حرمت كارشناسي و مجادلات سياسي
بررسي و تصويب قانون بودجه كل كشور در روزهاي اخير، براي كارشناساني كه شب و روزشان در يك ماه گذشته وقف بررسي و تقويت اين لايحه پر پيچ و خم و هزار تو شده بود، در كنار نشاط و خوشحاليها، افسوسهايي هم به همراه داشت.
فصل بودجه براي كارشناسان پارلماني از آن جهت فصلي آشناست كه فشار و استرسي فشرده و متراكم در يك دوره دوهفتهاي سالهاست همدم روزهاي بهمن و اسفندشان شده است.
جمعي از بروبچههايي كه در عين شادابي و جواني با دانش و تجربه به بررسي مواد و رديفهاي لايحه ميپردازند و حاصل سالها تحقيق و پژوهش را در جابجايي كلمه و عبارتي، پيشنهاد كم يا زياد شدن رقمي و حذف و اضافه شدن رديفي و برنامهاي خلاصه ميكنند.
اهل فن ميدانند كه بررسي بودجه، آنقدرها دقيق و پيچيده هست كه جز كارشناسان ويژه و توانمند نميتوانند وارد شوند و به همين دليل كساني وارد اين عرصه ميشوند كه انگيزهاي جز برداشتن باري از دوش كشور و كاستن رنجي از مردم ندارند وگرنه چه بسا كه تاكنون همچون بسياري از همكلاسيها و همرشتهايهايشان سرگرم دنيايشان شده بودند و هيچ وقت سوادشان به اينجاها قد نميداد كه در زماني كوتاه كارهاي بزرگ را به سرانجام برسانند.
در دو هفتهاي كه مجلس فرصت بررسي و اظهارنظر دارد، لايحه بودجه را بايد با قوانين بالادستي (قانون اساسي، قانون برنامه) و سياستهاي كلي نظام تطبيقدهي تا رديفها هم جهت با اين اسناد باشند.
هر برنامه در رديفي كه در لايحه ميآيد عليالقاعده، تحقق سياست و يا اجراي قانوني را هدف قرار ميدهد وگرنه در منظومه اداره كشور برنامهها و فعاليتها همديگر را تكميل نميكنند تا به اهداف نهايي برسند. اين فرايند، به درك دقيق سياستها و برنامهها نياز دارد تا بتواند به تطبيق لايحه و رديفهاي آن با سياستها و قوانين كلان بپردازد.
از طرف ديگر قانون بودجه كه قانوني يكساله و بايد بر اساس دخل و خرجهاي مشخص باشد، با شاخصهاي فني همچون امكانپذيري اجرا در يكسال، ظرفيتهاي دستگاه مجري، ظرفيتهاي ملي و محيطي، آثار و تبعات اجتماعي، اقتصادي و سياسي و اولويت برنامههاي پيشنهادي دولت مورد بررسي و ارزيابي قرار ميگيرد تا نمايندگان تمامي ابزارهاي علمي و كارشناسي را براي هر اظهارنظري داشته باشند اگرچه خواست همه حل سريع مسائل جامعه و نيل به رفاه و پيشرفت است اما، اگر به ظرفيتها و توانمنديها توجه نداشته باشي هيچوقت به مقصد اول هم نميرسي. رهرو بايد به توان بدني، طول مسير، امكانات موجود توجه داشته باشد و از قدم اول با برنامه حساب شده حركت كند و گرنه انرژي محدود و راه طولاني و امكانات كم چگونه او را به مقصد ميرساند. چه بسيار كه در كشاكش مطالعات و بررسيها بر سر برنامهاي، هماهنگي رديفي با قوانين ديگر و حتي عدد و رقمي بحثها و مناظراتي درميگيرد تا بتواند نقدي قابل دفاعتر و دقيقتر را به مجلس تحويل دهد. اين روزها، گاه اظهارنظرهايي به سوي اين افراد «كم ادعا و مظلوم» روانه ميشود كه از دايره انصاف به دور است.
اين روزها اگر سخن پير قافله سالارمان كه «ما مامور به وظيفهايم نه به نتيجه» جان بروبچههاي محقق و پژوهشگر را آرامش نميداد، چه بسيار بود بار خستگي و عرق سردي كه به رخسارشان خشك ميشد.
منزلت كارشناسان امري وراي قبض و بسطهاي روزمره سياسي و جناحي است. چنانكه بسياري از نمايندگان كميسيون تلفيق اذعان دارند در مورد متعددي همچون تغيير عوارض شهرداريها، هدفمندساز يارانهها، فروش اوراق مشاركت در سرمايهگذاري نفتي، تعرفههاي حمايتي از بخش كشاورزي بين نظر كارشناسان و رئيس مركز اختلافات جدي وجود داشت كه اين نشان دهنده غلبه نظر كارشناسي در اين مركز پژوهشي است.
البته نظر كارشناسي هم وحي منزلي نيست كه قابل نقد نباشد و يقيناً در اين نقد بركات زيادي نهفته است. به شرط آنكه با زبان كارشناسي و نقد متقابل كارشناسانه همراه باشد.
نکته اصلی اینست که تا یک مدل همه فهم و مورد اجماع اقتصادی نداشته باشیم هر اقدام کار شناسی قابل نقد است.