راهکارهای ایجاد یک میلیون فرصت شغلی در سال/ تبیین یک ایده اقتصادی جدید

«دکترمحمود احمدپور داریانی»، دانشیار و عضو هیات علمی دانشگاه تهران و رئیس کمیسیون کارآفرینی و کسب وکار دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام است. او از طریق راهکارهای علمی و اقتصادی راهکارهای ایجاد یک میلیون شغل در سال را تشریح کرده است و به تبیین «ایده تاسیس شهرک‌های خوشه‌پذیر اقتصادی در استان‌ها پرداخته است.

 

به گزارش «تابناک»، در پی مطرح شدن موضوع ایجاد یک میلیون شغل در سال برای رفع معضل بیکاری از سوی برخی کاندیداهای ریاست جمهوری، بسیاری از اقتصاددانان و مسئولان دولتی این مساله را در شریط فعلی غیرممکن دانستند، اما بودند برخی اقتصاددانان که این مساله را شدنی خوانده و از این ایده حمایت کرده اند؛ حتی برخی برای آن راهکار داده و به تبیین چگونگی عملی شدن این وعده پرداخته اند.

آنچه در ادامه می خوانید نتایج بررسی های علمی «دکترمحمود احمدپور داریانی»، دانشیار و عضو هیات علمی دانشگاه تهران و رئیس کمیسیون کارآفرینی و کسب وکار دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام، پیرامون چگونگی و راهکارهایی است که ایجاد یک میلیون فرصت شغلی در سال را ممکن می سازد.

 

در خلاصه ای مقاله آمده است: نرخ بالای بیکاری یکی از چالشهای مهم جامعه امروزی کشوراست و بیکاری یکی از مشکلات اساسی پیرامون اقتصاد فعلی ایران است. از طرفی وجودنیروی انسانی بالای تحصیل کرده در کشور میتواند فرصت ارزشمندی در راستای توسعه کشور در نظر گرفته شود زمانی که با سیاست گذاری مناسب و پیاده سازی راهکارهای علمی و دقیق برای اشتغالزایی و توسعه کسب وکار از این منابع انسانی استفاده گردد.

 

در این راستا اشتغالزایی یکی از اولویتهای مهم کشور است که سیاست گذاران و بخش اجرایی کشور باید توجه ویژه ای به این مقوله نمایند. با توجه به فضای انتخابات ریاست جمهوری و با توجه به اینکه ایجاد اشتغال و حل مشکل بیکاری یکی از دغدغه های  کاندیداهای محترم میباشد، این مقاله راهکارهای اشتغال،پیش نیازهای اشتغال و مکانیزمهای مرتبط را بررسی می نماید.

 

فرایند اشتغالزایی یک فرایند پیچیده و چند بعدی میباشد که عوامل متعددی بر آن اثر گذار  است و دربرگیرنده پیش نیازها و الزاماتی است. برای اشتغالزایی الزاماتی وجود که دارد که باید این الزامات برآورد شوند. برای اشتغالزایی باید توسعه کارآفرینی رخ دهد و برای توسعه کارآفرینی در کشور باید توسعه انواع کسب وکار را داشته باشیم و برای توسعه انواع کسب وکار باید بستر سازی فضای کسب وکارمناسب برای انواع کسب وکار بوجودآید و همچنین فرصتهای کسب وکار در کشور احصا و ایجاد شوند و برای این منظور باید استراتژی های توسعه کشور تبین گردد.

 

همچنین یکی از الزامات مهم اشتغالزایی در کشور وجود حاکمیت و دولت کارآفرین در کشور است. وجود سیاستگذاران و رهبران کارآفرین در حاکمیت مانند رئیس جمهور کارآفرین ، دولت کارآفرین، تیم مدیریتی و اجرایی کارآفرین و قوه مقننه و قوه قضائیه آشنا به ادبیات کسب وکار و بنگاه داری و کارآفرینی برای توسعه کسب وکار و اشتغالزایی در کشور ضروری است و جز الزامات اشتغالزایی محسوب می گردد.

