تعامل مراجع با مردم، نيازمند تجديدنظر

رمز دستور ترك مكه پس از اعمال
در روايت است وقتي اعمال حج تمام شد، هر چه زودتر از مكه خارج شويد. اين دستور و توصيه از جنبه‌هاي گوناگوني قابل بررسي است كه به نظر من، دو جنبه آن بيشتر از جنبه‌هاي ديگرش مهم است؛ يكي اين‌كه ماندن در مكه و زيارت و ديدن كعبه براي حاجي عادي نشود. ديگر آن‌كه حرمت و هيبت و عظمت آن با عادي شدن روزها و برداشته شدن پرهيزات و منهيات حج و ارتكاب معاصي توسط زايران شكسته نشود.

واقعيت امر اين است كه بيشتر حاجي‌ها پس از حج به حال و وضع پيش از حج برمي‌گردند و برخي خلقيات آنها كه به خاطر حج مدت كوتاهي از آن به دور مانده بودند، دوباره برمي‌گردد؛‌ يك نمونه‌اش را خود من ديدم. دو خانم مسن، چادرها را كنار گذاشته و با مانتو و موهاي بيرون از مقنعه در اطراف كاروان پرسه مي‌‌زدند و خريد مي‌‌كردند. اينها همانهايي بودند كه چند روز پيش، كاملا سر و صورتشان را پوشانده بودند.

بعثه‌هاي مراجع در مكه و نكاتي درباره تعامل مراجع با مردم
چقدر جالب است كه آدم در يك محيط چند ده نفري در مني بعثه‌هاي پانزده مرجع را كنار هم مي‌‌بيند. همه با تشكيلات ساده چند نفري به حج آمده‌اند و در چادرهاي منا، پاسخگوي مقلدان مرجع مورد نظر خود هستند.

به چادر آيت‌الله محفوظي، مسئول دفتر آيت‌الله العظمي بهجت براي طرح پرسشي مي‌‌روم و پس از شنيدن پاسخ، سؤالي را كه سال‌هاست در ذهن من مانده، با ايشان در ميان مي‌‌گذارم و آن اين كه چرا ترتيبي داده نمي‌شود سطح ديدارهاي ايشان در حد اقامه نماز و روضه‌اي كه جمعه‌ها در مسجد فاطميه قم شركت مي‌‌كنند، فراتر برود و مثال مي‌‌زنم اگر ايشان ملاقات‌هايي هرچند مختصر با اساتيد دانشگاه و يا جوانان تشنه جوياي معرفت و معنويت داشته باشند، خيلي در رشد معنوي آنان كارساز است و در عين حال، ايشان هم از مسائل موجود در جامعه بهتر آگاه مي‌‌شوند.

آقاي محفوظي مي‌‌گويد: سن آقا خيلي بالاست و بايد رعايت حال اين پيرمرد را كرد و ادامه مي‌‌دهد در ضمن همه چيز براي ايشان كشف و پيداست و همه چيز را اگر بخواهد، مي‌‌داند. تعبير قشنگي است، اما قانع نمي‌شوم و ادامه مي‌‌دهم. ايشان همه چيز را مي‌‌داند، درست، اما بهره اساتيد و جوانان از وي چه مي‌‌شود؟ مگر ما امثال ايشان كه تنها باقي‌مانده از شاگردان عارف بزرگ مرحوم آيت‌الله سيدعلي قاضي طباطبايي هستند، چند نفر را در عصر حاضر سراغ داريم؟ اي كاش، اين حرف تأثير خود را بكند. براي خود من كه سال‌هاست گاه و بي‌گاه به نمازشان حاضر مي‌‌شوم، اين در حد يك عقده مانده است كه چند كلمه‌اي هم از ايشان بشنوم.

گمان مي‌‌كنم انتظار زيادي نيست. آيا مشكل ما مشكل تدبير است؟ مثلا همين يك ساعت در مجلس روضه نشستنشان را مي‌‌شود چند دقيقه خواهش كرد تا با مردم سخني بگويند و نصيحتي بفرمايند. بگذريم از اين‌كه كساني امثال آقاي بهجت سخن‌ها را گفته‌اند و حالا هر كس مرد عمل است، اين گوي و اين ميدان، اما تأثير شنيدن از ايشان را در جان حلاوتي ديگر است تا خواندن و از ديگران نقل كردن.

