در مورد روز ملی خلیج فارس در ویکی تابناک بیشتر بخوانید

 

کلیات


خلیج‌فارس نام آبراهی پراهمیت در آسیای غربی و منطقه خاورمیانه است که در امتداد دریای عمان و در میان ایران و شبه‌جزیره عربستان قرار دارد. مساحت خلیج‌فارس ۲۳۷٬۴۷۳ کیلومتر مربع است و پس از خلیج مکزیک و خلیج هادسون سومین خلیج بزرگ جهان به‌شمار می‌آید.  روز ۱۰ اردیبهشت در ایران روز ملی خلیج‌فارس نام‌گذاری شده که سالروز اخراج پرتغالی‌ها از تنگه هرمز و خلیج‌فارس است.



پیشینه موضوع


اتحادیه عرب از سال ۱۹۶۴ رسماً نام خلیج‌فارس رابرای عرب زبانان ممنوع کرده‌است، اما در ایران رسانه‌های گروهی تا سال ۱۳۸۱ در این مورد سکوت کردند و مطبوعات حاضر نبودند پژوهش‌های دفاع از نام خلیج‌فارس را چاپ کنند آنچه منتشر شد، یک جلد اطلس و دو جلد کتاب در تیراژ بسیار اندک بود که دایره کاربرد آن از چند کتابخانه و استاد دانشگاه فراتر نرفت. اما از سال ۱۳۸۱ با آمدن وب سایت و وبلاگ‌های فارسی رسانه‌های گروهی از انحصار خارج شد و وضعیت تغییر کرد و اولین وبلاگ‌ها و پژوهش‌ها در دفاع از نام خلیج‌فارس منتشر شد موجی ایجاد شد که محافل رسمی مجبور به دنباله روی از این موج گردید.

از ابتدای دهه ۱۳۷۰ که تلویزیون‌های ماهواره در کشور رایج شد بخش آگاه جامعه فرهنگی و کوشندگان مسائل اجتماعی و فرهنگی متوجه شدند که تلویزیون‌های خبری عربی و رسانه‌های گرهی کشور‌های عربی حتی در بخش‌های غیر عربی و بخصوص انگلیسی تحریف نام خلیج‌فارس را بطور گسترده‌ای انجام می‌دهند. با توجه به حقانیت و کاربرد مستمر تاریخی این نام در همه زبان‌ها و زمان‌ها و در جهت مقابله با تحریف گران و یادآوری اهمیت پاسداری از این نام کهن، طرفداران این میراث گران‌بها اقدامات خود را از سال ۱۳۸۰ در دفاع از آن یکپارچه‌تر و منسجم‌تر کردند و راهکار‌های حفاظت از نام خلیج‌فارس را در جلسات و سمینار‌های متعدد به اطلاع مقامات رساندند.
پس از تحریف نام خلیج‌فارس در اطلس مشهور جهانی به نام نشنال جئوگرافیک که از سال تأسیس ۱۸۸۸ همواره نام خلیج‌فارس را بکار برده برای اولین بار در نسخه جدید در آبان سال ۱۳۸۳ نام جدیدی را در کنار نام بین‌المللی خلیج‌فارس قرار داد. خشم و اعتراض عمومی در میان فعالان اجتماعی و فرهنگی داخل و خارج نسبت به این تحریف غیر علمی صورت گرفت و پس از ارسال هزاران ایمیل و نامه اعتراضی و یک طومار اینترنتی (پتیشن) با بیشتر از ۱۲۰ هزار امضاء به مؤسسه مذکور، مدیر مؤسسه مشهور آمریکایی ضمن عذرخواهی از ملت ایران، قول داد اشتباه خود را جبران کند.

این پیروزی نشان داد که با اتحاد می‌توان کار‌های بزرگ کردو از تخریب و جعل هویت یک ملت بزرگ جلوگیری کرد.  رسانه‌های گروهی عربی بطور بی‌سابقه‌ای خبر را بدون تفسیر، اما بعضی با تمسخر و بعضی با نوعی تکریم نسبت به کار منعکس کردند قدس العربی به قلم عبدالباری عطوان مفسر مشهور جهان عرب نوشت:
«عرب‌ها برای مشروع‌ترین حقانیت‌های خود قادر نیستند چنین موج همبستگی ایجاد کنند که ایرانی‌ها برای یک نام انجام دادند».