 

رئیس جمهور کارآفرین و دولت کارآفرین، آشنا به ادبیات بنگاه داری و کسب وکار بوده و توجه به کسب وکارها و بنگاهها را از اولویتهای اصلی خود قلمداد مینماید.در دولت کارآفرین وضعیت ایجاد کسب وکارهای جدید، توسعه و رشد کسب وکار ها و نهایتا وضعیت ورشکستگی و از بین رفتن بنگاهها و کسب وکارها از حوزه های دارای اهمیت بوده و این موضوعات در سطح کلان ودارای اولویت و ضرورت توسط رئیس جمهور و دولت تلقی شده و بطور مستمر این موارد را رصد مینمایندشاید در مقام تئوری و نظر راهکارهای زیادی برای حل مشکلات و معضلات اقتصادی مانند بیکاری وجود داشته باشد اما همانطورکه صاحبنظران اقتصادی اتفاق نظر دارند هرگونه راهکاری که برای مسائل کلان اقتصادی جامعه و بالاخص موضوع مهمی مانند ایجاد اشتغال ارائه شود لزوما میبایست معطوف به ویژگیهای محیطی باشد. یعنی درصورتی راهکار ارائه شده میتواند قابلقبول باشد که عملا بررسی فرصتها و محدودیتهای داخلی را در خود لحاظ کرده باشد.

 

براساس نظریه اقتصادی مراحل توسعه، سه مرحله برای توسعه اقتصادی کشورها در نظر گرفته میشود که عبارتند از: اقتصاد منبع محور ،کارآیی محور نوآوری محور 3در نظر گرفت و متناسب با این سه مرحله، سه شاخص فرعی الزامات بنیادین و منابع مورد نیاز، عوامل مؤثر بر افزایش کارآیی و عوامل مؤثر بر نوآوری تعریف شده و ارکان رقابت پذیری در زیرمجموعه این سه شاخص فرعی قرار میگیرند.

 

کشور ایران در حال گذار از مرحله منبع محور به مرحله کارائی محور میباشد البته در بخشهای خاص و دانش بنیان اقتصاد مبتنی برنوآوری هم مشاهده میگردد. در دنیا ایجاد و توسعه کسب وکارها یکی از الزامات مهم اشتغالزایی میباشد.کسب وکارهای کوچک ومتوسط در بسیاری از کشورها مخصوصا آمریکا سهم بالایی از اشتغال را ایجاد مینمایند.همچنین بطور متوسط هر کسب وکار 11نفر ایجاد اشتغال مینماید و ایجاد سالانه کسب وکار میتواند ایجاد اشتغال یک میلیونی را بر آورد سازد.

 

بدین منظور باید به فرایند اشتغالزایی و ایجاد کسب وکار به عنوان یک فرایند چند بعدی با الزامات متعدد در نظر گرفت و با رویکردهای علمی و مدون به بررسی آن پرداخت.راهکارهای ارائه شده جهت اشتغالزایی، را میتوان در سه محور زیر طبقه بندی نمود:

 

•ایجاد کسب وکارهای جدید

 

•افزایش ظرفیت کسبوکارهای موجود

 

•اتمام پروژههای نیمهتمام

 

در راهکار اول که ایجاد کسبوکارهای جدید نام دارد، ایده اصلی ایجاد کسب وکارهای هم بزرگ و هم کوچک ومتوسط جدید، شرکتهای نوپا و استارتاپ ها میباشد.ایجاد این کسب وکارها در هر شهر باید در حوزه های مختلف که دارای مزیت منطقه ای وظرفیت اشتغالزایی می باشند، انجام یابند مانند کسب وکارهای کوچک ومتوسط حوزه های گردشگری،فناوری اطلاعات و ارتباطات و .... که قابلیت اشتغالزایی دارند و دارای ظرفیت بالقوه توسعه هستند و میتوان این ظرفیت را ارتقا داد.

 

همچنین می توان کسب وکارهای بزرگ که دارای پتانسیل بالا برای رشد و اشتغالزایی و دارای مزیت رقابتی میباشند ایجاد نمود.برای ایجاد کسب وکارهای کوچک ومتوسط جدید و استارتاپها توجه به اکوسیستم کارآفرینی و استارتاپی در کشور ضروری است و باید تلاش نمود که این اکوسیستم بهبود یابد و مکانیزمهای حمایتی، پشتیبانی و توانمند سازی برای ایجاد کسب وکارهای جدید مانند شتابدهنده های کسب وکار ،مراکز رشد و پارکهای علم و فناوری ،مکانیزمهای تامین مالی ویژه مانند صندوقهای سرمایه گذاری خطرپذیر در شهرها براساس مزیت رقابتی آن منطقه در کل کشور ایجاد و توسعه یابند.همچنین تشکیل شهرک های خوشه پذیر اقتصادی در استانهای کشور نیز میتواند از مکانیزمهای مهم برای این منظور باشد.

