از تصرف پستخانه و تلگراف خانه توسط محمدعلی شاه تا صدور دستور آزادسازی دارایی های ایران

به گزارش تابناک اقتصادی، تاریخ اقتصاد ایران و جهان آینه ای است تمام نما از رویدادهای اقتصادی که در گذشته رخ داده است و بیانگر ریشه های تاریخی بسیاری از واقعیت های امروز ایران و جهان است. موضوع "اقتصاد ایران و جهان در گذر زمان" در این نوشتار به وقایع تاریخی شانزدهمین روز خرداد ماه اختصاص دارد که به طور مستقیم و غیر مستقیم اقتصاد ایران و جهان را متاثر کرده است.

16 خرداد 1287، محمدعلی شاه پستخانه و تلگراف‌ خانه را متصرف شد و امور آنجا را در مقابل دریافت مبلغ قابل ملاحظه ‌ای به حسینقلی‌ خان مخبرالدوله واگذار کرد.

16 خرداد 1299، روزی مهم در تاریخ جنبش موسوم به نهضت جنگل بود. میرزا کوچک ‌خان و قوای جنگل با انتشار بیانیه ‌ای، تشکیل کمیته انقلاب سرخ ایران و الغای اصول سلطنت و تاسیس حکومت جمهوری را در رشت اعلام کردند و یک روز بعد کمیته انقلاب، هیات دولت جمهوری را معرفی کرد که میرزا کوچک‌ خان عنوان سرکمیسر و کمیسر جنگ را داشت.

16 خرداد 1304، لايحه نظام وظيفه اجباري كه توسط سردارسپه به مجلس شوراي ملي ارائه شده بود به تصويب مجلس رسيد.

16 خرداد 1305، حسن مستوفی (مستوفی ‌الممالک) به ریاست وزرایی انتخاب شد.

16 خرداد 1310، قانون تفکیک وزارت اقتصاد به اداره کل تجارت، ‌اداره کل فلاحت و اداره کل صناعت تصویب شد.

16 خرداد 1311، در روزنامه اطلاعات این روز خبری درج شده است مبنی بر خرید سهام شرکت تجارتی ایران توسط یک شرکت آمریکایی. درج اساسنامه و صورتجلسه دوم مجمع عمومی شرکت تجارتی ایران در صفحه اول از دیگر خبرهایی هستند که درباره این شرکت به چشم می‌ خورند. اما تبلیغ یکی از اعضای اتاق تجارت نیز در کنار خبرهای شرکت تجارتی نیز در این روز جلب نظر می ‌کند. فرانسوا دورومایرز در اعلانی که برای روزنامه فرستاده ابراز تمایل کرده که در صادرات پنبه، برنج، چای، کتیرا، پوست بز و بره و... با موسسه ‌های مهم و تجارتخانه‌ های معتبر ایرانی همکاری داشته باشد.

در خبر دیگر روزنامه اطلاعات 16 خرداد 1311 آمده است: «صورت بودجه تفصیلی وزارت پست و تلگراف که اخیرا به تصویب کمیسیون بودجه مجلس شورای ملی رسیده است، یک نسخه از آن از طرف وزارت مالیه به وزارت پست و تلگراف ابلاغ شده است تا نسخه مزبور را منتشر کند». بودجه اداره کل تجارت دیگر خبر اقتصادی این روز است. بر اساس این خبر، کمیسیون بودجه مجلس شورای ملی تشکیل شده و بودجه تفصیلی اداره کل تجارت با حضور آقای یاسایی، رییس کل تجارت مطرح شده است و قرار است که گزارش آن برای کمیسیون بودجه مجلس ارسال شود. 