 


اقدامات عملی برای نام‌گذاری


نام‌گذاری روز ملی خلیج‌فارس یک روند چندین ساله داشت. با توجه به بررسی اسناد در رابطه با نام‌گذاری روز خلیج‌فارس و مکاتبات پرونده مربوطه در ریاست جمهوری و ادارات سه‌گانه وزارت خارجه (حقوقی- خلیج‌فارس و اسناد) و به گواهی کمیته تخصصی نام‌نگاری و یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی ایران و همچنین کتاب اسناد نام خلیج‌فارس، میراثی کهن و جاودان و دکتر محمد عجم در مصاحبه ایرنا. و مصاحبه رادیو ایران با دو تن از پژوهشگران عضو کمیته خلیج‌فارس. دولت ایران، پس از مشاهده اراده قاطع عمومی جامعه و حرکت اعتراضی عمومی آبان ۱۳۸۳ رسانه‌های فارسی و مردم و وبلاگ‌نویسان داخل و خارج بر علیه مجله نشنال جئوگرافی و انتقاد از سکوت مقامات رسمی، وارد عرصه شد و اقداماتی را انجام داد. از جمله پس از جلسات متعدد برای بررسی عوارض مثبت و منفی، سرانجام با این نام گذاری‌ها موافقت شد.
فرایند نام گذاری خلیج فارس  دراولین همایش بین‌المللی کارتوگرافی خلیج‌فارس قرن ۱۶–۱۸ در دانشگاه تهران دوم خرداد ۱۳۸۳ با حضور استادان برجسته ایرانی و خارجی جغرافیایی از جمله دکتر محمدحسن گنجی مورد بررسی قرار گرفت. همچنین در اولین همایش یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی غرب آسیادر سازمان نقشه‌برداری کشور اردیبهشت ۱۳۸۳ به اطلاع مسئولین مربوطه رسیدو نامه‌هایی نیز به نهاد‌های مسئول از جمله شهرداری تهران برای نام‌گذاری یکی از اتوبان‌ها با نام خلیج‌فارس ارسال و با واحد اجتماعی آن در این رابطه دیدار و گفتگو شد. بدنبال انتشار گزارش‌های اعتراضی نسبت به چاپ نقشه‌هایی با نام جعلی در داخل کشور، هئات وزیران در جلسه ۲۶ فروردین ۱۳۸۳ آیین‌نامه و مصوبه‌ای در ۶ بند برای ضرورت پاسداری و نظارت بر کاربرد درست نام خلیج‌فارس و هویت آن را تصویب کرد که دارای ۶ بند بود.

 

انتخاب روز خلیج فارس


درمرداد و شهریور ۱۳۸۳ پیشنهاد سه‌گانه به صورت آنلاین در وب سایت (پرشن گلف آنلاین) و از طریق ایمیل به رای‌گیری عمومی طرفداران نام خلیج‌فارس گذاشته شد اکثریت رای‌دهندگان به ترتیب به موارد زیر رای دادند:

 روز ۹ آذر برگشت سه جزیره به نام ایران. - روز ملی شدن نفت ۲۹ اسفند. (اولین پیشنهاد ارائه شده بود، ولی با بحث هاو مجادله و مخالفت اعضا روبرو شد؛ لذا طرفداران این روز نظر سومی را پیشنهاد دادند. - روز اخراج پرتغالی‌ها توسط ارتش ایران از خلیج‌فارس، پیشنهاد سوم نیز موافقان و مخالفانی داشت.
نتیجه رای‌گیری در تاریخ ۱۰ شهریور ۱۳۸۳ به صورت آنلاین منتشر و سپس توسط شورای مدیران سازمان خلیج‌فارس طی نامه سوم بهمن ۱۳۸۳ رسماً برای رئیس‌جمهور وقت و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و برای وزارت خارجه و نمایندگی ایران در نیویورک نمابر شد و بعد‌ها در روزنامه شرق ۱۴ اسفند ۱۳۸۳ و وب سایت‌های مختلف منتشر شد. اصل موضوع نام‌گذاری بر اساس تعیین روز دقیق اخراج پرتغالی‌ها مورد موافقت مقامات مسئول قرار گرفت. سرانجام با پیگیری‌های متعدد، در تیر ماه ۱۳۸۴ شمسی شورای فرهنگ عمومی بر اساس نظر گروه تاریخ دانشگاه تهران، روز ۱۰ اردیبهشت را تاریخ دقیق اخراج پرتغال معرفی کرد. بنا بر این در شورای عالی انقلاب فرهنگی به ریاست رئیس‌جمهور وقت و تمامی اعضا در تاریخ ۲۲/۴/۱۳۸۳ این روز تصویب و برای اجرا ابلاغ شد و به این ترتیب روز دهم اردیبهشت ماه که سالروز اخراج پرتغالی‌ها از تنگه هرمز و خلیج‌فارس است و اخراج استعمار و برگشت حاکمیت کامل ایران بر خلیج‌فارس بود، به نام روز ملی خلیج‌فارس نامگذاری و در تقویم خورشیدی ایران به ثبت رسید.