 

عملیاتیکردن راهکار اول ، نقش مهمی را در محققشدن هدف اشتغالزایی خواهد داشت. درخصوص راهکار افزایش ظرفیت کسبوکارهای موجود میتوان اشاره به توسعه شرکتهای کوچک ومتوسط و شرکتهای بزرگ موجود نمود.در توسعه شرکتهای بزرگ میتوان به توسعه شرکتهای بزرگ موجود مثل گلرنگ،کاله، میهن و شرکتهای موجود در بورس مانند صنایع بزرگ خودرو، فولاد،پتروشیمی ، صنایع غذایی که دارای پتانسیل رشد و مزیت رقابتی و محصولات صادرات محورهستند اشاره نمود که میتوان با افزایش ظرفیت آنها را به هلدینگ تبدیل نمود.

 

در توسعه کسب وکارهای کوچک ومتوسط موجود میتوان به توسعه شرکتهای موجود در حوزه های مختلف مانند حوزه های دانش بنیان ،نانو،بایو، فناوری اطلاعات و ارتباطات( استارتاپهایی مانند دیجی کالا،اسنپ.،..) گردشگری،داروسازی،گیاه پزشکی ،.....اشاره نمود که دارای مزیت رقابتی هستند ودارای پتانسیل رشد و محصولات صادرات محور هستندو میتوان ظرفیت آنها را افزایش داد و از ظرفیتهای بالقوه آنها استفاده کرد و با توسعه کسب وکارهای موجود اشتغالزایی بیشتری در کشور رخ دهد.

 

برای نمونه شرکتهای برتر دانش بنیان کشور که میتوانند با افزایش ظرفیت آنها به اشتغالزایی بالاتر توجه نمود عبارتند از: 1-شرکت پویا فناوران کوثر در زمینه تولید دوربینهای پلاک خوان و سرعت سنج، 2-شرکت عصر گویش پرداز در زمینه هوش مصنوعی و پرداز سینگنال گفتار، 3-شرکت ویستا ژن آنزیم در زمینه تولید مواد بیوزیستی، 4-شرکت رهروان سپهر اندیشه در زمینه تولید کنتور هوشمند برق و آب، 5-شرکت پارسا پلیمر شریف در زمینه تولید ترکیبات پلیمری،6-شرکت مهندسی بهین پژوهش خاور در زمینه تولید نرم افزار و سخت افزارهای تشخیص هویت بیومتریکی، 7-شرکت رایمون زیست انرژی در زمینه تولید سوخت زیست توده با استفاده از ضایعات جنگلی، 9-شرکت صنایع شیمی ساختمان آبادگران در زمینه تولید تجهیزات پیشرفته آزمایشگاهی، 10-شرکت مهندسی پزشکی صبا تجهیز سبلان در زمینه تجهیزات پزشکی،11- شرکت امن افزار گستر شریف در زمینه تولید نرم افزار و محصولات امنیتی کامپیوتری، شرکت نانو الوند در زمینه تولید داروهای ضد سرطان، 12-شرکت سیناژن در زمینه بیو تکنولوژی داروهای ام اس تولید میکند،13-شرکت اریو ژن در زمینه دارو های بیو تکنولوژی مسیر سوم اتمام پروژه های نیمه تمام در کشور میباشد که میتوان با تکمیل این پروژه ها ،توسعه کشور پیگیری شده و کارخانه ها و صنایع جدیدی در کشور ایجاد گردد.

 

خوشه های اقتصادی به مجموعه ای از بنگاه ها، تامین کنندگان، ارائه دهندگان خدمات و موسسات مرتبط با آنهاا در یاک زمیناه کاری مشخص که در یک مکان جغرافیایی بصورت متمرکز حضور دارند، اطلاق می شود.  

