لطیفههایی از جنس تمسخر!
مزاح یا شوخی وسیلهای برای تفریح و سرگرمی میان مردم به شمار می رود البته این موضوع مربوط به زمان کنونی نمیشود بلکه از قدیم رایج بوده و در قالب طنز از جایگاه خاصی در ادبیات نیز برخورد دار بوده است.
این موضوع تا زمانیکه احترام و کرامت شخص یا گروههای قومی و یا زبانی را زیرپا نگذارد، مانعی ندارد چه بسا لطایف و هنرهای کلامی به صورت کنایه کارساز باشد.
اما برخی از این مزاحها گاه آسیبهای جدی نیز به امنیت روحی و روانی جامعه وارد میکند و زمینه افزایش تنشها و درگیریهای قومی را فراهم مینماید.
البته دشمنان با سوءاستفاده از تضادهای مذهبی و زبانی و قومی در تلاشند تا به اختلافات دامن زده و مردم را از هم بیزار کنند و با ایجاد پراکندگی در میان آنان، بر منابع آنان تسلط پیدا کرده و یا آنها را در راستای اهداف خود به کار گیرند.
یکی از این روشها که قرآن به عنوان ابزاری نادرست و زیانبار با کارکردهای منفی در حوزه اجتماعی و واگرایی مردمی از آن یاد می کند استهزاء و تمسخر به اشکال مختلف است.
نظر قرآن کریم درباره استهزا کنندگان
شیوههایی که در این روش برای تمسخر و استهزای دیگران به کار میرود به اشکال زیر نمود مییابد: اشاره با چشم (منافقین آیه 29 و 30) ، دروغگو جلوه دادن (انعام آیه 4 و 5 و شعراء آیه 5 و 6)، اجرای حرکاتی با سر و بدن (اسراء آیه 51) که از آن به انغاض و استنغاض یاد میشود، سوت و کف زدن (ابراهیم آیه 9) عیبجویی از رفتارها و کردارهای دیگران (توبه آیه 79 و حجرات آیه 11 و همزه آیه 1) که این عمل گاه همراه با تقلید از رفتار و کردار و گفتار دیگران و شکلک در آوردن انجام میشود، استفاده از کنایههای تمسخرآمیز (نساء آیه 46 و نیز هود آیه 38)، نام گذاری با القاب زشت و زننده (حجرات آیه 11) که این عمل هم نسبت به افراد و هم گروهها و قومیتهای نژادی و زبانی انجام میشود.
خداوند در آیات مختلف به علل و انگیزههای این گونه شوخیها و تمسخرها میپردازد و نادانی اشخاص مسخره کننده را از جمله این علل برمیشمارد و میفرماید: این گونه رفتارها چیزی جز رفتار جاهلانه نیست. (بقره آیه 67) چنان که خود برتر بینی، عامل دیگری است که زمینههای تمسخر دیگری را فراهم میآورد.
افراد وقتی خود و یا گروههای قومی و زبانی خود را برتر میبینند قومیتها و زبانهای دیگری را به تمسخر میگیرند(حجرات آیه 11) دنیاطلبی و ایجاد تفرقه در میان مردم برای دست یابی به منافع مادی و پست دنیوی از دیگر عوامل و علل ایجادی تمسخر کردن است که آیه 212 سوره بقره بدان اشاره میکند.
نابخردی و عدم تعقل در گفتار و رفتار خود از دیگر عوامل تمسخر دیگران است که قرآن در آیه 57 و 58 سوره مائده بدان اشاره کرده است و به این طریق از مردم خواسته تا در کارها و کردارها و گفتار خود تعقل کنند و با نابخردی، دیگران را به سخره نگیرند.
نفاق و دورویی از دیگر علل و عوامل اصلی دستاندازی و تمسخر گروههای قومی و زبانی و یا مردم است که خداوند به شدت از آن نهی میکند. (بقره 14 و نیز توبه آیه 64 و 65).
تفریح و شادی به قیمت استهزای دیگران
به هر حال برای تفریح و شادی نباید از هر روشی استفاده کرد چرا که برخی از این شیوهها نه تنها مجاز نیست بلکه گناه به شمار میرود و شخص در دنیا و آخرت باید به خاطر رفتار یا کردارش پاسخگو باشد.
رهبر معظم انقلاب اسلامی روز 31 فروردین امسال در درس خارج فقه به این موضوع اشاره کرده و فرمودند که تقلید لهجه اقوام ایرانی از باب تمسخر حرام است.
شاید پیش از این به دلیل نداشتن حکم شرعی به این موضوع چندان اهمیت داده نمیشد و برخی از افراد با تقلید صدای تعدادی از شخصیتهای مختلف به منظور خنداندن دیگران در محافل خانوادگی و دوستان زمینههای توهین به آنان را فراهم میکردند.
حال انتظار میرود با بیان صریح و شفاف رهبر انقلاب پیرامون حرام بودن تمسخر لهجهها و گویشهای مختلف، در صدا و سیما نیز شاهد پخش برنامههایی از این دست نباشیم.
