کلیات
ترسیم نقشه های رفتار انتخاباتی، یکی از قدیمی ترین عناصر جغرافیای سیاسی است.که سابقه ی تاریخی آن به سال ۱۹۱۳ بر می گردد. در این سال آندره زیگفرید جغرافی دان فرانسوی نقشه هایی تهیه کرد که حمایت از احزاب در بخش آردش فرانسه را با جغرافیای فیزیکی، اجتماعی، و اقتصادی منطقه مقایسه کرد.
جغرافی دانان سیاسی به مطالعه مکان انتخابات در گستره سرزمینی(محلی، ناحیه ای و ملی) می پردازند. جغرافیای انتخابات را مطالعه توزیع فضایی پدیده سیاسی رای گیری تعریف کرده اند. تصمیم فرد برای مشارکت در انتخابات یک واکنش سیاسی است.
زمانی که انتخابات برگزار و نتایج مشخص گردید جغرافی دانان به واکاوی جغرافیای سیاسی نتایج انتخابات با بهره گیری از داده های اجتماعی، اقتصادی و جمعیت می پردازند.
توزیع نتایج رای گیری بر روی نقشه
انتخابات را می توان معیار شناخت نگرش ها ادراک تنگناها و مشکلات جامعه دانست. لذا توزیع نتایج رای گیری بر روی نقشه، نشانگر تفاوت های رفتاری مکانهای مختلف می¬باشد.
ریچارد مویر بر این باور است که در جغرافیای سیاسی آن بخش از داده های آماری مرتبط با انتخابات معتبر است که در بعد فضایی بر رفتار انتخاباتی افراد تمرکز نماید.
زیرا عموما فرض بر این است که در گزینش کاندیداها بر اساس منافع رای دهندگان می باشد. و این گزینش از پایگاه اجتماعی، اقتصادی، و قومی افراد تاثیر م ی ذیرد.
از این رو جغرافی دانان تاثیر عامل محیطی را در گزینش مهم می دانند. جغرافیای سیاسی به مطالعه آن بخش از انتخابات می پردازد که نشانگر اثرگذاری محیط بر رفتار انتخاباتی باشد.
انتخابات اساسا دانشی میان رشته ای است در این بین رفتار انتخاباتی و تاثیر محیط بر رفتار رای دهندگان از جمله موارد بسیار مهمی است که در جغرافیای سیاسی به آن پرداخته می شود.
عدم انعکاس دیدگاه خالص و منطقی رای دهندگان در انتخابات
در یک جامعه دموکراتیک حق رای و در پی آن حق انتخاب و یا بر کناری حکومت ها اساسی ترین حق شهروندی است. با این حال، باید توجه کرد که نتیجه انتخابات به ندرت منعکس کننده دیدگاه خالص و منطقی رای دهندگان است. و جغرافیا همچنان در این روند، نقش بسیار تعیین کننده ای دارد.
دو رویکرد تاثیر جغرافیا بر انتخابات عبارت است از: نخست زمانی که عوامل محلی بر تصمیم گیری های انتخاباتی مردم تاثیر می گذارد، و دوم آن گاه که ساختار جغرافیایی نظام رای گیری، نتایج را تغییر می دهد.
ترسیم نقشه، دیرپاترین جستار جغرافیای انتخابات
از بعد فضایی، الگوی رای گیری متنوع است به گونه ای که میان این پراکنش فضایی و وجود بنگاه ها و واحدهای اقتصادی و اجتماعی همبستگی برقرار است.. از این رو ترسیم نقشه رفتار رای دهندگان یکی از دیرپاترین جستارهای جغرافیای انتخابات است.
باید اذعان داشت یکی از پیش زمینه های برگزاری انتخابات ناحیه بندی کشور است که در آن عموما عامل جمعیت به عنوان سنجه ایجاد حوزه های انتخاباتی است.
مرزبندی های جانبداری و سوء ظن بی عدالتی
جمعیت برابر، هم اندازگی و هم شکلی حوزه های انتخاباتی به منظور رقابت و مبارزات انتخاباتی منصفانه ضروری است. از طرفی باید گفت شکل نامنظم سوء ظن مرزبندی جانبدارانه را در ذهن متبادر می سازد.