استرداد وجوه حمالی، تیتری است که روزنامه اطلاعات برای خبری در خصوص بندر پهلوی برگزیده است. در این خبر آمده است: «اتاق تجارت بندر پهلوی به اداره کل تجارت مراجعه و اطلاع داده بود که گمرک آنجا بابت بارگیری و حمل قند و شکر و کبریت از کشتی به انبار مبلغی را به عنوان حمالی از تجار دریافت می‌ کنند. در نتیجه مکاتبات و مذاکراتی که بین اداره کل تجارت و گمرکات به عمل آمده مشخص شده که این مبلغ بی‌ مورد دریافت می ‌شده و قرار است که پس از اخذ، آن را به اشخاص ذینفع مسترد دارند». صرف اسکناس ‌های بانک شاهی نیز دیگر خبری است که در حوزه اقتصاد، در روزنامه 16 خردادماه درج شده است. 

16 خرداد 1313، بنا به اسناد موجود در بایگانی سازمان اسناد ملی، شرکت زیمنس در این تاریخ  برای تاسیس کارخانه برق در تهران، در ازای صادرات روده به آلمان اعلام آمادگی کرده است. در  نامه ‌ای که این شرکت خطاب به وزیر مالیه نوشته، آمده است:  شرکت زیمنس شوکرت در مقابل قیمت کلیه ماشین‌آلات لازم برای تاسیس کارخانه برق تهران، حاضر به تحویل گرفتن محصول روده است. پیشنهاد برای انجام معامله، به این صورت است که شرکت کلیه اجناس را در بندر شاهپور (امام‌خمینی) تحویل داده و بیعانه و بقیه وجه قرارداد را به پول رایج ایران دریافت و با آن، روده خریداری کند. شرکت یاد شده متعهد شده که حمل ‌و نقل و نصب ماشین ‌های موردنظر را نیز بر عهده گیرد.

16 خرداد 1326، متن کامل بودجه تصویب شده سال 1326در برخی جراید کشور از جمله کیهان منتشر و طی آن اعلام شد: هیات وزیران در جلسه 19 اردیبهشت 1326 به موجب پیشنهاد شماره 4201/ 1 به تاریخ 3/ 1/ 26 وزارت دارایی، بودجه پیشنهادی سال 1326 کشور را به شرح زیر به تصویب رسانید: ماده اول – بودجه پیشنهادی سال 1326 کل کشور که مطابق فهرست‌ های ضمیمه از حیث درآمد پیش ‌بینی شده به مبلغ 5 میلیارد و 559 میلیون و 668 هزار و 531 ریال – و از حیث هزینه به مبلغ 7 میلیارد و 762 میلیون و 403 هزار و 675 ریال بالغ است، تصویب شده و به وزارت دارایی اجازه داده می‌ شود درآمدهای کشور را مطابق فهرست پیوست وصول کند و حقوق و کمک قانونی کارمندان دولت و کلیه هزینه‌ های مستمر و غیرمستمر وزارتخانه ‌ها و ادارات مستقل و بنگاه‌ های دولتی و سایر اعتبارات منظور شده در بودجه کل کشور را در سال 1326، در حدود وصولی‌ های درآمد کشور و مطابق اعتبارات منظور شده در فهرست ضمیمه با رعایت قوانین و مقررات و آیین ‌نامه‌ های مصوب 1323 و 1324 و تصویب ‌نامه‌ های سال 1325 و مقررات این تصویب ‌نامه پرداخت کند.

16 خرداد 1336، از طرف مجلس هجده نفر اعضای کمیسیون رسیدگی به لایحه نفت انتخاب شدند.

16 خرداد 1339، قرارداد طرح ذوب ‌آهن بین ایران و شرکت آلمانی دماک و یک شرکت انگلیسی امضا شد.

16 خرداد 1353، وزیر بازرگانی پانصد هزار تن گندم خرید و میزان گندم خریداری شده را به یک میلیون تن رساند.

16 خرداد 1356، در دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران به مناسبت بزرگداشت قیام پانزده خرداد تظاهرات بزرگی صورت گرفت.

16 خرداد 1360، آمریکا دستور آزاد سازی دو میلیارد دلار از دارایی های ایران را صادر کرد.

منابع: آرشیو روزنامه دنیای اقتصاد، موسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی، ویکی پدیا و سایت روزنامک