چرا مردم ورزش مي كنند؟
برتري جويي و پيروزي در مسابقات، كسب ركورد، رقابت و عوامل مربوط به كسب قدرت جوانان 16 تا 24 سال را به ورزش مي كشاند، در حالي كه بزرگسالان (افراد بيشتر از 45 سال) بيشتر با انگيزهها و دلايلي چون سلامتي و بهداشت، آمادگي جسماني و كاهش فشارهاي رواني، شادابي و نشاط و احساس بهتر بودن در زندگي ورزش مي كنند.
به گزارش ايسنا، «مشاركت در ورزشهاي تفريحي (انگيزهها و پيش فرضها در جنبههاي تفريحي ورزش» عنوان تحقيقي است كه توسط مسعود نادريان جهرمي و هاجر هاشمي انجام شده است.
در اين تحقيق آمده است: در طي سه دههي گذشته شعار «ورزش براي همه» به صورت اصل بنيادي و اولويت برنامههاي ورزشي در اغلب كشورهاي جهان پذيرفته شده است. براي تحقق اين شعار همگاني، شركتها و سازمانهاي دولتي و خصوصي و بسياري از سازمانهاي غير ورزشي با صرف هزينههاي بسيار زياد برنامههايي مدون و سازمان يافته را به منظور مشاركت همهي قشرهاي اجتماعي و فراهم كردن فرصتهاي برابر در ورزشهاي تفريحي و انواع فعاليتهاي مفرح جسماني شروع و اجرا كردند. هدف اصلي از اين فعاليتها و برنامهها، افزايش كيفيت شيوههاي زندگي، افزايش ميزان تفريح، شادابي و ارتقاي بهداشت و سلامتي افراد با تاكيد بر برنامههاي گوناگون ورزشي است. از آنجايي كه مشاركت افراد در ورزشهاي تفريحي به صورت داوطلبانه است و بيشتر در وقتهاي آزاد انجام ميشود.
از اين رو گسترش موفقيتآميز اينگونه برنامهها ايجاب ميكند برنامهريزان و سياست گذاران از انگيزههاي مختلف مشاركت و شايد به طور مهمتري از چگونگي مشاركت و دلايل و عوامل عدم شركت افراد در برنامههاي ورزشي آگاه شوند؛ زيرا انگيزه، كليد انجام هر كار و فعاليتي به شمار ميرود و ميتواند رفتارهاي افراد را تحريك، تقويت و هدايت كند يا باعث كنترل و توقف آن شود. يكي از محورهاي اساسي در توضيح رفتارهاي مردم به منظور شركت در انواع ورزشهاي تفريحي، شناسايي و تشخيص انگيزهها و پيش فرضهاي آنان است. تعيين اينكه چرا مردم در اينگونه تفريحات شركت ميكنند يا شناسايي عوامل بازدارندهي مشاركت، به مديران و برنامهريزان در برنامهريزي اصولي براي گسترش ورزشهاي تفريحي كمك ميكند. سوال اساسي تحقيق اين است كه آيا انگيزهها و پيش فرضهاي مشاركت در برنامهها و فعاليتهاي ورزشي با توجه به جنسيت و سن افراد متفاوت است؟ و آيا ميتوان انگيزهها و پيش فرضهاي اساسي براي مشاركت ورزشي افراد ارايه داد؟
يكي از مشكلترين و در عين حال اساسيترين موضوع در مشاركت ورزشي، بهبود و توسعه ابزارهاي انگيزشي است. مربيان و مديران ورزشي برخي از برنامههاي انگيزشي را با هدف استمرار مشاركت و بهبود عملكرد ورزشي انجام ميدهند. اما، تدوين الگوي كاربردي از انگيزش براي مشاركت ورزش و استمرار آن، به شناخت انگيزهها و پيش فرضهاي افراد براي مشاركت ورزشي نياز دارد. انگيزههاي افراد براي شركت در برنامههاي ورزشي به عوامل مهمي چون وضعيت اقتصادي، پايگاه اقتصادي – اجتماعي، خاستگاه فرهنگي و نگرش خانوادگي، نيازهاي شخصي، آموزش و تبليغات ارتباط دارد. البته ميزان تاثير هر يك از اين عوامل بر چگونگي يا افزايش مشاركت متفاوت است. در نوجوانان انگيزههاي دروني براي مشاركت ورزشي بسيار قوي است.
