناسب با سطح آگاهی، فرهنگ و رشد عقلانی آنها متفاوت و متغیّر بوده است، ولی بنظر میرسد مقابله به مثل اولین عکس العمل باشد که به صورت طبیعی مورد توجه انسان واقع شده با این تفاوت که این مقابله هیچ حد و مرزی نداشته، لذا در الواح دوازده گانه روم ودر مجموعه قوانین حمورابی و در شریعت حضرت موسی و عیسی قصاص وجود داشته و مورد قبول بوده است و در اسلام هم اصل قصاص با شرایطی مورد پذیرش قرار گرفته است در قرآن آیات زیادی وجود دارد که ناظر به اصل قصاص میباشند البته این آیات دو دسته هستند که دسته اول به اصل مقابله به مثل به صورت کلی دلالت دارند و دسته دوم آیاتی که مستقلاً به خود مسئله قصاص مربوط میشود. در قوانین جزایی قبل از انقلاب مجازات قتل عمد، اعدام بود که در ضمن ماده ۱۷۰ بیان شده بود و صدمات عمدی جسمانی به موجب مواد ۱۷۲ و ۱۷۳ قانون مجازات عمومی دارای مجازات حبس بود، ولی در سال ۱۳۶۱ مجازات قتل عمد ی، قطع عضو و جرح عمدی را قصاص تعیین کردند.
ماهیت قصاص
برای تشخیص حق از حکم از سوی صاحب نظران اسلامی ملاکها و ضوابط محتلفی ارائه شده برخی عقیده دارند برای تشخیص باید به آثار آن توجه کرد چنانچه این آثار قابل نقل و انتقال باشد این سلطه و توانایی حق است و در غیر اینصورت حکم است و برای تشخیص علاوه بر معیار فوق باید به امر دیگر که همان مفاد ادله است توجه کرد، چون حق و حکم هر دو نتیجه ادله شرعی و قانونی است گاهی ادله بیانگر این معنی است که اراده شخص در نتیجه حاصل از آنها تأثیری ندارد و در اینصورت این نتیجه حکم است و در غیر اینصورت حق است و با توجه به اینکه قصاص از شئونات و اختیارات من له الحق است و شارع مقدس در قصاص حکم به جواز آن نکرده بلکه جعل سلطنت از برای صاحبان حق کرده است لذا میتوان گفت که قصاص از مصادیق حق است و قصاص یک حق غیرمالی است، چون با اجرای آن نفع مادی و قابلیت تقویم به پول برای اولیای دم از بین میرود و حقی است که قابل اسقاط است و از حق الناس است.
در فقه امامیه دو دیدگاه در این زمینه وجود دارد، در دیدگاه اول، متولی قصاص کسی است که وارث اموال مقتول میباشد اعم از مرد و زن و خویشان بدون واسطه و حتی کسانی که بواسطه پدر یا مادر با مقتول مرتبط هستند تنها زن و شوهر علی رغم اینکه از اموال یکدیگر ارث میبرند حق قصاص ندارند این دیدگاه بین فقهای امامیه مشهور است. دیدگاه دوم، حق قصاص فقط برای خویشان ذکور پدری بوجود میآید و خویشان مادری چه مرد و چه زن حق قصاص ندارند.
مشهور فقها معتقدند که حق قصاص در اثر جنایت بوجود میآید و، چون جنایت بر خود مجنی علیه وارد شده است طبعاً حق قصاص برای خود او بوجود میآید لیکن، چون مقتول به سبب موت نمیتواند این حق را استفاده کند این حق جزء ماترک بوده و به ورثه به ارث میرسد و بین همه آنها مشترک است و بر اساس سهم ورثه بین آنها تقسیم میشودلذا شیعه معتقد است سهم الارث اولیای دم از قصاص بصورت انحلالی است یعنی هر کدام تک تک حق قصاص دارند و اگر فقط یکی خواستار قصاص باشد میتواند قصاص کند بعد از اینکه سهم بقیه را از دیه داده باشد.