 

•بخش تولید دانش

 

هدف از ایجاد این شهرک ها تولید دانش می باشد. از فعالیت هایی که در این زمینه قابل انجام هستند ما تاوان ایجاد انکوباتورها،شتابدهنده های کسب وکار ایجاد پارکهای فناوری، ایجاد شهرکهای دانشگاهی با مشارکت دانشگاههای دنیا و ... اشاره کرد.

 

•منطقه مالی-بین المللی به منظور جذب سرمایه و سرمایه گذاری

 

دولت برای تامین مالی ایجاد و توسعه کسب وکار از طریق زیر می تواند اقدام نماید: فروش نفت،مالیات،جذب سرمایه گذاری داخلی،جذب سرمایه گذاری خارجی برای جذب سرمایه گذاری خارجی باید بستر سازی مناسب با ایجاد مکانیزمها و روشهای متنوع تامین مالی در کشور گردد که برای نمونه میتوان به جمع سپاری ،صندق سرمایه گذاری خطرپذیر ،فرشتگان کسب وکار ، صندوق سارمایه گذاری مشترک و ... اشاره نمود.

 

این شهرکها به منظور توسعه بانکداری، بیمه و بازار سرمایه تاسیس خواهندشد و درواقع نقش پشتیبان از فعالیتهای صنعتی را ایفا خواهندکرد.

 

•بخش گردشگری و هتلداری

 

اینگونه شهرک ها می بایست در استانهایی تاسیس شوند که از مزیت های گردشگری مانند برخورداری از اماکن و ابنیه تاریخی دیدنی بهرهمند باشند. این بخش به دلیل اشتغالهای مستقیم و غیرمستقیم زیادی که ایجاد می کند از اهمیت بالایی برخوردار می باشد.

 

•بخش تفریحات و سرگرمی

 

اینگونه شهرکها میتوانند شامل مراکز تفریحی برای توریستها، سینماها، مراکز موسیقی و فیلم، شهربازی و ... باشند.

 

•بخش بهداشت و درمان

 

این شهرکها میتوانند شامل مراکز درمان سلامت و مجتمعهای بیمارستانی باشند. هدف از ایجاد این شهرک ها ارائه خدمات درمانی به منطقه است.همچنین در این بخش بحث گردشگری سلامت نیز میتواند پیگیری گردد.

 

•مراکز مرتبط با حملو نقل

 

خوشه های مرتبط با فناوری اطلاعات و ارتباطات حوزه فناوری اطلاعات و ارتبطات یکی از حوزه های مهمی است که پتانسیل بالایی برای ایجاد کسب وکارها و استارتاپهای جدید با پتانسیل بالای رشد دارد.برای مثال کسب وکارهای اینترنتی هم در بخش خدمات وهم در ارائه کالا جز بخشهایی هستند که میتواند در این خوشه مورد توجه قرار گیرد.

 

بسیاری از کشورها اینترنت را به روستاها برده و نتیجه مثبت آن را نیز تجربه کرده اند. وقتی اینترنت و فناوری در دل روستاها راه اندازی شود، به طور قطع بر تولید ناخالص کشاور تاثیر مستقیمی می گذارد و یکی از تاثیرات مثبت آن ایجاد اشتغال در روستاها است .

 

همچنین حوزه اپلیکشینهای مبتنی بر موبایل با استفاده از اینترنت توانسته سهم بالایی در ایجاد اشتغال و ارزش افزوده برای این بخش داشته باشد این خوشه میتوانند شامل بخشهای زیر باشند:بخش رسانهای و صنعت سرگرمی،بخش کسب وکارهای اینترنتی،بخش دیجیتالی،بخش ارتباطاات و موبایل،و سایر بخش ها که با ورود فناوری جدید در این حوزه ظهور می یابند.

 

فرایند اشتغالزایی از طریق سه مسیر ایجاد کسب وکار جدید،افزایش ظرفیت کسب وکارهای موجود و اتمام پروژه های نیمه تمام باید بدین گونه انجام پذیرد که ایجاد کسب وکارهای جدید براساس مزیت رقابتی منطقه ای و جغرافیایی هرمنطقه در کشور انجام پذیرد و بدین گونه نباشد که در تمام کشور مجوز راه اندازی پتروشیمی، کارخانه های خودرو سازی و ماکارونی داده شود بلکه با توجه به موقعیت جغرافیایی و مزیت رقابتی منطقه بحث ایجاد کسب وکار جدید،توسعه کسب وکارهای موجود و اتمام پروژه های نیمه تمام پیگیری شود.