روش شناسي در پژوهش حاضر توصيفي است. در محاسبات آماري و تجزيه و تحليل دادهها از آمار توصيفي (ميانگين و انحراف معيار) و آمار استنباطي (تحليل و واريانس) استفاده شده است.
جامعه آماري، زنان و مردان 16 تا 75 سال بودند كه در شش مركز تفريحي و ورزشي شهر اصفهان ورزش ميكردند و تعداد آنها حدود 18 هزار نفر برآورد ميشد. آنان فعاليتهاي ورزشي را حداقل هفتهاي يك بار به طور مستمر انجام ميدادند.
نتايج اين مطالعه تحقيقي نشان ميدهد كه انگيزههاي معنادار و پيش فرضهاي با ارزشي براي مشاركت ورزشي در ميان گروههاي سني مختلف (نوجوانان تا بزرگسالان) وجود دارد كه شناسايي آنها براي برنامهريزي و گسترش ورزشهاي تفريحي در جامعه موثر است.
بزرگسالان شركت كننده در اين تحقيق (افراد بيشتر از 45 سال) بيشتر با انگيزهها و دلايلي چون سلامتي و بهداشت، آمادگي جسماني و كاهش فشارهاي رواني، شادابي و نشاط و احساس بهتر بودن در زندگي در ورزشهاي تفريحي شركت كردهاند و كمتر به انگيزههايي چون رقابت، برتريجويي، كسب موفقيت و پيروزي در مسابقات فكر ميكنند. اين يافته با تحقيقات هرت بيت ويلز همخواني دارد. او ميگويد انگيزهها و عوامل مرتبط با سلامتي و تندرستي، بزرگسالان را به طرف ورزشهاي تفريحي ميكشاند. همچنين اطلاعات حاصل از تجزيه و تحليل دادهها مجموعهاي از عوامل مربوط به انگيزههايي مثل موفقيت و كسب برتري و اجراي مهارتهاي ورزشي و قدرت جسماني و خوب بودن در زندگي انگيزههاي جسماني و رواني – اجتماعي براي پاسخ گويان، به ويژه جوانان با اهميت تلقي شده است. اما جميز وامبري درمورد دختران جوان نقش تظاهرات جسماني و تناسب اندام را به عنوان انگيزه برتر برشمردند. تاكيد پاسخگويان بر انگيزههاي دروني مثل خوب بودن (از نظر جسماني و رواني – اجتماعي) اهميت استمرار مشاركت ورزشي و توسعهي سلامتي و بهداشت و تناسب اندام را براي مردان و زنان ميانسال بيان مي كند. اين انگيزهها بيشتر از عواملي چون برگزاري مسابقه، ثبت ركورد، كسب برتري و كسب مهارتهاي ورزشي اهميت دارد كه با نتايج تحقيقات داد واسپينكز همخواني دارد.
چنين انگيزهها و پيش فرضهايي در زندگي فردي و اجتماعي افراد براي مشاركت ورزشي بسيار مهم است. اما، درعين حال انگيزههاي شخصي تلقي ميشوند كه باعث بروز رفتارهاي عيني ميشوند. به همين دليل متاسفانه اطلاعات موجود و يافتههاي تحقيق منجربه بيان يك فرض جامع نميشود. با وجود اين، تاكيد زياد بر روي عوامل و انگيزههايي مانند سلامتي، بهداشت و تندرستي، تناسب اندام و كنترل وزن و شادابي و نشاط دربين همه گروههاي مورد تحقيق اميدوار كننده است؛ لذا توقع اين است كه اقتدار قانوني نهادها و سازمانهايي مانند شوراي ورزشهاي همگاني، نهادهاي متولي آموزش سلامتي و بهداشت، سازمانهاي ورزشهاي تفريحي، نهادهاي مجري برنامههاي آمادگي جسماني در جامعه زيادتر شده و از طرف سازمانها و مقامات دولتي پشتيباني و حمايت شوند. در اين راستا روشن شدن جايگاه ورزشهاي تفريحي در برنامههاي توسعه اجتماعي فرهنگي بسيار مهم است. نتايج تحقيق نشان داد انگيزههايي مانند برتري جويي و پيروزي در مسابقات، كسب ركورد، رقابت و عوامل مربوط به كسب قدرت براي برخي از افراد به ويژه جوانان 16 تا 24 سال انگيزههاي قوي براي مشاركت ورزشي هستند. همچنين اهميت درك شايستگي و قابليتهاي فردي در بازيهاي رقابتي و ورزشهاي قهرماني محرك و انگيزهاي قوي براي سنين 16 تا 24 سال تلقي ميشود. از نتايج تحقيق چنين استنباط ميشود كه آنان از اجراي ورزشهاي قهرماني همراه با مسابقه و رقابت، احساس لذت ميكنند. با توجه به چنين انگيزههايي گسترش فعاليتها و برنامههاي ورزش قهرماني در اين سنين مورد تاكيد است. وجود عامل "اجراي مهارت در ورزش" در مطالعه اخير، از نظريه دسي و ريان حمايت ميكند كه انگيزهي دروني همراه با درك و شناخت قابليتهاي فردي در يك فعاليت رقابتي و به طور كلي ورزشهاي رقابتي صحيح است. پيشنهاد ميشود انگيزههاي مورد مطالعه به ويژه در بزرگسالان با شواهد و انگيزههاي مرتبط با فعاليتهاي اجتماعي و شغلي ارتباط داده شود.
