کلیات
گلوتاتیون (GSH) یک ترکیب پروتئینی کوچک است که از سه اسید آمینه سیستئین، اسید گلوتامیک و گلیسین ساخته شدهاست. به دلیل استفاده از سه آمینو اسید در ساختار این پروتئین به آن تری پپتید هم میگویند. در این پروتئین، بین گروه آمینی اسید آمینه سیستئین که بهطور معمول به اسید آمینه گلیسین متصل است با گروه کربوکسیل زنجیره اسید گلوتامیک یک پیوند پپتیدی غیرمعمول وجود دارد. این ماده بهطور طبیعی در کبد انسان بر اثر ترکیب این سه اسید آمینه به وجود میآید. گلوتاتیون یک آنتیاکسیدان قوی است و باعث محافظت اجزای مهم سلولی در برابر واکنش با گروههای عاملی اکسیژن دار مانند رادیکال های آزاد و پراکسیدها میشود. ترکیبات سمی دارای رادیکال آزاد، معمولا با گلوتاتیون ترکیب شده و از بدن خارج میشوند. معمولا گروه تیول در گلوتاتیون به صورت کاهیده میباشد.
کاربردهای گلوتاتیون
گلوتاتیون کارکردهای بسیاری دارد که مهمترین آنها عبارتند از:
ساخت دی ان ای که پایه اصلی پروتئینها و سلولهاست؛
تقویت سیستم ایمنی؛ تشکیل سلولهای اسپرم؛
تجزیه بعضی از رادیکال های آزاد؛
بهبود کارکرد بعضی از آنزیمها؛
بازسازی ویتامین C و ویتامین E؛ خارج کردن جیوه موجود در مغز (باقی ماندن جیوه در مغز میتواند خطرساز باشد و منجر به بروز برخی اختلالات مغزی و عصبی شود)؛ کمک به کبد و کیسه صفرا برای کنار آمدن با چربیها؛
کمک به مرگ سلولی رایج در بدن (فرایندی که به خزان یاختهای یا آپوپتوز معروف است).
علائم کمبود گلوتاتیون
اگرچه موسسه ملی سلامت (NIH) هنوز ادعا می کند که فقر GSH یک بیماری نادر است اما تعداد رو به افزایشی از منابع معتبر وجود دارد که ادعایی کاملا برعکس این را دارند. کمبود گلوتاتیون می تواند یک بیماری ملایم، متوسط یا شدید باشد که بستگی به هر مورد خاص دارد. برخی از نشانه ها و علائم این کمبود می تواند کم خونی، تجمع بیش از حد اسید در بدن، عفونت های مکرر و علائم ناشی از مشکلات مغز ( شامل تشنج، اختلال فکری و از دست دادن هماهنگی ) باشد.
راهکارهای افزایش میزان گلوتاتیون موجود در بدن
محققان بر این باورند که کاهش سطح گلوتاتیون موجود در بدن، میتواند خطر بروز برخی بیماریها را افزایش دهد. برای جلوگیری از این اتفاق میتوان از مکملهای حاوی گلوتاتیون استفاده کرد که به دو شکل خوراکی و تزریقی در دسترس هستند. راهکار دیگر، استفاده از سایر مکملهایی است که تولید طبیعی گلوتاتیون را در بدن افزایش میدهند. این مکملها عبارتند از: مکمل خارمریم (خارمریم، به انگلیسی milk thistle گیاهی است دارویی با خواص متنوع)؛ استیل سیستئین (نوعی مکمل خلطآور است که از آن برای رفع مسمویت ناشی از مصرف استامینوفن و دفع خلط مجاری تنفسی استفاده میشود)؛ سوپراکسید دیسموتاز (نوعی مکمل آنتیاکسیدانی است که ازجمله خواص آن میتوان به ترمیم سلولها اشاره کرد). کاهش تماس با ترکیبات سمی و مضر و استفاده بیشتر از مواد خوراکی سالم و مفید در رژیم غذایی نیز راهکارهایی طبیعی برای افزایش سطح گلوتاتیون در بدن هستند.