ادعای آزمایش‌های غیرمجاز اتمی ایران و درخواست آژانس

روز جمعه، ششم نوامبر، روزنامه «گاردین» در گزارشی مدعی شد: آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از ایران خواسته تا درباره شواهد حاکی از آزمایش‌های احتمالی متخصصان ایرانی در زمینه طرح کلاهک پیشرفته اتمی توضیح دهد.

به گزارش خبرنگار «تابناک»، این روزنامه انگلیسی می‌نویسد: دسترسی به فناوری به نام «انفجار درونی دو مرحله‌ای» (two-point implosion) در آمریکا و بریتانیا، رسما موضوعی محرمانه به شمار می‌رود و مقام‌های رسمی درباره آن اظهار نظر علنی نمی‌کنند.

اما به نوشته این روزنامه چاپ لندن، بر پایه بخش‌هایی از یک گزارش منتشر نشده آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، این احتمال هست که پژوهشگران ایرانی، پیشتر موادی با خواص انفجاری بالا (high-explosive) را در این طرح آزمایش کرده باشند.

به نوشته «گاردین»، کارشناسان بین‌المللی، تحول تازه در فعالیت‌های ایران را غافلگیرکننده می‌دانند که به تلاش برای یافتن یک راهکار دیپلماتیک برای بحران ناشی از برنامه اتمی ایران فوریت می‌بخشد.

بر پایه این گزارش، در ادامه گاردین می‌نویسد: اگر کشوری در این فناوری پیشرفته مهارت لازم را به دست آورد، به امکان تولید کلاهک‌های اتمی کوچکتر و ساده‌تر در مقایسه با انواع قدیمی دست می‌یابد و می‌تواند با کاهش قطر کلاهک، باعث سهولت در نصب و حمل آن توسط موشک شود.

مدارک حاکی از اقدام ایران در آزمایش یک مدل انفجاری دو مرحله‌ای، بخشی از شواهد جمع آوری شده توسط آژانس بین‌المللی انرژی اتمی درباره اقدام احتمالی ایران برای تسلیحاتی کردن برنامه اتمی این کشور است و این مدارک برای به دست آوردن توضیحات در اختیار ایران قرار گرفته است.

در ادامه آمده است: بخشی از این سند که «ابعادی از برنامه اتمی ایران که ممکن است نظامی باشد» نام دارد، بر گزارش‌های ارایه شده از سوی سازمان‌های اطلاعاتی غربی به آژانس مبتنی است.

ایران پیشتر نه تنها این گزارش‌های اطلاعاتی را «جعلی» خوانده، بلکه گفته بود وظیفه پاسخگویی به ادعاهای آنها را ندارد.

به نوشته گاردین، آژانس اتمی سازمان ملل نیز پیشتر با تردید به این گزارش‌ها نگریسته است که علت اصلی آن بی اعتباری گزارش‌های مشابه سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا درباره برنامه‌های هسته‌ای عراق در دوران صدام حسین است.

اما محمد البرادعی، مدیرکل آژانس، گفته که به نظر می‌رسد، شواهد مربوط به حرکت ایران به سوی تسلیحاتی کردن برنامه اتمی «از منابع متعدد طی چند دوره زمانی مختلف به دست آمده و به نظر می‌رسد به طور کلی با هم همخوانی داشته باشد و به اندازه کافی جامع و دربردارنده جزییات است که مستلزم پاسخگویی ایران باشد.»

بخش‌هایی از این سند، پیشتر منتشر شده بود، اما به گزارش گاردین، ارتباط این شواهد با چنین کلاهک پیشرفته‌ای مشخص نبود.

گاردین به نقل از مشاور یک دولت اروپایی در امور هسته‌ای می‌نویسد: اینکه ایران ممکن است در حال کار روی این نوع مواد باشد، شدیدا غافلگیرکننده است.

«جیمز اکتون»، کارشناس بریتانیایی تسلیحات اتمی در مؤسسه کارنگی برای صلح بین‌المللی گفته است: قابل توجه است که آنها پیش از کامل کردن گام نخست، مستقیم به سراغ گام چهارم یا پنجم رفته‌اند... آغاز کار با یک طرح پیشرفته‌تر، نشان دهنده بلندپروازی در زمینه‌های فنی است که مایه حیرت است.

گاردین می‌افزاید: هرچند ایران پیشتر مواد موجود در سند سازمان ملل را به عنوان مدارک جعلی رد کرده، اما به انجام آزمایش‌های متعدد هماهنگ با موادی با خواص انفجاری بالا (high-explosive detonations) به فاصله چند میلیونیم ثانیه اذعان کرده است. دولت ایران به آژانس اتمی گفته که این آزمایش‌ها کاربردی غیرنظامی دارد، اما هرگز شاهدی بر این مدعا ارایه نکرده است.

به گزارش این روزنامه انگلیسی، آژانس اتمی سازمان ملل همچنین از ایران خواسته است درباره شواهدی دایر بر اینکه یک کارشناس روسی تسلیحات به تکنسین‌های ایرانی در یافتن مهارت در این نوع آزمایش‌های انفجاری کمک کرده، توضیح دهد.

این آژانس نسبت به خودداری ایران از ارایه توضیح درباره تحقیقات پژوهشگران این کشور در این زمینه ابراز «نگرانی جدی» کرده است.

به نوشته گاردین، برآورد اطلاعاتی آمریکا در سال 2007 حاکی بود که ایران برای چند سال طرح‌های کلاهک اتمی را بررسی، اما آن را در سال 2003 متوقف کرده است، ولی بریتانیا، فرانسه و آلمان گفته‌اند به باور آنها، حرکت ایران به سوی تسلیحاتی کردن برنامه اتمی‌اش پس از آن تاریخ ادامه یافته و احتمالا هنوز ادامه دارد.

این روزنامه می‌نویسد: توصیف یک طرح کلاهک اتمی از نوع «انفجار درونی دو مرحله‌ای» گهگاهی وارد حیطه عمومی شده است (مثلا وجود توضیحات مفصل در ویکی پدیا درباره آن) و اینکه این طرح‌ها، نخست در دهه 1950 توسط دانشمندان آمریکایی ابداع شد، اما بحث درباره آنها توسط مقام‌های آمریکایی ممنوع است.

گفتنی است، در حالی این روزنامه انگلیسی به طرح چنین شبهاتی می‌پردازد که دو روز پیش، محمد البرادعی، آشکارا هر گونه انحراف و یا تمایل به رویکرد نظامی در برنامه هسته‌ای ایران را رد کرده بود.