راهاندازي راديو خانواده و راديو بورس
دکتر حسن خجسته، معاون صدا سازمان صدا و سيما، در سالروز 68 سالگي تولد راديو در ايران در دفتر ساده خود در ساختمان شيک شهداء راديو ميزبان خبرنگار مهر شد تا با رويي گشاده از راهاندازي دو شبکه راديويي جديد بگويد و بگويد آسمان پرستاره راديو را با هيچ چيز عوض نميکند.
• ميخواهم گفتوگو را با يک سوال متفاوت شروع کنم. اگر حق انتخاب داشتيد، بين معاونت صدا و معاونت سيما کداميک را انتخاب ميکرديد؟
حسن خجسته، معاون صدا: از سيما خبر ندارم، ولي الان در يک آسمان پرستاره هستم، هيچکس از يک آسمان پرستاره نميگذرد. راديو براي من جايي ايدهآل و ممتاز است. اگر انتخاب به من واگذار ميشد، معاونت صدا را انتخاب ميکردم.
• يعني جاذبههاي تصوير برايتان اهميت ندارد؟
ـ من به آسمان پرستاره راديو نگاه ميکنم. آدمهاي خوب، مثبت و فعال در راديو زياد هستند. در واقع زندگي کردن در راديو خيلي لذتبخش است. صاحبان انديشه خيلي زيادند که نميتوان توصيف کرد. روابط اخلاقي ميان بچههاي راديو هميشه زبانزد است. وقتي وارد ساختمان راديو ميشويد، حسي ميکنيد وارد محيطي شدهايد که همه چيز آن اخلاقي است.
• يعني در سيما اينطور نيست؟
ـ من فضاي راديو را توصيف کردم و اين فضا را با هيچکجا مقايسه نميکنم. ممکن است جاي ديگري بهتر از راديو باشد، اما من شناختي از رسانه ديگر ندارم؛ ولي راديو را خيلي دوست دارم.
• آيا در سيما ميتوان آسمان پرستاره هم پيدا کرد؟
ـ نميدانم! هيچ وقت فکر نکردم.
• دلتان نمي خواست تجربهاي در سيما داشته باشيد؟
ـ هيچ وقت اين مسئله دغدغهام نبوده که به آن فکر کنم، چرا که خيلي راديو را دوست دارم و بچههاي راديو ايدههاي بزرگي براي راديو دارند، اين ايدهها به حدي ذهن را مشغول ميکند که فرصت فکر کردن براي چيز ديگري نميگذارد.
• بهترين و جذابترين ايدهاي که از برنامهسازان گرفتهايد، چه بوده؟
ـ نميدانم از کداميک از آنها بگويم، چون انتخاب خيلي سخت است. ايده جشنواره، توسعه راديو، ايجاد تنوع معنادار، ايده يک نظام خاص در ارزشيابي و ... همه از دل راديو جوشيده و به من رسيده است. يا من ايدهاي داشتم و بچهها آن را پرورش دادهاند. در راديو هر اتفاق حاصل يک تفکر جمعي است که به دست مسئولي انجام ميشود. واقعاً نميتوانم تفکيک کنم و از ايدهاي برايتان بگويم.
• راز ماندگاري صدا چيست؟
ـ راديو چند ويژگي ممتاز دارد که ساير رسانهها ندارند. مسلماً هر رسانه يک ويژگي دارد که ديگر رسانهها آن ويژگي را در آن حد ندارند. ارتباط ساده و سهل يکي از مزيتهاي راديو است که تنها يک حس را درگير ميکند و در کنار کار زياد هم ميتوانيد راديو را گوش کنيد.
مزيت ديگر ارزاني آن است و مزيت سوم آن سهولت انتشار خبر، به همين دليل سرعت خبررساني راديو بالاتر از تلويزيون است، چرا که در تلويزيون بايد تصوير داشته باشيد. گرچه گاهي اوقات تلويزيون نيز از رويه راديو استفاده ميکند.
ـ در حال حاضر برخي کارکردها به رسانههاي ديگر واگذار شده است و تلويزيون و ويدئو اين نقش را ايفا ميکنند تا خانوادهها کنار هم بنشينند و برنامه را ببينند. در گذشته اين نقش را راديو به عهده داشت و خانوادهها دور هم جمع ميشدند، ولي الان نسبت به گذشته کمتر شده است. در حال حاضر راديو وارد حريم خصوصي افراد شده و براي خودش مخاطب جديد تعريف ميکند تا در حوزه جديد بتواند مخاطب را جذب کند.
