دولت نهم در دوراهي سرنوشت‌ساز هسته‌اي

سرانجام به رغم واکنش‌هاي گسترده رسانه‌ها به تغيير علي لاريجاني از دبيري شوراي عالي امنيت ملي و انتصاب سعيد جليلي به جاي او، سفر آن دو به رم و مذاکره با «خاوير سولانا» به خير و خوشي انجام شد. در اين سفر، لاريجاني تأکيد کرد که از جليلي و احمدي‌نژاد حمايت مي‌کند و سعيد جليلي نيز تأکيد کرد مسيري را که لاريجاني در دو سال گذشته مي‌پيموده، ادامه خواهد داد... .

نخستين قطعنامه شوراي امنيت سازمان ملل متحد عليه ايران در مرداد ماه سال 85 و دو قطعنامه ديگر (1737 و 1747)، يکي در آذرماه 85 و ديگري در چهارم فروردين‌ماه 86 به تصويب رسيدند... .

با توجه به کوتاهتر شدن فاصله صدور قطعنامه سوم تا دوم نسبت به دومي با اولي، بسياري پيش‌بيني مي‌کردند حصول اجماع در تصويب قطعنامه چهارم عليه ايران بسيار سريع‌تر از قبل محقق خواهد و با پاسخ رد جمهوري اسلامي به درخواست مندرج در اين قطعنامه، کشورهاي «1+5» و اعضاي دايمي شوراي امنيت در خردادماه يا حداکثر تيرماه به تصويب قطعنامه ديگري عليه ايران مي‌پردازند که اثرات واقعي تحريم را نمايان مي‌کند.

با اين حال، اکنون آبان‌ماه است و هنوز چنين امري محقق نشده، هرچند در اين مدت، آمريکا تحريمات جديدي را صرفا از ناحيه خود عملي کرده و تلاش‌هايي براي پيروي اروپا از اين رويه نيز انجام داده است. اما پرسش اينجاست که دليل عدم موفقيت آمريکا ـ که اين روزها پي‌درپي هم ايران را تهديد مي‌کند ـ در عملي کردن فشار عليه ايران چيست؟...

هم‌زمان برخي تغييرات در مواضع برخي كشورهاي اروپايي به وجود آمده است. مواضع انگليس كه در عهد بلر، به عنوان متحد بي چون و چراي ايالات متحده و عمل‌كننده کامل سياست‌هاي آمريكا شناخته مي‌شد، با تغيير نخست‌وزير و روي كار آمدن «گوردون براون» اندكي تعديل شده است. در عوض فرانسه با تغيير رئيس‌جمهور مي‌رود تا با نزديكي بيشتر به آمريكا و از جمله اتخاذ مواضعي عليه برنامه اتمي ايران، به دريافت امتيازاتي از كاخ سفيد بپردازد.

در عين حال در ماه‌هاي اخير، آلمان كه يكي از اعضاي گروه «1+5» بوده و عمده‌ترين شريك اروپايي ايران به شمار مي‌رود، مواضع نرم‌تري در قبال كشورمان داشته و ايتاليا نيز داراي ديدگاه مثبتي نسبت به ايران است.

هم‌زمان پيشنهادهاي متعددي در شرايط كنوني براي حل و فصل دوجانبه بن‌بست پرونده هسته‌اي مطرح است كه هر يك طرفداراني در ميان نهادهاي بين‌المللي و كشورهاي خارجي دارد و هر كدام ايران و طرف مقابل را به نوعي عقب‌نشيني براي آغاز مذاكرات مؤثر و هدفمند ترغيب مي‌كند.
به غير از آمريكا كه در مواردي توقف كامل و در مواردي تعليق كامل غني‌سازي اورانيوم در ايران را دست كم به صورت رسمي به عنوان ديدگاه خود براي حل بحران مطرح مي‌كند، برخي طرف‌ها به راه‌حل تعليق دوجانبه معتقدند. اين راه‌حل كه با قطعنامه‌هاي صادره در شوراي امنيت سازمان ملل متحد نيز همخواني دارد، ناظر به تعليق غني‌سازي اورانيوم از سوي ايران و در مقابل، تعليق اجراي تحريمات مندرج در دو قطعنامه اين شورا عليه ايران است.

مورد ديگر كه به عنوان «تايم‌اوت» از آن ياد مي‌شود، ناظر به توقف گسترش برنامه هسته‌اي از سوي ايران و در مقابل، توقف تشديد تحريم در قالب قطعنامه‌هاي جديد از سوي شوراي امنيت سازمان ملل متحد است تا به اين ترتيب، مذاكرات جدي ميان ايران و طرف مقابل آغاز شود.

اما راه‌حل ديگر مي‌تواند اين باشد كه در قبال توقف تشديد تحريم ايران، ايران حتي به توسعه فناوري هسته‌اي خود هم بپردازد، اما هرگونه توسعه فناوري هسته‌اي را با هماهنگي طرف مقابل انجام دهد. اين راهكار از يك سو زمينه‌ساز ادامه توسعه برنامه هسته‌اي ايران است و از سوي ديگر مانع بهانه‌جويي‌ها در زمينه تلاش ايران براي ساخت سلاح هسته‌اي خواهد بود. چراكه هرگونه پيش روي هسته‌اي ايران، با توافق و اطلاع طرف مذاكره انجام خواهد گرفت... .

مسئولان كنوني بايد بدانند كه مي‌توان از ميوه رسيده استفاده كرد يا آن را از بين برد، اما بايد توجه داشت كه عدم استفاده از ميوه رسيده نيز منجر به خراب شدن و گنديدن آن و آثار زيانبار براي كشور خواهد شد... .

اگر روند گذشته که محور اصلي آن مذاکرات فعال بوده ادامه دارد، بايد از اين پس هم مذاکرات فعال و راهگشا که بتواند با تامين نظر دو طرف بازي برد-بردي را سامان دهد، محقق شود و صرفا با برخي اظهارنظرهاي کلي و خوشبيني غير واقعي به آژانس نمي توان نتيجه‌اي گرفت... .

متن كامل را در ستون «يادداشت» بخوانيد.