رقابت نابرابر با تركيه در عراق

عراق بزرگترین وارد‌کننده کالاهای ایرانی در نه ماه نخست سال‌جاری بوده است؛ به عبارت دیگر 26/20 درصد از كل صادرات غير نفتي ايران روانه عراق شده است.

به گزارش «دنياي اقتصاد»، این کشور به مثابه بازاری پرجمعیت موقعیت خوبی را برای صادرات فرآورده‌های صنعتی، غذایی، کشاورزی و... ایران فراهم می‌کند و گسترش روابط تجاری در دیدارهای مقامات دو کشور موضوعی است که پيوسته بر آن تاکید می‌شود. اوایل ماه جاری برهم صالح نخست وزير اقليم کردستان عراق به ایران آمد و وزير بازرگاني در ديدار با او بر اجراي پروژه منطقه مشترک تجاري صنعتي تاکید کرد؛ طرحی که در دیگر سو، با ترکیه هم قرار است در مرز زاخو به اجرا درآید.

ارزش صادرات ايران به عراق طي نه ماه نخست امسال دو ميليارد و 979 ميليون و 730 هزار دلار بوده است که البته به گفته مسعود دانشمند از اعضای هیات‌رئیسه اتاق ایران در رقم مذکور ترانزیت نیز منظور شده است وگرنه ما در مدت یاد شده دو میلیارد و 300 میلیون دلار کالا به عراق صادر کرده‌ایم.
عراق با 28 ميليون جمعيت با کشورهاي ايران، عربستان، اردن، سوريه، ترکيه و كويت مرز مشترک دارد که طولاني‌ترين مرزش به ميزان 1400 کيلومتر با کشور ما است و 18 استان دارد که سه استان شمالي کردستان، مستقل، با ثبات و مدرن هستند.

توليد ناخالص داخلي این کشور در سال گذشته 102 ميليارد دلار و درآمد سرانه اين کشور 3600 دلار اعلام شده است. مهم ترين توليد کشور عراق نفت است و در حال حاضر توليد روزانه نفت اين کشور دو ميليون بشکه در روز است که 8/1 ميليون بشکه آن صادر‌ مي‌شود. صنعت 68 درصد، کشاورزي پنج درصد و خدمات 27 درصد اقتصاد اين کشور را تشکيل‌ مي‌دهد. تورم در کشور عراق نوسان شديدي دارد و نرخ بيکاري اين کشور در سال 2008 ميلادي 18 درصد بوده است. به گفته کیوان کاشفی، رئیس اتاق بازرگانی کرمانشاه عراق دارای تراز تجاري مثبت بوده و در سال 2008 ميلادي 6/72 ميليارد دلار صادرات و حدود 50 ميليارد دلار واردات داشته است.

در میان همسایگان، کشورهاي ترکيه، امارات، ايران، سوريه و اردن عمده کشورهاي صادرکننده کالا به عراق هستند که از آن میان، ترکيه 19 درصد، امارات 3/17 درصد و ايران 4/13 درصد از کل صادرات به عراق را در اختيار دارند. تعرفه‌هاي وارداتي کشور عراق صفر است و برای برخی کالاها حداکثر به 5 درصد‌ مي‌رسد. ايران در برخي محصولات کشاورزي، مصنوعات پلاستيکي، بيسکويت، نان شيريني، شيشه ساختماني، فرش و موکت رتبه نخست و در آهن آلات، مصالح ساختماني، لبنيات، روغن خوراکي، مواد شوينده، کفش و لوله رتبه دوم يا سوم صادرات به عراق را در بين تمام کشورها دارد.
ارزش صادرات ايران به عراق طي سال‌هاي 2004 تا 2008 ميلادي به ترتيب 474 ميليون دلار، 918 ميليون دلار، 8/1ميليارد دلار، 1/2 ميليارد دلار و 3/2 ميليارد دلار بوده است.

