کلیات
ذبیحالله صفا ادیب و محقق معاصر، استاد تاریخ ادبیات ایران و فرزند سید علىاصغر فرزند میر صفى بود که در ۱۲۹۰ خورشیدى در شهمیرزاد سمنان زاده شد.
تحصیلات
وی تحصیلات ابتدایى و متوسطهاش را در همان جا (شهمیرزاد سمنان) و بابل به پایان برد و در ۱۳۰۴ به تهران رفت و تحصیلات متوسطه را در تهران (دبیرستانهای سیروس و دارالفنون) انجام داد و در سال ۱۳۱۲ شمسی از رشته ادبی فارغالتحصیل شد و در دانشسراى عالى در رشته زبان و ادبیات فارسى، فراگیرى دانش را پى گرفت و سرانجام در ۱۳۲۲ فارغ التحصیل شد و رساله دکترىاش را با عنوان «حماسه سرایى در ایران» نوشت.
فعالیتها
او دوران کوششهاى ادبى خود را از ۱۳۱۲ آغاز کرد و در برخى از جراید مانند مهر، ایران امروز، تعلیم و تربیت، جلوه، سخن، پشوتن، یغما، دانش، فرهنگ، مربى، تمدن و...، مقالات فراوانى درباره موضوعهاى ادبى، تاریخى و فلسفى چاپ کرد و از ۱۳۲۲ به استادى تاریخ ادبیات فارسى در دانشکده ادبیات منصوب شد و افزون بر این، به کارهاى دیگر ادارى مانند معاونت و سپس کفالت اداره دانشسراهاى مقدماتى (۱۳۲۰) و ریاست اداره تعلیمات عالیه و تعلیمات متوسطه وزارت فرهنگ، ریاست بخش تبلیغات شیر و خورشید سرخ، عضویت یونسکو در ایران و عضویت هیئت نمایندگى ایران در کنفرانسهاى عمومى یونسکو (۱۹۴۸، ۱۹۴۹، ۱۹۵۰، ۱۹۵۴، ۱۹۵۶ و ۱۹۵۸) پرداخت. وى چند سال نیز رئیس اداره کل انتشارات و تألیفات دانشگاه تهران بود. صفا درباره ادبیات فارسى پژوهشهاى بسیارى سامان داد و کتابهاى فراوانى نوشت.
صفا پس از خدمت وظیفه عمومى با عنوان دبیر زبان و ادبیات فارسى در رشته ادبى دبیرستان شرف تهران کار کرد و پس از دریافت مدرک دکترى، از ۱۳۲۲ براى تدریس تاریخ ادبیات فارسى در دانشکده ادبیات تهران برگزیده شد و از آن پس، نخست با عنوان دانشیار و بعد به عنوان استاد در همان جا به تدریس پرداخت. وى همچنین زمانى سردبیر مجله مهر بود و در ۱۳۱۵، سردبیرى آن را به عهده گرفت تا اینکه در ۱۳۲۰، امتیاز مجله سخن به نامش صادر و به سردبیرى دکتر ناتل خانلرى و مدیریت او تا یک سال اداره شد. امتیاز روزنامه شباهنگ نیز چهار سال از آن او بود و از ۱۳۲۶ تا پنج سال، مقالهها و آثارش در مجله ارتش به چاپ مىرسید تا دوره بازنشستگى، سردبیرى مجله دانشکده ادبیات را به عهده داشت.
آثار
آیین سخن، اخوان الصفا، تاریخ ادبیات در ایران، تاریخ علوم عقلى در تمدن اسلامى تا میانه قرن پنجم هجرى، تاریخ مختصر تحول نظم و نثر پارسى، ترجمه رافائل، ترجمه کیانیان، تصحیح و چاپ اسرار التوحید فى مقامات الشیخ ابى سعید، حماسه سرایى در ایران، دانشهاى یونانى در شاهنشاهى ساسانى، گنج سخن، گنج و گنجینه، مزداپرستى در ایران قدیم، مقدمه و تعلیقات و حواشى دیوان عبدالواسع جبلى، دارابنامه محمد بیغمى و دیوان سیفالدین محمد فرغانى، تنها اندکى از آثار و کارهاى پر شمار اویند.
درگذشت
استاد صفا در سال ۱۳۵۴ ش. در شهر لوبک آلمان ساکن شد و به تحقیق و نگارش خود ادامه داد. سرانجام این ادیب برجسته در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۳۷۸ ش. در ۸۸ سالگی در لوبک آلمان درگذشت و در همان شهر به خاک سپرده شد.