نظر یک استاد دانشگاه در مورد جغرافیای انتخابات
به نظر دکتر کاویانی راد، عضو هیأت علمی دانشکده جغرافیای دانشگاه خوارزمی در چند سده اخیر مشروعیت نظامهای سیاسی با آهستگی و پیوستگی، بنیادی مردم خواهانه یافته است. مکتبها و مرامهای حاکم همگی بر آن بودند که خاستگاه خود را در جایگاه فرمانروا با خواستهای مردمی هماهنگ و همسو کنند. بگونه ای که حتی خودکامه ترین نظامها و احزاب سیاسی را از آن گریزی و لو در ظاهر نیست.
کاویانی راد عقیده دارد: امروزه میزان اعتبار نظامها و و احزاب سیاسی در گستره مناسبات ملی و فراملی با پایگاه مردمی و مقبولیت آنان سنجیده میشود. به این مفهوم که هرچه میزان پذیرش یا پایگاه مردمی پر شمار و فراگیر تر باشد، به همان نسبت نمایندگان در تصمیم گیریها و مذاکرات توانمندی بیشتری خواهند داشت.
استاد دانشگاه خوارزمی تهران معتقد است: در این میان برگزاری منصفانه و آزاد انتخابات ، حق رای و در پی آن حق گزینش یا برکناری حکومت و حکومت کنندگان در همه سطوح ، اساسی ترین حق شهروندی و معیار سنجش دموکراتیک بودن نظامهای سیاسی به شمار میرود.
وی تأکید دارد: با وجود این نتیجه انتخابات به ندرت بازتابی از دیدگاه واقعی و منطقی رآی دهنده گان است. تجربه نشان داده است که هر اندازه مشارکت و نظارت مردم در قالب احزاب و سمنها(سازمانهای مردم نهاد) فراگیر، گسترده و آزاد باشد،از دامنه فساد و ناکارآمدی حکومت کننده گان کاسته و به همان نسبت حکومت شفافتر و ثبات آن بیشتر خواهد بود.
این استاد دانشگاه بر این باور است که طی چند دهه اخیر جغرافیای انتخابات بعنوان زیر مجموعه دانش جغرافیای سیاسی در مقوله انتخابات و مردم سالاری، پویایی ها و دستاوردهای گسترده و مهمی داشته است. ادبیات غنی جغرافیای انتخابات کندوکاو گسترده ای در قلمرو مفاهیم دموکراسی، مشارکت، فرهنگ سیاسی، خاستگاه آرا، توزیع فضایی قدرت،وزن مکانی حوزه های انتخاباتی، رای گیری، نقش مکانها، محلی گرایی انتخاباتی،حوزه انتخابات و… داشته است.
کاویانی راد که پژوهش های فراوانی در حوزه جغرافیای انتخابات دارد، تأکید دارد: درک جغرافیای انتخابات مستلزم شناخت مناسبات جغرافیا، سیاست و دموکراسی است. مهمترین عرصه تجلی رابطه جغرافیا با سیاست، حکومت یا نظام سیاسی مستقل است که به نیابت از دو عنصر پایدار یعنی سرزمین و ملت یا انسانهای بومی و مقیم در سرزمین موجودیت می یابد و به ایفای نقش می پردازد. چنین نیابتی عموما” از رهگذر نظام انتخاباتی که در قالب قانون اساسی تجلی می یابد و به نوعی بیان کنننده نیازها و آرمانهای ساکنان بخشهای مختلف کشور است، عملیاتی میشود و زمینه را برای تبدیل آرای مردم به مناصب و جایگاههای سیاسی فراهم میکند.
او به همین دلیل معتقد است: از آنجا که سیاست پدیده ای متکثر و پیده های جغرافیای نیز متاثر از فرایند های مکانی-فضایی سرشتی پویا و دگرگون پذیر دارند، الگو های فضایی که از این تکثر و پویایی حاصل میشود، مورد مطالعه جغرافیای سیاسی و به تبع آن جغرافیای انتخابات قرار میگیرد.