روایت تاریخی اخراج پرتغالی ها از خلیج فارس در تاریخ ده اردیبهشت


۲۱ آوریل سال ۱۶۲۲ سپاه ایران به رهبری امام قلی خان (یکی از سرداران گرجی سپاه صفویه و فرزند الله وردیخان) فتح هرمز (۱۶۲۲) را با موفقیت انجام داد و جزیره را از بزرگترین امپراتور قرن باز پس گرفت و جایگاه خود را در جهان در فهرست ابرقدرت‌های قرن شانزدهم ثبت کرد. انگلیسی‌ها نیز ۴ کشتی خود را با خدمه فنی در اختیار ارتش امام قلی خان گذاشتند.
آلبوکرک (پرتغالی) اعتقاد داشت هرکشوری که سه نقطه مالاگا- عدن و هرمز را در اختیار داشته باشد بر تجارت دنیا حاکم خواهد بود. اهمیت هرمز آنقدر بود که استعمارگران انگلیسی را نیز به طمع انداخته بود. به دلیل شکایت‌های ایرانیان گمبرون از بی‌ادبی‌های پرتغالی‌ها، سپاه ایران به رهبری امام قلی خان گرجی قصد تنبیه پرتغالی‌ها در خلیج‌فارس کرد و نه تنها جزیره هرمز را آزاد ساخت بلکه این مقدمه شد که پرتغالی‌ها تا مومباسا درکنیا عقب‌نشینی کنند؛ و این شکست، شکست‌های پی در پی پرتغال در شرق آفریقا را بدنبال داشت و با حمایت پادشاه‌هان ایران، امام مسقط موفق شد قلعه عظیم مومباسا را در جنگ خونینی که به جنگ صلیبی مومباسا معروف است را تصرف کند.  ایران تا سال ۱۸۲۰ پرچمدار تمام خلیج‌فارس و دریای عمان و بحر فارس (مکران) شد. انگلیسی‌ها از شکست پرتغال خرسند بودند، به قدرت ایران اعتراف داشتند و ایران را تنها رقیب قدرتمند عثمانی‌ها‌ می‌دانستند. درعهدنامه مجمل ۱۸۰۹ وعهدنامه مفصل ۱۸۱۲ حاکمیت ایران را بر کل خلیج‌فارس به رسمیت شناخت. این در شرایطی بود که انگلیس خود به عنوان ابرقدرت جهان ظهور می‌کرد.

 

اولین میزگرد رسمی گرامیداشت روز ملی خلیج‌فارس


تا ۵ سال پس از تصویب روز ملی خلیج‌فارس این روز که با خواسته و فشار آحاد جامعه تصویب شده بود با سکوت مقامات و نهاد‌های رسمی و وزارت فرهنگ و ارشاد روبرو بود تا اینکه مجدد صداری اعتراض مدافعان نام خلیج‌فارس بلند و رسا شد ۱۰ اردیبهشت ۱۳۸۹ – برای اولین بار روز ملی خلیج‌فارس با پیگیری‌های مجدانه دکتر عجم و موافقت وزارت خارجه و مدیرکل دفتر مطالعات سیاسی بین‌المللی برگزار شد.

نتیجه تصویری برای خلیج فارس + تابناک
با وجود اینکه سال ۱۳۸۴ نام‌گذاری انجام شد و در تقویم رسمی ثبت شده بود، اما هیچ نهادی برای برگزاری روز ملی پیشقدم نمی‌شد و علاقه‌مندی نشان نمی‌داد. بطور مثال در سال ۱۳۸۵ هیچ مراسمی برگزار نشد.
تا اینکه با کوشش‌های دکتر عجم روز ۱۰ اردیبهشت ۱۳۸۹ اولین مناسبت رسمی و دولتی برگزار شد و رسانه‌های گروهی بطور گسترده آن را پوشش دادند و این اطلاع‌رسانی خبرنگاران بود که در سال بعد مسابقه بین نهاد‌ها برای برگزاری این روز بالا گرفت. ۱۳۹۰ دانشگاه خلیج‌فارس بوشهر و استانداری بندرعباس نیز این روز را برگزار کردند.