سال‌ها پيش از رحلت امام(ره) كسي از نزديكان را به محضر ايشان بردم. از امام خواهش كرد به او نصيحتي بفرمايند. امام لبخندي زد و پرسيد: نصيحت؟ و ادامه داد: كارهاي خوبي را كه مي‌‌دانيد خوب هستند، انجام بدهيد و كارهاي بدي را كه مي‌‌دانيد بد هستند، ترك كنيد. از اين بهتر مي‌‌شود نصيحت كرد؟ مختصر و مفيد.

 

. . . . به گمانم نحوه تعامل مراجع با مردم دچار يك روش سنتي عهد قجري است و نياز به تجديدنظر دارد و اين‌كه برخي مراجع ما، جز به ضرورت حتي به تهران نمي‌آيند و حداكثر رفت‌وآمد آنها به مشهد براي زيارت است و جوانترهايشان در حد انجام عمره كه خود شاهد حضور برخي از آنان بوده‌ام. اين‌كه مراجع ما به استان‌ها سفر نكنند و با مقلدان خود ديداري نداشته باشند و مقلدان ناچار باشند از گوشه و كنار مملكت پهناور ما به محضرشان بشتابند، اين‌كه اكثريت حضراتشان قدم به جهان خارج، هرچند كشورهاي اسلامي، نمي‌گذارند، ولو در آنها هم مقلداني دارند كه امكان سفرشان به ايران به اين سادگي برايشان فراهم و مقدور نيست، اين‌كه چه اشكالي دارد مراجع ما گاه و بي‌گاه نشست‌هايي را با انديشمندان و متفكران مذاهب توحيدي جهان و نخبگان و دانشگاهيان جهان به منظور گرفتن نظر آنها نسبت به نيازهاي بشري به دين و معنويت و آسيب‌هايي كه در عصر حاضر متوجه دين و مذهب و معنويت است و آنان با آن سر و كار دارند، بگذارند و ده‌ها مسائل ديگر موضوعاتي است كه در ذهن من و امثال من حال ناشدني و بي‌پاسخ مانده است. بايد پذيرفت كه هم‌اكنون دوران مرجعيت مشابه دوران مرحوم آيت‌الله شيخ عبدالكريم حائري، مؤسس حوزه علميه قم در شش دهه پيش و حتي آيت‌الله بروجردي در اوايل روي كار آمدن پهلوي دوم نيست.

عصر، عصر ارتباطات است و جهان نه آن گونه كه «مك لوهان» گفت يك دهكده بلكه يك محله و شايد يك خانه شده است و هم مراجع بعضا جوانتر از مراجع گذشته‌اند و تحرك بيشتري را مي‌‌توان از آنها انتظار داشت.
البته رويكرد صداو سيما هم به مراجع بيشتر رسانه‌اي و در حد تأييد استهلال ماه يا محكوم كردن بعضي حوادث تند سياسي خارجي مثل انهدام بارگاه و حرمين عسكريين است كه به نظر مي‌‌رسد اين‌گونه رويكرد به حضرات مراجع، نه تنها تعظيم آنها نيست، بلكه به باور من، نوعي وهن آنها هم هست و تازه همين هم گاه گزينشي و مربوط به مراجع داخلي شده است؛ براي نمونه، هم‌اكنون ماه‌هاست اخبار و تصاوير حضرت آيت‌الله سيستاني كه الحق با هوشمندي و درايت خود، عراق را از مهلكه فتنه و دسيسه‌هاي آمريكا دارد خوب بيرون مي‌‌برد، در تلويزيون ما جايي ندارد و خيلي كمرنگ شده است. اين رويكرد گزينشي به نفع هيچ كس نيست. نه به قدر و مراتب مراجع گزينش شده مي‌‌افزايد و نه از قدر و مراتب مراجع ديگر مي‌كاهد.

 

متن كامل يادداشتهاي سفر حج را در ستون سمت راست بخوانيد.