کیوان کاشفي، رئیس اتاق کرمانشاه با بيان اينکه در دو سال گذشته عراق اولين شريک صادراتي کشور ما بوده، به روند صعودي صادرات کشور به عراق اشاره کرده و می‌گوید: پيش‌بيني‌ مي‌شود صادرات ایران به عراق تا پايان سال به حدود
3 ميليارد دلار برسد که 60 تا 70 درصد بيشتر از صادرات سال گذشته است، البته بايد به اين نکته توجه داشت که ارزش صادرات ترکيه به عراق در شش ماه ابتدايي امسال 8/3 ميليارد دلار بوده و پيش‌بيني‌ مي‌شود تا پايان سال به هفت تا هشت ميليارد دلار برسد.

به سمت سرمايه‌گذاري پايدار
مسعود دانشمند، رئیس اتاق بازرگانی مشترك ایران و عراق نيز در گفت‌وگو با ما خاطرنشان می‌کند: سال گذشته میزان صادرات غیر نفتی ايران به عراق به جز ترانزیت، سوآپ سوخت و ... 2 میلیارد و 300 میلیون دلار بوده که به این ترتیب عراق اولین شریک تجاری ما در دنیا به شمار می‌رود.
وی با بیان اینکه سال‌های سال امارات اولین شریک صادراتي ما بود، در بیان علت اصلی نشستن عراق به جای امارات گفت: هیات‌های تجاری بین دو کشور رفت‌وآمد زیادی داشتند. تجارت اتفاق نمی‌افتد مگر طرفین بروند، بازاریابی کنند و بر اساس آن تصمیم بگیرند.

دانشمند در مورد برنامه‌های آتی برای توسعه صادرات به این کشور اظهار داشت: الان داریم تلاش می‌کنیم که وارد پروژه‌های نیروگاهی عراق شویم. همچنین پروژه‌هایی را برای کارخانه مواد شوینده، لبنیات، فولاد و ... پیگیری می‌کنیم؛ یعنی ما داریم به سمت سرمایه‌گذاری مشترک و پایدار با طرف‌های عراقی حرکت می‌کنیم.
عضو هیات‌رئیسه اتاق ایران حوزه جغرافیایی فعالیت‌های ایرانیان در عراق را از بصره تا شمال اربیل می‌داند و می‌گوید: دولت عراق نیاز به احداث 20هزار واحد مسکونی را تعریف کرده که ما در تلاشیم تا 1000 واحد آن را به شرکت‌های ایرانی اختصاص بدهیم.

بازاريابي نكرده‌ايم
نجم بیت چنعان، رئیس اتاق بازرگانی و صنایع خرمشهر نیز در پاسخ به این سوال ما که «چشم‌انداز روابط اقتصادی - تجاری میان دو کشور را چگونه ارزیابی می‌کنید» اظهار داشت: متاسفانه تاکنون پژوهش موثقی بر روی فرهنگ مصرف مردم عراق صورت نگرفته است. ترکیه در این زمینه خیلی کار کرده و با آن که ما شریک تجاری اول عراقی‌ها هستیم ترکیه حضور بیشتری دارد و نمایشگاه‌های بیشتری را در عراق برگزار می‌کند.

نايب‌رئیس اتاق ایران و عراق با بیان اینکه ترکیه فقط یک مرز مبادلاتی به نام زاخو با عراق دارد که از همان جا روزانه لاقل 1500 کامیون کالا به سوی عراق می‌روند، افزود: ترک‌ها با توجه به شاخص‌های ذائقه پسند عراقی‌ها وارد بازار این کشور شده‌اند، به عنوان مثال شرکت‌های لبنیاتی ترکیه رفتند دیدند که عراقی‌ها چه نوع لبنیاتی را می‌پسندند دقیقا همان را تولید و به عراق صادر کردند که به نظر من رمز موفقیت و پایداری آنها در بازار عراق همین خواهد بود.

رئیس اتاق خرمشهر یکی از موانع و کش و قوس‌های صادرات به عراق را عدم ثبات قیمت کالاهای تولیدی عنوان و تصریح کرد: ما هر ساله تورم 15 درصدی را داریم حال آن که این رقم برای طرف‌های خارجی نامعقول است. عراق نیز دارای بازار آزاد بوده و درصد تورم در آنجا پایین است.
بیت چنعان با بیان اینکه عراقی‌ها همه چیزشان وارداتی است، یادآور شد: از مسائلی که ما باید بدان توجه بکنیم این است که بیاییم و صادرات آنها را از طریق ترانزیت حمایت بکنیم؛ چون اینها خرمای زیادی دارند و می‌شود به آنها کمک کرد تا با صادرات خرما به هند، پاکستان و... از طریق کشور ما این احساس را نداشته باشند که تجارت ما با کشورشان یک طرفه است.

