جنگل الیت

جنگل الیت نام یکی از رویشگاه‌های جنگلی هیرکانی در استان مازندران است که در محدودهٔ ارتفاعات جنوبی شهرستان چالوس و در حاشیه مسیر هراز ـ مرزن‌آباد قرار دارد. این ناحیه بخشی از جنگل‌های باستانی هیرکانی است که قدمت آنها به میلیون‌ها سال قبل و دوره ترشیری بازمی‌گردد. جنگل الیت به‌دلیل ساختار توپوگرافیک ویژه، شیب‌های تند، بسترهای سنگی و تراکم بالای پوشش گیاهی، یکی از مناطق طبیعی کم‌دسترس و حساس در شمال ایران محسوب می‌شود.

موقعیت جغرافیایی

جنگل الیت در بخش کوهستانی جنوب چالوس و در مجاورت روستاهای مرتفع منطقه قرار گرفته است. ارتفاع این جنگل‌ها نسبت به سطح دریا متغیر است و از ۱۲۰۰ تا حدود ۲۲۰0 متر افزایش پیدا می‌کند. توپوگرافی خشن، دره‌های عمیق، خطوط گسلی و پوشش سنگی باعث شده این محدوده هم برای دسترسی انسانی و هم برای عملیات امدادی، منطقه‌ای دشوار به شمار رود. مسیرهای فرعی مال‌رو و شیب‌های ۴۰ تا ۶۰ درصد از ویژگی‌های عمومی این جنگل هستند.

پوشش گیاهی

رویشگاه الیت بخشی از کلان‌منطقه هیرکانی است و مهم‌ترین گونه‌های گیاهی آن عبارت‌اند از:

• ممرز (Carpinus betulus)

• بلوط ایرانی (Quercus macranthera) در ارتفاعات بالاتر

• توسکا، شیردار و افراهای مختلف

• بوته‌زارهای مرتعی و درختچه‌های مقاوم به سرما

پوشش گیاهی انبوه، هم‌پوشانی تاجی گسترده و حضور گونه‌های کهنسال به جنگل الیت ارزش زیستگاهی ویژه بخشیده است. ترکیب گونه‌های سردرختی و مقاوم به شرایط نیمه‌یخ‌زده، نشان‌دهندهٔ موقعیت اقلیمی کوهستانی این ناحیه است.

جانوران

اگرچه داده‌های رسمی اندکی در مورد تنوع جانوری این محدوده منتشر شده، اما بر اساس ویژگی‌های رویشگاهی، حضور گونه‌هایی مانند شوکا، گراز، پلنگ ایرانی، روباه، تشی و انواع پرندگان جنگلی در آن محتمل است. صخره‌ای بودن زمین در بخش‌های بالادست، زیستگاه مناسبی برای پرندگان شکاری ایجاد کرده است.

اهمیت زیست‌محیطی

جنگل الیت به عنوان جزیی از میراث هیرکانی، در پایداری اقلیمی منطقه نقش دارد. این جنگل با جذب رطوبت اقیانوسی، تثبیت خاک، جلوگیری از فرسایش دامنه‌ها و تأمین زیستگاه جانوری، بخشی کلیدی از چرخه حیات شمال ایران محسوب می‌شود. تراکم درختان کهنسال و تنوع گیاهی بالا، الیت را در دسته مناطق دارای ارزش حفاظتی قرار می‌دهد.

آتش‌سوزی ۱۴۰۴

از روزهای پایانی آبان ۱۴۰۴، آتش‌سوزی گسترده‌ای در این جنگل رخ داده است. بنا بر گزارش‌های محلی، شرایط توپوگرافی، نبود راه دسترسی و وزش باد در ارتفاعات موجب شده فرایند مهار آتش کند و دشوار باشد. تا ۳۰ آبان ۱۴۰۴ بخش‌هایی از جنگل همچنان درگیر شعله‌های پراکنده هستند.

شیب‌های زیاد، پوشش سنگی، و تراکم درختان بر اثر خشکی فصلی، سرعت گسترش آتش را افزایش داده و مانع از ورود نیروهای زمینی شده است. عملیات اطفا عمدتاً از طریق حمل دستی تجهیزات، تلاش نیروهای محلی و استفاده محدود از بالگرد انجام گرفته است. شدت آتش و دمای بالا باعث از بین رفتن بخشی از زیرساخت خاک و پوشش گیاهی ریشه‌دار شده و احتمال فرسایش بعدی را افزایش می‌دهد.

چالش‌های حفاظت

جنگل الیت مانند بسیاری از رویشگاه‌های هیرکانی با فشارهای انسانی روبه‌روست. عواملی چون چرای بی‌رویه، برداشت چوب، ساخت‌وساز پراکنده و حضور گردشگران در مسیرهای نامناسب، سلامت زیستگاه را تهدید می‌کند. نبود امکانات پایش دائمی، ضعف در شبکه‌های هشدار آتش، کمبود نیروی اطفای تخصصی و سخت بودن دسترسی به جنگل، کنترل مخاطرات را دشوار کرده است.

وضعیت کنونی

با وجود تلاش نیروهای محلی و امدادی، آتش‌سوزی چندروزه همچنان ادامه دارد و گزارش‌های میدانی از سوختن چند هکتار از اراضی مرتفع منطقه حکایت دارد. دود ناشی از آتش در بخش‌های وسیعی از دامنه قابل مشاهده است و نگرانی نسبت به آسیب بلندمدت زیستگاهی افزایش یافته است. کارشناسان معتقدند بازسازی پوشش گیاهی در مناطق سوخته ممکن است سال‌ها طول بکشد.