 

توجه ویژه به روز خلیج فارس از سال ۱۳۸۹ به بعد



از سال ۱۳۸۹ دولت ایران توجه قابل ملاحظه‌ای به این موضوعات نشان داد و در سال‌های اخیر، دولت و دیگر نهاد‌های حکومتی جمهوری اسلامی ایران تلاش کرده‌اند خود را نسبت به این موضوع حساس و متعهد نشان دهد. سال ۱۳۹۱ دو روز پیش از ” روز ملی خلیج‌فارس” در ایران برای اولین بار امامان جمعه شهر‌های مختلف نیز در خطبه‌های خود از «اهمیت و حقانیت» این نام سخن گفتند و روز ملی خلیج‌فارس با حضور مقامات در شهر‌های حاشیه خلیج‌فارس و با جشنواره‌های مختلف گرامی داشته شد.

 

در مورد روز ملی خلیج فارس در ویکی تابناک بیشتر بخوانید

روز ملی خلیج فارس همزمان با ۱۰ اردیبهشت در بندر تاریخی لافت در جزیره قشم با رژه قایق ها و برنامه فرهنگی برگزار شد./اصغر بشارتی
کد خبر: ۱۱۱۶۵۲۵   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۲/۱۰

روز ۱۰ اردیبهشت در ایران روز ملی خلیج‌فارس نام‌گذاری شده که سالروز اخراج پرتغالی‌ها از تنگه هرمز و خلیج‌فارس است.
کد خبر: ۱۰۴۹۰۵۰   تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۰۲/۱۰

خلیج فارس گهواره فرهنگ ها و تمدن های بزرگ بشری است. خلیج فارس پیشینه‌ای وسیع و گسترده به بلندای تاریخ این سرزمین داشته و خاستگاه و فرهنگ‌ها وتمدن‌های بزرگ بشری است.
کد خبر: ۱۰۴۹۰۲۱   تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۰۲/۱۰

به مناسبت روزملی خلیج فارس، در مراسمی پرچم مقدس جمهوری اسلامی ایران بر روی ناوشکن جماران در بندرعباس به اهتزاز درآمد.
کد خبر: ۹۷۵۴۴۵   تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۲/۱۱

حضرت آیت الله خامنه ای فرمودند: خلیج فارس خانه‌ی ما و جای حضور ملت بزرگ ایران است؛ ساحل خلیج فارس به اضافه ی سواحل زیادی از دریای عمان، متعلق به این ملت است.
کد خبر: ۹۷۵۴۱۵   تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۲/۱۱

عباسعلی کدخدایی با انتشار پستی در حساب کاربری توئیتر خود دهم اردیبهشت ماه، روز خلیج همیشه فارس را به ایرانیان تبریک گقت.
کد خبر: ۹۷۵۳۸۴   تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۲/۱۱

کد خبر: ۹۷۵۳۷۷   تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۲/۱۱

وزیر نفت همزمان با روز ملی خلیج فارس از برداشت حداکثری از میدان گازی پارس جنوبی خبر داد.
کد خبر: ۹۷۵۳۷۶   تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۲/۱۱

دهم اردیبهشت؛
"کشتی یونانی" در سال ۱۳۲۲ توسط شرکت "ویلیام همیلتون" در "گلاسکو" با وزن ۷۰۶۱ تن و طول ۱۳۶ متر ساخته شد. این کشتی در ۴ مرداد ماه ۱۳۴۵ و در نزدیکی روستای «باغو» در ساحل خلیج فارس در جزیره کیش به گِل نشسته است.علت به گل نشستن کشتی یونانی همچنان در پرده ای از ابهام است. این کشتی به تدریج از جاذبه گردشگری خلیج فارس به زباله زیست محیطی این منطقه تبدیل شده است.
کد خبر: ۹۷۵۲۰۴   تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۲/۱۰

روز ۱۰ اردیبهشت در ایران «روز ملی خلیج‌فارس» نام‌گذاری شده که سالروز اخراج پرتغالی‌ها از تنگه هرمز و خلیج‌فارس است.
کد خبر: ۸۹۵۳۵۶   تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۰۲/۰۹