عفو قصاص
قصاص یک مجازات الزامی نیست و بلکه بنا به طبیعت حق الناسی آن، نه تنها قابل عفو و مصالحه میباشد بلکه بر آن تاکید فراوان نیز شده است:
عفو توسط مجنی علیه
عفو مجنی علیه در جنایات مادون نفس نافذ است و همان تاکیداتی که در مورد عفو از قصاص نفس وارد شده در این مورد هم جاری است، اما در مورد حق عفو از قصاص النفس توسط مجنی علیه دیدگاههای متفاوتی وجود دارد که در واقع برمیگردد به اینکه حق قصاص ابتداءً برای چه کسی بوجود میآید در قانون مجازات اسلامی ابتداءً نظریه عدم صحت عفو از قصاص النفس توسط مجنی علیه مورد قبول بود، ولی اخیراً به تبعیت از تحریر الوسیله امام (ره) عفو مجنی علیه موجب سقوط حق قصاص است (ماده ۲۶۸ ق. م. ا).
توسط اولیای دم
آنها میتوانند جانی را عفو کنند که یا به صورت غیر معوّض است که نیازی به رضایت جانی ندارد و یا بصورت مصالحه بر، دیه و است که بخاطر معوّض بودن، نیاز به رضایت جانی دارد.
توسط، ولی امر یا حاکم شرع
در مواردی مانند اینکه مقتول، ولی نداشته باشد یا شناخته نشود یا به او دسترسی نباشد، حاکم شرع، ولی او خواهد بود که میتواند قصاص کند یا در قبال گرفتن دیه عفو کند، ولی حق عفو بدون عوض را ندارد.
شرایط اجرای قصاص
۱- تقاضای اولیای دم. ۲- اذن، ولی امر. ۳- اذن، ولی دم. ۴- پرداخت دیه مازاد بر استحقاق. ۵- ممنوعیت ایذاء جانی.
در مورد قصاص در ویکی تابناک بیشتر بخوانید
زندانی محکوم به مرگ که به خاطر یک خواب از مرگ نجات یافته بود، بعد از آزادی همراه مادر مقتول به زیارت بارگاه مقدس امام علی (ع) رفت.
کد خبر: ۱۳۴۹۰۳۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۱۰
مرد مرموز که مدعی بود اشتباهی به ارتکاب قتل اعتراف کرده حالا میگوید مقتول زنده است و او را پیدا خواهد کرد.
کد خبر: ۱۳۴۸۳۶۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۰۷
اواسط سال ۱۴۰۰ در شهر بیرجند واقع در استان خراسان جنوبی دختری جوان با ضربات چاقوی برادرش به قتل رسید. عامل جنایت که آن زمان ۲۱ساله بود خیلی زود دستگیر شد و به قتل خواهرش اعتراف کرد.
کد خبر: ۱۳۴۷۶۷۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۰۳
۶ آبان امسال مأموران پلیس یزد در جریان مرگ طلافروش جوان یزدی به نام جواد توکلی قرار گرفتند. پیکر این مرد در حالی در خانهشان پیدا شد که بر اثر خفگی به قتل رسیده بود.
کد خبر: ۱۳۴۷۴۸۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۰۲
وکیل اولیای دم پرونده قتل الهه حسیننژاد گفت: طبق ماده ۴۲۸ قانون مجازات اسلامی اگر کسی موجب قتل شود و پس از صدور حکم قطعی مشخص شود که اولیای دم توان پرداخت تفاضل دیه را ندارند، قوه قضاییه میتواند برای جبران آن از صندوق دولت اقدام کند.
کد خبر: ۱۳۴۷۰۴۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۳۰
پرونده مرد تحصیلکرده که پدر پیرش را به قتل رسانده، در حالی به دادگاه کیفری رسید که 9 خواهر و برادر او از قصاص وی صرفنظر کردند اما برخی از آنها خواهان نگهداری او در زندان بودند.
کد خبر: ۱۳۴۶۵۶۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۲۷
وکیل اولیای دم امیرمحمد خالقی با انتقاد از برخی فضاسازیهای رسانهای اعلام کرد: اخبار مربوط به شرط حفظ قرآن برای قاتل یا تمدید قطعی مهلت قصاص صحت ندارد.
کد خبر: ۱۳۴۵۵۸۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۲۲
حکم قصاص قاتل همسر پس از تلاش ناکام برای پنهانسازی حقیقت در سمنان اجرا شد.
کد خبر: ۱۳۴۳۵۲۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۱۱
در اتفاقی جالب که چند روز پیش پای چوبه دار رقم خورد، مادر داغدیدهای قاتل پسرش را بخشید و با پادرمیانی، مادر دیگری را راضی کرد که او هم از قصاص قاتل فرزندش بگذرد و به این ترتیب ۲ قاتلی که قرار بود به دار مجازات آویخته شدند به زندگی برگشتند.
