فراتر از یک مدل اقتصادی

نخستین یکشنبه ماه سپتامبر ناهار میهمان ژوآن الیور بودم؛ در فرصت نادری که او در دفترش در بارسلونا مجال آسایش یافته بود، به دور از هیاهوی جنون‌آسای بازار نقل و انتقالات که چند روز جلوتر با پایان یافتن ماه آگوست پایان یافته بود. مدیر اجرایی باشگاه بارسلونا در حال یک افتخارآفرینی دیگر در بیرون از زمین چمن اما همسان افتخارات فصل گذشته باشگاه در لالیگا، جام پادشاهی و لیگ قهرمانان است.

به نوشته وطن امروز و به نقل از فاینشنال تایمز؛ بارسا حالا با قریب به 400 میلیون یورو درآمد می‌رود که به سودده‌ترین باشگاه فوتبال بدل شود. از آن بهتر اینکه در صنعتی که فقط پول می‌سوزاند، آنها برای ششمین سال متوالی به سود خالص هم رسیده‌اند. تیمی که امشب برای دفاع از عنوان قهرمانی‌اش در اروپا نخستین بازی اروپایی فصل جدید را در نیوکمپ برگزار می‌کند، حالا در عرصه تجاری هم دست‌نیافتنی می‌شود. الیور یکی از مدیران تازه چهره‌شده فوتبال است که در گروه اقتصادی FT یک بیزینس معمولی دارد.

او مدل اقتصادی بارسا را برایم شرح می‌دهد، به همان وضوحی که یک مرد می‌تواند به اقتصاد بیندیشد؛ مدلی که در این بازار مکاره فوتبال واقعا شسته و رفته است. او می‌گوید: «اینجا 2 رکن اصلی داریم؛ نخست داشتن بهترین تیم و شاید بهترین تیم دنیا ولی بدون صرف میلیون‌ها یورو به پای بازیکنان. تصویر آن را در فینال لیگ قهرمانان امسال در رم مشاهده کردیم که 7 بازیکنی که برای بارسا به زمین رفتند محصول آکادمی ما بودند. کل هزینه نقل و انتقالاتی به 70 میلیون یورو هم نمی‌رسد. ما سرمایه‌گذاری می‌کنیم تا بازیکن بسازیم نه اینکه فقط بخریم و این فقط یک استراتژی اقتصادی نیست بلکه بخشی از هویت باشگاه است».

گرچه بارسا خوش‌شانس هم بوده. 3 فارغ‌التحصیل آکادمی آنها لئو مسی، ژاوی و اینیستا هستند که بی‌تردید در جمع 11 بازیکن برتر حال حاضر جهان قرار دارند ولی قرار نیست این اتفاق در هر نسل تکرار شود. الیور گزارشش را ادامه می‌دهد: «خب، بخت خوب همیشه در این دنیا وجود دارد. شاید شما نتوانید همیشه بهترین بازیکن جهان را در آکادمی‌تان پرورش دهید ولی فعلا 7-6 بازیکن تیم اصلی ما چنین هستند».

باشگاه‌های دیگر هم بازیکنان آینده‌دار پرورش می‌دهند ولی بارسلونا مفتخر است به اینکه بچه‌هایش را در بازی‌های بزرگ به میدان می‌فرستد که این وابستگی باشگاه به نیاز همیشگی به بازار نقل و انتقالات را کاهش می‌دهد. الیور ادامه می‌دهد: «تجارت فوتبال معمولا اهداف بسیار کوتاه‌مدت را تعقیب می‌کند. باشگاه‌ها به شکلی بی‌حساب و کتاب روی بازیکنان هزینه می‌کنند. همیشه این وسوسه نزد مدیران فوتبال وجود دارد که چه می‌شد اگر 3-2 بازیکن دیگر هم می‌خریدیم تا بلکه شرایط را به نفع خود تغییر می‌دادیم. این همان اتفاقی است که در سال‌های گذشته در چلسی افتاده و حالا در منچسترسیتی و رئال‌مادرید شاهدش هستیم».

باشگاه‌های جاه‌طلب بویژه رئال بازیکنان را برای اهداف تجاری‌شان شکار می‌کنند ولی وقتی از ژوآن الیور رویکرد مشابه بارسا در این زمینه را جویا می‌شوم پاسخش منفی است. البته او با دقت سعی می‌کند حرف‌هایش متوجه رقیب دیرین بارسا نشود: «دست‌کم از نظر ما بهترین راه برای پیروزی، ساختن تیم برای سال‌های متمادی است، مثل همان موقعی که ژاوی، مسی و اینیستا جزو بچه‌های آکادمی ما بودند، اگرنه مشکلی سد راهمان قرار خواهد گرفت، یعنی اگر ما استراتژی تجاری‌مان را تنها بر یک ستاره استوار کنیم، بسیار شکننده خواهد بود. فکر می‌کنم مورد لس‌آنجلس گالکسی بهترین شاهد است. آنها استراتژی‌شان را تنها بر یک بازیکن (دیوید بکام) بنا کردند و به هیچ جا نرسیدند. اگر شما یک بازیکن را با ایده «جذابیت تجاری» او بخرید زمانی که می‌خواهید تصمیم بگیرید کدام بازیکن به زمین برود، دچار تناقض خواهید شد».

اما رکن دوم مدل اقتصادی انقلابی بارسا کدام است «ساختن یک عنوان (برند) جهانی در درازمدت!» کارکردی که همین حالا به خوبی سر و صدایش را از گوشه و کنار جهان می‌شنویم آن هم در روزگاری که باشگاه‌ها بشدت دچار روزمرگی شده‌اند.

تمام باشگاه‌های دنیا به دنبال یک حامی مالی برای پیراهنشان هستند ولی بارسلونا به یونیسف پول می‌دهد تا نام خیریه‌اش را روی پیراهن تیمش داشته باشد. حالا هر کس در هر گوشه از دنیا تلویزیون را روشن کند با دیدن آن نشان روی پیراهن آبی ‌و اناری بی‌واسطه متوجه شعار غایی بارسا می‌شود: «فراتر از یک باشگاه».

در همین حال برند بارسا روز به روز پول بیشتری می‌سازد. الیور می‌گوید: «قراردادهای باشگاه چه درباره حق پخش تلویزیونی و چه با کمپانی نایک بزرگ‌ترین‌ها در دنیای ورزش هستند. نکته مهم این است که ما گران‌ترین برند جهان فوتبال هستیم».

ویژگی این مدل اقتصادی این است که هم در دوران رونق کار می‌کند و هم در دوران رکود. بارسا در سال 2008 در حالی به سود خالص رسید که هیچ عنوانی نبرده بود و طبیعتا با سه‌گانه فصل گذشته سود بیشتری برد. در آخر با حربه ای که مورد توجه قرار نگرفته؛ قرارداد بازیکنان بر اساس عملکرد آنهاست: « امسال خیلی سخت شده چون باید بابت 3 قهرمانی مان 40 میلیون یورو پاداش بدهیم».