"پدر فرش ترکمن" درگذشت

نيازجان نيازي در سال 1303 ه.ش در شهرستان گنبدکاووس متولد شد. سپس با يادگيري فنون فرش ترکمن در خصوص طراحي و رنگرزي پرداخت و با طراحي سيستم جديدي از دار عمودي توانست دار افقي ترکمن را تغيير دهد.

استاد نقش قالي ترکمن با طراحي در کاغذهاي شطرنجي به شکل علمي اجرا و فرصت هاي جديدي را ابداع کرد و تحقيقات جامع در مورد فرش ترکمن و ديدگاه هاي نويسندگان و هنرمندان را جمع آوري نمود.

استاد نيازجان نيازي تا پايان عمر پربرکت خود موفق به احياي 800 نوع از نقش مايه هاي فرش ترکمن شد و 51 سال در زمينه فرش اصيل ترکمن به تحقيق، مطالعه و فعاليت پرداخت.

پيشينه فرش ترکمن به چندين سده بالغ مي‏شود و 811 نقش مايه در آن شناسايي شده است و نقش مايه هاي فرش ترکمن، خاص و منحصر به فرد است و آن را از ديگر دستبافته‏هاي هنري جهان متمايز مي سازد.

پدر فرش ترکمن سالها در آروزي چاپ کتابش در زمينه هنر قالي بافي ترکمن باقيماند و در اواخر عمر، به دليل پيري و کهولت سن از چندي قبل در منزل خويش بستري بود و سپس به کما رفت.

کتاب " نيازجان و فرش ترکمن" در معرفي استاد نيازجان نيازي و فرش ترکمن است که از انتشارات فرهنگان و به پيشنهاد علي حصوري و به کوشش ذبيح الله بداغي در سال 1371 تاليف و چاپ شده است.

هدف اين کتاب شناساندن نياز جان، هنرمند و محقق ترکمن و فعاليت ها و تلاش هاي او در زمينه قالي ترکمن است. در ابتدا سخن ناشر(علي حصوري) که بيان کننده دليل و چگونگي تاليف اين کتاب بوده است. در ادامه دربارة گذشته و وضعيت کنوني فرش ترکمن و فعاليت ها و تلاش هاي نيازجان براي بالا بردن کيفيت قالي ترکمن و استفاده درست از تعاوني هاي شهري، روستايي و عشايري براي ترويج و بهبود وضع قالي بافي و همچنين تعليم و تربيت قالي بافان ماهر سخن به ميان آمده است.

سرآغاز اين کتاب در مورد چگونگي وضع حال مؤلف در بدو ورود به شهر نيازجان قبل از ديدار و ملاقات او با نيازجان و شرح نخستين ديدار و کارگاه نيازجان بوده است.

در ادامة کتاب به شناخت نيازجان و به کودکي و گذشته اي را که همراه با سفرهاي زيادي، براي تحقيق و شناخت قالي ترکمن بوده پرداخته است. هم چنين اطلاعات و تجربه هايي را که در طول دهه 40 شمسي و بعد از آن در مورد وضعيت قالي ترکمن و قالي ديگر کشورهاي همسايه کسب کرده است.

بافنده فرش ترکمن زن است و مرد ترکمن را در اين حيطه تام راه نمي دهند. زن ترکمن نيز در چارچوبي محدود امکان تلاش دارد، شوهرسالاري با قدرت حاکم است، زن ترکمن، مادر است؛ پخت و پز با اوست، به شوهر، بچه ها، پدر شوهر و مادر شوهر هم بايد برسد و در کنار اين همه تلاش، در گوشه اي از خانه اش، دار قالي بر پا مي کند و از اين راه به به اقتصاد خانه کمک مي کند، او امکان گسترش کار و کسب معلومات را ندارد. شايد اگر مردان که چون زنان محدود نيستند، قالي مي بافتند، وضع به گونه ديگري بود.

در ادامه، نظرات و عقايد نيازجان در مورد قالي و قالي بافي ترکمن ها و درباره همسرش مي گويد: همسرم از من حمايت کرد، او بود که مرا تشويق کرد که تا به اين جا (ترکمن صحرا) برگردم و کارم را شروع کنم خيلي پيش از اين که من آگاهي هاي اوليه ام از قالي و قالي بافي به دست آورم، او از اصول بافت و رنگ بندي اطلاع داشت. هم اکنون نيز در احياي رنگ بندهاي سنتي قالي ترکمن، از او الهام مي گيرم.