• فکر نميکنيد اين مسئله معضلي براي راديو است؟
ـ رسانهها دائم نسبت به رابطه خودشان با مخاطب با يک معضل رو به رو هستند، حتي رسانهها، خبرگزاريها، تئاتر، سينما و ... با انواع مشکلات با مخاطب رو به رو هستند، اما بسياري از مشکلات قابل حل است و حل شده. راديو هم براي اين مسئله راهکار خوبي داشته و آن توسعه شبکههاي تخصصي راديو است. راهاندازي راديو سلامت، راديو تجارت و ... بنابراين رايو سعي کرده در سپهر رسانه مخاطب خودش را داشته باشد.
• نميخواهيد با يک سياست جديد همان جايگاه قبل را در ميان خانوادههاي ايراني پيدا و آنها را دور هم جمع کنيد؟
ـ نه، اين تصور اشتباه است. اين تصور زماني بود که فقط يک رسانه در کشور بود و تفريح خانوادهها گوش دادن به راديو بود. در سالهاي دور حتي در شهرستانها روزنامه فرستاده نميشد و راديو تنها منبع خبر بود. يا تلويزيون 10 ساعت برنامه پخش ميکرد. بنابراين اقتضاء رسانه با 20 يا 50 سال پيش فرق ميکند.
ما نبايد چشم خود را به روي اينها ببنديم. هنر صداي جمهوري اسلامي ايران اين بود که اصلاً نوستالژي نادرست نداشته است. تکيه به گذشته اشتباه است، بلکه درک گذشته و استفاده از تجربيات در شرايط امروز منجر به موفقيت ميشود.
• شما از سال 1370 وارد راديو شديد و از 1377 معاونت صدا را به عهده گرفتيد، در اين سالها تا چه حد ايدههايتان محقق شده است؟
ـ هيچوقت نميتوان کاملا به تمام ايدهآلها رسيد. برخي ايدهها در حال اجراست، برخي اجرا شده و بخشي هم نياز به تداوم دارد. توسعه راديو يک استراتژي نيست که يکروز انجام شود و روزي ديگر کاري به آن نداشت.
• در 10 سالي که در پست معاونت صدا مشغول بوديد، خود را تا چه حد موفق ميدانيد؟
ـ راديو در اجرا موفق بوده. راديو در اواخر دهه 60 و اوائل دهه 70 با افت مخاطب رو به رو بود و دليل آن به ازدياد رسانههاي رقيب برميگردد. نميدانم يادتان باشد يا نه، سالهاي 69 يا 70 در بيشتر از 90 درصد خودروها ضبط روشن بود، اما در حال حاضر بيشتر راديو گوش ميکنند. پس معلوم ميشود راديو موفق شده است.
خودم وقتي تاکسي سوار ميشوم، به ويژه تاکسي سازمان، از رانندهها ميپرسم کدام شبکه را بيشتر گوش مي دهيد. آمار نشان ميدهد بالاي 90 درصد شنوندگان با دو شبکه راديويي در ارتباط هستند. راديو سعي کرده حوزه مخاطب خود را توسعه ببخشد.
• فکر ميکنيد تا چه حد به نياز واقعي شنوندگان پاسخ دادهايد؟
ـ هيچکس نميتواند بگويد به همه نيازها پاسخ داده، اما افزايش شنوندگان نشان ميدهد ما توانستهايم بخشي از نياز مخاطب را پاسخ بدهيم. در حال حاضر مخاطبان شبکههاي مختلف راديويي مشخص هستند. البته نميتوان درصدي به اين موضوع نگاه کرد، چرا که مستلزم مطالعه پيماشي است، حتي برخي کارشناسان معتقدند نميتوان نيازها را به زبان آورد و برخي ديگر نظر ديگري دارند که جاي بحث دارد.
• امروز راديو 68 ساله ميشود، فکر ميکنيد الان چه جايگاهي ميان مخاطبان دارد؟
ـ راديو روز به روز جوانتر ميشود. راديو نشان داده قدرت بازسازي قوي دارد. راديو در دنيا و ايران داشت فراموش ميشد، اما نشان داد حياتي قوي و محکم دارد و هر چه از عمر راديو ميگذرد قدرت و جواني آن بيشتر ميشود.
• ولي هنوز هم مظلوم است، حتي رئيس سازمان سال گذشته در ديجيتالي شدن دستگاههاي راديو به اين مطلب اذعان کرد.