توافق‌هاي بندري را اجرا كنيم
نايب رئیس اتاق بازرگانی و صنایع و معادن سنندج نیز بر آن است که در صورت حمایت‌های اعتباری - بانکی کافی از تولیدکنندگان و صادرکنندگان کشور با پتانسیل‌های موجود هم اینک ما امکان صادرات 10 میلیارد دلاری به کشور عراق را داریم. فاروق کیخسروی برای مثال به کشور ترکیه اشاره می‌کند که حامی صادرکنندگان خود است و به ویژه در حیطه صادرات خدمات فنی -مهندسی و احداث راه، نیروگاه و ... سرمایه‌گذاران ترک پروژه‌های عظیمی را در دست اجرا دارند.
به گفته وی، دولت ترکیه تا اتمام 80-70 درصدی پروژه‌ها، سرمایه‌گذاران و صادرکنندگان خود را مورد حمایت مالي قرار می‌دهد تا از آن پس از دولت عراق هزینه‌ها دریافت شود.

وی در تشریح پتانسیل‌های کشور برای صادرات به عراق به مرزهای خسروی، پرویزخان، باشماق، حاج عمران و نیز بازارچه‌های مرزیی مانند سیران بند در بانه، سیف در سقز و ... اشاره می‌کند و می‌افزاید: اینها برای صادرات مبادی خروجی خوبی هستند و طی چند سال گذشته چون بازارهای مرزی رسمی شده‌اند و از ترانزیت و واردات کالاهای چین و ... به عراق از طریق بنادر کشور تلاش‌های خوبی شده كه با توسعه صادرات خود به این کشور مواجه بوده‌ایم.

عضو هیات نمایندگان اتاق ایران همچنین اجرایی شدن توافق نامه‌های بندری بین دو کشور مبنی بر تخلیه صادرت کشورهای دیگر به عراق در بنادر ایران و سپس حملشان به سمت عراق را امری مهم در راستای افزایش همکاری‌های تجاری بین دو کشور دانست و افزود: این در حالی است که ترکیه تنها یک نقطه مبادلاتی مرزی با عراق در منطقه زاخو به نام ابراهیم خلیل دارد و تازه در صورت ناامنی آن منطقه کالاهایش را از طریق آذربایجان غربی به کردستان عراق صادر می‌کند.

راه‌اندازی مراکز در عراق
معاون دبیرکل اتاق تعاون ایران نيز مي‌گويد: بررسی‌هایی که توسط کارشناسان انجام شده مشخص کرد که کردستان عراق برای عرضه تولیدات ایران و تعاونگران دارای موقعیت استراتژیک خوبی است که علاوه‌بر این می‌توان نزدیکی راه و امکان تبادل زمینی کالاها را نیز در نظر گرفت.

تهرانی ادامه داد: در هر صورت تصمیم‌گیری شده است تا دومین مرکز تجاری تعاونی ایران در سلیمانیه عراق ایجاد شود و پس از آن می‌توان از این دو مرکز به عنوان سکوی پرش کالاهای ایرانی برای صدور به خارج از کشور استفاده کرد؛ ولی راه‌اندازی مراکز تجاری یکی از مهم‌ترین برنامه‌های اتاق تعاون است.

وی از تلاش برای راه‌اندازی یک مرکز تجاری دیگر ایران در جنوب کشور عراق نیز خبر داد و افزود: بررسی‌ها و تلاش‌هایی نیز در این جهت صورت گرفته است تا از این طریق بتوانیم ارتباط بین شمال و جنوب کشور عراق را در زمان صدور و عرضه اجناس ایرانی برقرار کنیم.

این مقام مسوول در اتاق تعاون تاکید کرد: البته شعب اصلی و مراکز تجاری ایران در عراق فقط در بغداد و سلیمانیه خواهد بود؛ ولی برای نقاط دیگر عراق از جمله جنوب این کشور نیز نمایندگی‌هایی ایجاد خواهد شد.