کد خبر: ۱۳۴۲۸۸۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۰۸
خواندن وصیت نامه مرد جوان در حضور والدینش باعث شد آنها عروسشان را که در یک قدمی چوبه دار بود ببخشند.
کد خبر: ۱۳۴۲۱۲۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۰۴
این اتفاق باعث رسوایی و بیآبرویی ما در محل زندگی شد. شوهر خواهرم او را طلاق داد و دختر خواهرم نیز به دلیل فشارهای روانی دست به خودکشی زد که خوشبختانه نجاتش دادیم. از آن زمان به بعد، احسان با رفتارش ما را در محل تحقیر و تمسخر میکرد. همین مسائل ما را به تصمیم برای قتل او رساند.
کد خبر: ۱۳۴۰۴۴۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۸/۲۵
گروه پسراني كه در سنين نوجواني قرار دارند، بيشترين قربانيان اعمال خشونتآميز و دعواهاي دسته جمعي هستند؛ زيرا واكنشهاي احساسي و هيجاني آنان از شدت و دامنه وسيعتري نسبت به بالغان برخوردار است.
کد خبر: ۱۳۴۰۲۲۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۸/۲۴
قتل دکتر داوودی، پزشک دلسوز و خوشنامی که سالها در خدمت مردم کهگیلویه و بویراحمد بود، واکنشهای گستردهای در سطح ملی برانگیخت. انجمنهای پزشکی و شهروندان بسیاری خواستار پیگیری سریع و قاطع پرونده شدند؛ درخواستی که امروز با اجرای حکم قاتل، پاسخی قضایی و اجتماعی یافت.
کد خبر: ۱۳۳۹۴۹۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۸/۲۰
رئیسجمهور با قدردانی و تجلیل از اقدام ارزشمند، خداپسندانه و شجاعانه خانواده و به ویژه پدر مرحوم امیرمحمد خالقی در گذشت از قصاص قاتل او، از درگاه خداوند متعال برای این خانواده محترم و سایر بازماندگان، صبر و سلامتی و برای روح آن جوان نخبه و عزیز، آرامش در جوار رحمت الهی مسئلت کرد.
کد خبر: ۱۳۳۶۹۳۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۸/۰۶
جوانی که متهم است دوستش را به قتل رسانده، مدعی شد که او عامل قتل نبوده و دوست دیگرشان قاتل است.
کد خبر: ۱۳۳۶۶۵۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۸/۰۵
پرونده قتل الهه حسیننژاد که از خردادماه جنجالساز شد، در مرحله نهایی اجرای قصاص قرار دارد؛ اما اجرا به پرداخت یک دیه در پروندهای دیگر از سوی متهم مشروط است و تا تعیینتکلیف آن، حکم معلق مانده است.در مردادماه امسال حکم اعدام در ملاعام در میدان قائم اسلامشهر صادر شده بود.
کد خبر: ۱۳۳۶۴۶۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۸/۰۴
پسر جوان وقتی شنید که مادرش قصد ازدواج دارد، او را با ضربات چاقو به قتل رساند و در حالی پای میز محاکمه ایستاد که برادر و مادربزرگش اولیای دم بودند.
کد خبر: ۱۳۳۵۳۴۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۷/۲۸
شامگاه ۲۷ بهمن سال ۱۴۰۲درگیری خونینی در قهوهخانهای در جنوب تهران رخ داد. در جریان این درگیری 2 گروه 8نفره با سلاح گرم، قمه و چاقو به جان هم افتادند و در جریان این نزاع، جوانی به نام «شایان» بر اثر شلیک 2 گلوله جان باخت و یکی دیگر از افراد حاضر در درگیری نیز بهشدت زخمی شد.
کد خبر: ۱۳۳۴۹۱۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۷/۲۶
نبض خبر
توضیحات خانواده امیرمحمد خالقی در خصوص بخشش قاتل پسرشان را میبینید و میشنوید. پدر امیرمحمد خالقی در این توضیحات میگوید: «ما فقط توصیه کردیم نه بخشش!»
کد خبر: ۱۳۳۴۷۹۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۷/۲۵
سه نفر از سارقان باندمخوف وحشت دیروز در زندان قزل حصار کرج به دار مجازات آویخته شدند، اما قاتل پسر دانشجو دو ماه مهلت گرفت و حکمش متوقف شد.
کد خبر: ۱۳۳۴۷۱۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۷/۲۴