ـ سازمان صدا و سيما براي ارتقاء جايگاه راديو خيلي تلاش کرده که جاي قدرداني دارد. به هر حال هر سازماني امکانات محدود دارد، اما براي راديو تلاش زيادي شده تا به جهش رو به جلو خود ادامه دهد.
• بيشتر شنونده کداميک از شبکههاي راديويي هستيد؟
ـ همه شبکهها را دوست دارم و گوش ميدهم.
• يعني همه شبکهها يک جايگاه برايتان دارد؟
ـ علاقه شخصي من مهم نيست، بلکه علاقه سازماني اهميت دارد.
• فکر ميکنيد کداميک از شبکهها بيشتر نياز مخاطبان را پاسخگو هستند؟
ـ قطعا کاري که راديو فرهنگ انجام ميدهد با ماموريت راديو ايران يا راديو جوان متفاوت است. هر شبکه بنا به تعريفي که برايش شده در اين راستا ماموريت دارد. به نظر من هر يک از شبکهها کار خود را به خوبي انجام ميدهند. هر شبکه را بايد با خودش مقايسه کرد در غير اين صورت قياس اشتباه است.
به عنوان نمونه راديو قرآن سعي ميکند بنا به ماموريتي که دارد در جذب مخاطب کوشا باشد. به هر حال يک شبکه گل محمدي ميکارد وديگري گل مريم. کسي نبايد بگويد اين دو گل متفاوت است، چرا که هر کس ماموريت دارد کار خود را به خوبي انجام دهد.
• شما در طول روز چقدر شنونده راديو هستيد؟
ـ راديو هميشه در دفترم روشن است. برخي روزها ممکن است برنامههاي صبحگاهي شبکهها را گوش دهم و گاهي يک برنامه را به دليل پرداختن به موضوعاتي در دو روز گوش ميدهم.
• برنامه خوششانس که شما گوش ميکنيد بايد چه ويژگيهايي داشته باشد؟
ـ در لحظات حساس و پرشنونده برنامهها را گوش ميکنم. راديو روزانه حدود 200 و اندي ساعت برنامه دارد. من که نميتوانم تمام برنامهها را گوش بدهم. ميانگين هشت تا 9 ساعت برنامه گوش ميکنم.
• در 68 سالگي راديو چه افقي براي آن پيشبيني ميکنيد؟
ـ هر چه سن راديو بالاتر ميرود، جوانتر ميشود. همانطور که هيچ رسانهاي نميتواند جاي کتاب را بگيرد. ارتباط با صدا هم قطع نميشود و افقي روشن براي راديو ميبينم. راديو هيچوقت نميميرد.
• فکر ميکنيد راديو ايران چه جايگاهي در ميان کشورهاي ديگر دارد؟
ـ بچههاي راديو هميشه تلاش کردهاند با مقالات در اجلاس شرکت کنند تا وجه راديو ايران پررنگتر باشد.
• پس براي پررنگتر کردن اين وجه امسال اجلاس بينالمللي راديو را همزمان با جشنواره راديو برگزار ميکنيد؟
ـ بزرگترين مشکل براي ارتباطات زبان است. کنفرانس راديو ميتواند فرصتي مناسب براي تبادل اطلاعات ميان برنامهسازان داخلي و خارجي باشد تا درباره مباحث مختلف صحبت کنند.
• امسال براي راديو چه سياستي را در نظر گرفتهايد؟
ـ از سال گذشته دوستان سازمان بورس براي راهاندازي راديو بورس نظر مساعد داشتند. سازمان صدا و سيما آمادگي راهاندازي اين شبکه را دارد، فقط بستگي به شرايط دوستان در سازمان بورس دارد که اميدواريم امسال راديو بورس راهاندازي شود. تاسيس راديو خانواده از ديگر برنامههاي امسال معاونت صداست و با راهاندازي آن قصد داريم خانواده محور توسعه اجتماعي باشد. اميدوارم اين اتفاق امسال بيفتد.
• چه تغييراتي در مديريت شبکهها خواهيم داشت؟
ـ هيچوقت هيچ چيز قابل پيشبيني نيست. مثلاً اتفاقي مدير راديو قرآن به پاکستان رفت. بنابراين نميتوان اتفاقات را پيشبيني کرد.
• شما شخصاً سرپرستي راديو قرآن را بر عهده گرفتهايد، نميخواهيد مديري ديگر براي آن انتخاب کنيد؟
ـ چرا تصميم دارم يک مدير براي راديو قرآن انتخاب کنم، ولي هنوز کسي را در نظر ندارم.