 

بدست آوردن حوزه هایی که کشور در مناطق مختلف دارای مزیت رقابتی است نیاز به مطالعه و بررسی دارد اما نگارنده با توجه به تجربیات خود حوزه های زیر را برای توسعه کسب وکار و اشتغالزایی پیشنهاد مینماید:توسعه صنایع نفت گاز وپتروشیمی،توسعه صنایع غذایی/کشاورزی،توسعه صنایع معدنی ،توسعه صنایع حمل و نقل ریلی دریایی و هوایی ،توسعه صنایع ساختمانی و عمرانی ،توسعه صنایع مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات بویژه در حوزه خدمات و نرم افزار ،توسعه صنایع گردشگری و خدمات و زیر ساختهای مرتبط،توسعه بیمه و مالی ،توسعه تجارت و فعالیتهای بازرگانی همچنین درمورد نسبت وزنی هر سه محور و اینکه چه درصدی کسب وکار جدید و از چه نوعی و یا کسب وکارهای موجودایجاد یا توسعه یابد، نیازمند مطالعه عمیق و دقیقی میباشد و با استفاده از این سه محور با ایجاد کسب وکار در هر سال و با توجه به اینکه هر کسب وکار بطور متوسط اشتغالزایی برای نفر ایجاد می نماید با تدوین برنامه پنج ساله جامع میتوان به یک میلیون اشتغال در هر سال رسید.

 

علاوه بر تبیین استراتژی توسعه، تنظیم قوانین و مقررات و به عبارتی ایجاد محیط قانونی و حقوقی امن و نیاز ایجاد زیرساختهای اقتصادی لازم جهت آماده سازی فضای کسب وکار یکی دیگر از پیش نیازهای عملیاتی کردن ایده ایجاد شهرک های خوشه پذیر اقتصادی در استان ها می باشد.

 

قوانین و مقررات مطروحه در فوق میبایست واجد ویژگیهای مشخصی بوده و در راستای اهداف خاصی باشند که از آن جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد:تضمین امنیت سرمایه،احترام به مالکیت خصوصی،کاهش ریسک سیاسی مترتب بر فعالیتهای اقتصادی،جهت گیری در راستای ارزشهای کسب وکار و تقویت کننده فرهنگ کسب وکار،بسترسازی برای شکل گیری بخش خصوصی توانمند،ایفای نقش نظارتی و تسهیل گری توسط دولت و پرهیز از دخالت دادن دولت در مسائل تصدی گری و بنگاهداری،افزایش جذابیت کسب وکار در ایران،حمایت از شکل گیری کسب وکارها و تسهیل این فرایند، برای مثال می توان به حمایتهای دولتی که از کارآفرینان در کشورهای پیشرفته میشود، اشاره داشت.

 

تقویت بنیه کارآفرینی در نزد حاکمیت و سیاست گذاران رئیس جمهور کارآفرین دارای ویژگی های خاصی است که عبارتنداز:

 

1- ویژگیهای شخصیتی: نوآوری و خلاق بودن نیاز به توفیق داشتن، تحمل بالا، سخت کوشی - مخاطره پذیر بودن - جسارت و شجاعت بالا، تحول گرا بودن - عامل تغییر بودن - رویکرد به تغییر ازطریق چارچوب شکنی به جای باور در تغییر تدریجی.

 

2-تجربیات و سوابق مرتبط:12تحصیلات آکادمیک یا حوزه ای؛تجربه ایجاد یا اداره شرکتها یا سازمانهای بزرگ و متنوع؛تجربه سیاستگذاری و تصمیم گیری در شرایط بحرانی (اقتصادی، سیاسی، نظامی، فرهنگی)؛تجربه مدیریتی - سرپرستی و رهبری در دستگاههای دولتی؛داشتن تجربه ایجاد کسب و کار و دارابودن نگاه اقتصادی، مالی، و درک واقعی مفهوم هزینه - منفعت و اصول اقتصاد خرد و کلان.دارابودن تجربه اجتماعی - فرهنگی سیاسی و درک واقع بینانه از مشکلات مردم.

 

3-توانایی و شایستگی

 

4- توانایی حل مسئله