نتايج پژوهش نشان ميدهد كه تفاوت انگيزهها در جنسيت كاملا مشهود است. به طوري كه مردان به ويژه افراد 16 تا 24 سال بيشتر تمايل دارند با انگيزهي برتري جويي و كسب موفقيت و كسب قدرت جسماني در ورزشهاي رقابتي شركت كنند، اما زنان با انگيزهي تناسب اندام، زيبايي و كنترل وزن به فعاليتهاي مفرح جسماني و نشاط آور روي ميآورند. به همين دليل است كه ورزشهاي ايروبيك و حركات موزون جسماني در سالهاي اخير مورد استقبال زنان قرار گرفته است. اين يافتهها كاملا طبيعي است. دسي وريان و استفان ميگويند جنسيت يكي از مهمترين عوامل پيشبيني كنندهي مشاركت بزرگسالان در فعاليتهاي اجتماعي و از جمله برنامههاي ورزشي است اما، در عينحال نتايج تحقيق نشان ميدهد بين انگيزههاي سلامتي و بهداشت در ميان پاسخ گويان زن و مرد تفاوت معناداري وجود ندارد؛ لذا برنامهريزان و سياست گذاران لازم است چنين انگيزههايي را در طراحي برنامههاي ورزشي مورد توجه قرار دهند؛ اما، تفاوتهاي سني در بيان انگيزهها و تعيين اولويتها براي مشاركت ورزشي تاثير معنادار دارد. انگيزههاي جوانان، بزرگسالان وك هن سالان براي مشاركت ورزشي متفاوت است. افراد مسن بيشتر ورزش را وسيلهاي براي سلامت روحي و جسمي ميپندارند و انگيزههاي زيبايي، آسايش و دوست يابي در اولويتهاي بعدي قرار دارد. اين موضوع نيز با نتايج تحقيقات درمورد عوامل فيزيولوژيكي و روان شناختي بزرگسالان مطابقت دارد؛ براي مثال "بوس باي" گزارش كرد سلامت رواني مثبت كه با فشار رواني كمتر و سلامت جسم و ذهن همراه است با فعاليتهاي جسماني نشاط آور توام ميشود.
در پايان بايد گفت بسياري از تحقيقات و مطالعات انجام شده در مورد انگيزهها و پيش فرضها به ارايه نظريهي جامع منجر نميشود. اميد است كه پژوهشهاي آينده، نظريههاي موجود را آزمايش كند و نظريهي جديد براساس واقعيتهاي جامعه ارايه دهد. انگيزهي مطلوب براي مشاركت قشرهاي مختلف در ورزش و تفريحات اجتماعي هنگامي ميسر است كه حمايت كنندگان ورزش بتوانند انگيزهها و پيش فرضهاي گوناگون را شناسايي و ساختار تمرينات، برنامهها و محيط هاي ورزشي را بر آن اساس سازماندهي كنند. از آنجايي كه در اين پژوهش فقط از تعداد محدودي گزينه استفاده شد، شرايطي فراهم آمد تا استنباط خود را در ارتباط با انگيزههاي مطرح شده در تحقيق بيان كنيم؛ لذا احتمال دارد انگيزههاي ديگري هم در اين مورد وجود داشته باشد كه تحقيقات بيشتر در اين زمينه اجتنابناپذير است.
متن كامل اين تحقيق در نشريه پژوهش در علوم ورزشي شماره 22 بهار 88 آمده است.
