تصاوير: بادگیر چپقي سیرجان، بادگیري متفاوت
بادگیر چپقی سیرجان تنها بادگیر متفاوت نسبت به دیگر بادگیرهای جهان از نظر معماری می باشد.بادگیر چپقی از بادگیرهای منحصر به فرد معماری ایرانی است که برای خانه سید علی اصغر رضوی ساخته شده است.
به نوشته «سيرنا»، معمار آن، سید محمد شجاعی، این بادگیر را در زمان پهلوی اول با الهام از هواکشهای کشتی ساخته است. سازنده اين بنا حاج سيد محمد شجاعي است كه آن را در زمان پهلوي اول از روي دودكش كشتيها ساخته و تلفيقي از معماري و صنعت است.
گفته میشود سيدمهدي شجاعي اهل سيرجان در راه بازگشت از سفری که با کشتی میپیموده، توجه وی به خنک بودن استراحتگاه کشی جلب میشود که علت آن را در معماری خاص دودکشهای کشتی مییابد. وی با تلفیق از این ایده به فکر ساختن بادگیری به شکل دودکشهای کشتی در شهر خود افتاد که جهت خنک نگه داشتن داروهای منزل طبیبی مورد استفاده قرار گرفت.
کاشک امروز هم بجاي کولرهايي که پشت بامها نصف ميشود ، از اين بادکشها نصب ميشد ، که هم قشنگتره و هم پول برق واسش نميخواد بديم. این بادگیر اگر توی کشورهای دیگه ساخته میشد ثبت بین المللی میکردن ولی تو ایران خرابش نکنن خیلیه بادگیر ها برخلاف نامشان از انرژی خورشیدی برای ایجاد گردش هوا در ساختمانها استفاده میکنند. هنگامیکه خورشید به بدنه بادگیرها تابیده میشود دمای این سازه آجری بالا میرود (که آنرا اصطلاحا جرم حرارتی میگویند). با بالا رفتن دمای بادگیر, هوای داخل آن نیز گرم شده و بخاطر کاهش چگالی هوا (سبک شدن هوا) به سمت بالا حرکت کرده و از بادگیر خارج میشود. حرکت هوای گرم به سمت بالا موجب میشود در قسمتهای پایین بنا (مانند در و پنجره ها) حالت مکش ایجاد شده و جریان هوا وارد ساختمان بشود. خلاصه اینکه هوای سرد از پایین وارد شده و هوای گرم از بالای دودکش خارج میشود. برای اینکه هوای ورودی خنک تر شود، میتوان آنرا از روی سطح آب عبور داد یا اینکه هوای زیر زمین را به داخل ساختمان هدایت کرد. این روش از قدیم الایام در مناطق بیابانی ایران خصوصا کرمان بوده است و به بادگیر شهرت دارد. در حال حاضر مهندسان و معماران در سطح جهان روشهای نوینی با بهره گیری از همین روش برای ایجاد سرمایش و گرمایش طبیعی در ساختمان را مورد بررسی تحقیق قرار میدهند. امید است که معماران ایرانی نیز از این میراث کهن بخوبی با روشهای امروزی بهره برداری کنند.کارشناس سیستمهای خورشیدی و انرژیهای نو.