هنوز هم زندگي را هديه نميكنيم
نخستين پيوند عضو در كشور ما به سال 1314 باز ميگردد اما هنوز هم با گذشت اين همه سال، بيش از 70 درصد خانوادههاي افرادي كه دچار مرگ مغزي شدهاند اجازه اهداي عضو را نميدهند و بر همين اساس سالانه 25 درصد از بيماران در انتظار پيوند، جان خود را از دست ميدهند.
در حال حاضر متوسط اهداي عضو در دنيا 10 تا 20 نفر به ازاي هر يك ميليون نفر است و اين آمار در كشور ما از 6/1 نفر در سال 83 به 9/2 نفر در حال حاضر رسيده است.
ليست انتظار
دكتر كامران بهشتي، متخصص تيم پيوند دانشگاه شيراز با تاكيد بر لزوم فعال شدن شبكههاي فراهمآوري اعضا براي استفاده مؤثرتر از اعضاي اهدايي، گفت: حداقل يك پنجم افراد در انتظار پيوند بهدليل كمبود عضو اهدايي، جان خود را از دست ميدهند.
وي با اشاره به ضعف فرهنگ عمومي در زمينه اهداي عضو از جسد به فرد نيازمند افزود: با وجود همه تلاشهاي انجام شده در زمينه پيوند اعضاي افرادي كه دچار مرگ مغزي شدهاند باز هم از نظر فرهنگ عمومي در اين زمينه با مشكل مواجه هستيم و لازم است موضوع فرهنگسازي اهداي عضو از جسد بهصورت جديتر مورد توجه قرار گيرد.
بهشتي با اشاره به همهگيري بيماريهايي مانند ديابت، فشار خون و چاقي، ادامه داد: در سالهاي آتي با سير فزاينده نارسايي كليه روبهرو خواهيم بود و پيشبيني ميشود كه تعداد نارساييهاي كليه تا 20 سال آينده چندين برابر شود بنابراين مهم است كه اين نياز ازدهنده جسد تامين شود.
وي با اشاره به فتواي حضرت امام خميني(ره) مبني بر جواز پيوند عضو از فرد مرگ مغزي ادامه داد: سال 1381 قانون پيوند اعضا به تصويب مجلس رسيد و تاييد شوراي نگهبان را نيز گرفت. در حال حاضر نيز پيوند عضو از فرد مرگ مغزي در دنيا بسيار گسترش يافته و در ايران نيز با وجود سابقه كوتاه، از رشد خوبي برخوردار بوده اما هنوز تا رسيدن به حد نصاب جهاني راه زيادي را پيش رو داريم.
متخصص تيم پيوند شيراز اظهار داشت: در حال حاضر بيش از 200 نفر در فهرست انتظار پيوند قلب، 250 بيمار در فهرست انتظار پيوند ريه و 900 بيمار در فهرست انتظار پيوند كبد قرار دارند.
زنجان اول شد
كتايون نجفيزاده رئيس شبكه فراهم آوري اعضاي پيوندي دانشكده علوم پزشكي شهيد بهشتي گفت: استان زنجان رتبه اول اهداي عضو را در كشور بهخود اختصاص داده است.
وي با ذكر اينكه اين استان از پيشگامان اهداي عضو در كشور است اظهار داشت: براساس آمارهاي اعلام شده در سال گذشته استان زنجان در اين زمينه پيشتاز بوده و بهترتيب استانهاي اردبيل، مازندران و كاشان در رتبههاي بعدي قرار دارند.
وي با بيان اينكه هماكنون در كشور 180 بيمار پيوند ريه منتظر دريافت اهداي عضو هستند افزود: سال گذشته 63 مورد پيوند عضو در كشور انجام گرفته است و در همين مدت 12 مورد پيوند قلب و 6 مورد پيوند 2 ريه نيز انجام شده است.
نجفيزاده با بيان اينكه 5 درصد مرگ و مير بيمارستانها در مراكز آيسييو رخ ميدهد افزود: پرستاران نقش اساسي در اعلام به موقع افراد مرگ مغزي بهعهده دارند كه با انجام مراحل قانوني و همچنين رضايت خانوادههاي مربوط به افراد مرگ مغزي پيوند عضو در بهترين وضعيت انجام ميشود.
وي با بيان اينكه كشور اسپانيا از پيشگامان اهدا و پيوند اعضا در جهان است گفت: كشور ايران در آغاز اين حركت است و بايد در اين رابطه تلاشهاي بيشتري انجام شود.
مراحل جلب رضايت براي اهدا
الهام حبيبي مددكار واحد فراهمآوري اعضاي پيوندي گفت: براي همسو كردن خواسته بيماران نيازمند پيوند با خواست خانوادهاي كه تصميم به اهدا دارد در 3 مرحله جلب رضايت صورت ميگيرد.
وي گفت: ابتدا هماهنگكننده پيوند در حضور پرستار يا پزشك بيمار درباره وضعيت فعلي، پاسخ به درمان و پيش آگاهي بيماري صحبت كرده و خانواده اهداكننده را از واقعيت مرگ مغزي آگاه ميكند. حبيبي افزود: در مرحله بعدي خانواده اهداكننده بايد بهصورت كتبي رضايت خود را از اهداي عضو بيمارشان با فرض مرگ مغزي بودن اعلام كنند. اين رضايت نامه بايد توسط اولياي دم امضا شود.
وي با بيان اينكه مرحله سوم جلب رضايت در واحد فراهم آوري اعضاي پيوندي صورت ميگيرد ادامه داد: تشخيص نهايي مرگ مغزي با 4 پزشك متخصص مورد تاييد وزرات بهداشت است كه شامل متخصص داخلي اعصاب، جراحي اعصاب و بيهوشي است و در پايان متخصص پزشكي قانوني بهعنوان نماينده پزشكي قانوني نظارت كامل بر روند تاييد و تشخيص دارد كه درصورت تاييد نهايي نشدن مرگ مغزي، ادامه درمان در مركز پيوند پيگيري ميشود.
مددكار واحد فراهمآوري اعضا تاكيد كرد: بيمار مرگ مغزي قبل از طي 3 مرحله فوق به هيچ عنوان توسط تيم برداشتكننده اعضا در اتاق عمل پذيرفته نميشود و در اينجا هر سؤالي كه خانواده داشته باشد پاسخ داده ميشود و ترديدها و شبهات موجود رفع خواهد شد.
ثبت رسمي تمايل به اهداي عضو
دكتر نجفيزاده رئيس واحد پيوند بيمارستان دكتر مسيح دانشوري در اين باره گفت: خوشبختانه در حال حاضر قشر جوان، تمايل زيادي به اهداي اعضاي خود پس از مرگ دارند. اما بهدليل نبود روشهاي مناسب براي ثبت رضايتمندي، اين تمايل تنها در شمار كمي از موارد بهصورت رسمي ثبت شده است.
وي با معرفي به طرح سنجش ميزان آگاهي از اهداي عضو و تمايل به ثبت رضايتمندي به اهداي عضو در گواهينامه رانندگي گفت: در اين طرح واحد پيوند دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي مستقر در بيمارستان دكتر مسيح دانشوري با همكاري اداره راهنمايي و رانندگي در 5 مركز آموزش رانندگي استان تهران، پرسشنامهاي در رابطه با اهداي عضو با همكاري 252 نفر تكميل كرد.
دكتر نجفي زاده گفت: 82 درصد افراد مورد مطالعه در اين طرح، قبلا درباره مرگ مغزي مطالبي شنيده يا خوانده بودند. منبع دريافت اطلاعات در 70 درصد آنها راديو و تلويزيون، 25 درصد صحبت با دوستان و در ساير موارد روزنامه و اينترنت و... بوده است.
وي با بيان اينكه در اين طرح 77 درصد افراد مورد مطالعه مايل به اهداي عضو بودند اما تنها 8 درصد آنها كارت اهداي عضو داشتند گفت: اين امر نشاندهنده آن است كه در جامعه امروز بهويژه ميان قشر جوان، تمايل بالايي به اهداي عضو پس از مرگ وجود دارد اما بهدليل نبود روشهاي مناسب براي ثبت رضايتمندي اين تمايل، شمار اندكي از استانها ثبت شده است.
دكتر نجفيزاده در خاتمه تاكيد كرد: با توجه به اينكه بسياري از رانندهها تمايل دارند كه در گواهينامهشان، رضايتمندي آنها براي اهداي عضو ثبت شود، اين كار ميتواند مانند كشورهاي ديگر باعث ثبت جامع مشخصات افراد داوطلب شود.
