جنگ از يك مجموعه‏ جوان، مجموعه‏اى كارآمد و مستعد ساخت + صوت

جمعی از هنرمندان، كارگردانان، فیلمنامه نویسان، نویسندگان، شعرا و فعالان عرصه فرهنگ و هنر در حوزه ادبیات و هنر دفاع مقدس عصر دیروز با حضرت آیت‌الله خامنه‌ای دیدار و گفت‌وگو كردند.

به گزارش «تابناک»، رهبر انقلاب اسلامی با اشاره به روح لطیف و نگاه تیزبین هنرمندان به مسائل جامعه تأكید كردند: هنرمندان باید مراقب باشند تا نگاه واقع‌بینانه و روح حساس آنها، موجب ایجاد روحیه یأس و ناامیدی نشود، زیرا عرصه فرهنگی و هنری كشور، نیازمند انسان‌هایی پرتلاش، خستگی ناپذیر، خلاق و امیدوار به آینده است و باید در كنار تلخی‌ها، شیرینی‌ها را هم دید.

متن کامل سخنان ایشان در این مراسم به شرح زیر است:

بسم‏اللَّه‌‏الرّحمن‏الرّحيم‏

بسيار جلسه‏‌ شيرين و جذابى است براى من و پرمعنا. همه‏ كسانى كه درباره‏ دفاع مقدس كار ادبى يا هنرى كردند، قطعاً در اينجا جمع نيستند، اما در جمع موجود شما برادران و خواهران عزيز، تنوع چشم‏نوازى انسان مشاهده مي‌كند؛ هم از لحاظ تكثر هنرها و رشته‏‌ها و بخش‌هاى مختلف، هم از لحاظ تنوع ديدگاه‏هاى گوناگون اجتماعى و سياسى و هنرى و مديريتى و غيره. نشد همه كسانى كه مايل بودند مطالبى را بيان كنند، مطالب خودشان را بيان كنند و اين ناشى از كمبود وقت است.

متأسفانه ما از ساعت پنج در اينجا هستيم و دو ساعت و سه ساعت براى شنيدن و گفتن اين همه حرفى كه در دلها هست و در ذهنها هست، كفاف نمي‌دهد، ولى همين مقدار هم براى من مغتنم بود.

البته اين نظراتى كه دوستان بيان كردند، نظرات كارسازى است در بخش‌هاى مختلف و من يادداشت كردم. انشاءاللَّه بايستى تفاصيل اين بحثها هم استخراج بشود. نبايد تصور كرد كه آنچه مي‌گویيم، بيان مي‌كنيم، انتقاد مي‌كنيم، پيشنهاد مي‌دهيم، اين تأثيرى نمى‏بخشد و جایى مورد توجه و مورد عمل قرار نمي گيرد؛ اينجور نيست.

تا حالا هم ما در زمينه‏ ادبيات دفاع مقدس، هم هنر دفاع مقدس پيشرفت داشتيم؛ بنده هم دارم صحنه را مى‏بينم. اينى كه ما بگویيم ما عقب‏رفت داشتيم، عقبگرد داشتيم، ريزشمان بيشتر از رويش بوده، نه، اينها را من قبول ندارم؛ ما پيشرفت داشتيم، تكامل داشتيم؛ ممكن است آنچه كه بوده، از انتظار ما كمتر بوده؛ اين خوب است. اينكه ما انتظار بيشترى داشته باشيم از آنچه اتفاق افتاده، از واقعيت راضى نباشيم و به واقعيتها قانع نباشيم، اين خيلى چيز خوبى است، ليكن اينكه تصور كنيم اين همه تلاش كه شده در اين سال‌ها، پا زديم و جلو نرفتيم، اين درست نيست. نخير، درست پيش رفتيم، جلو رفتيم، كار انجام گرفته؛ در بخش‌هاى مختلف همين جور است. خوب، حالا اين مقوله مهمى نيست كه درباره‏اش زياد بحث كنيم؛ در اين باره حرف زياد هست.

من آنچه يادداشت كردم، اينجا بگويم ـ در اين وقت كوتاه ديگر مجال نمي شود همه‏ آنچه را در ذهن بوده، عرض بكنيم ـ همين قدر است كه مي‌خواهم بگويم كار هنرى در زمينه‏ دفاع مقدس، يكى از برترين كارهاى هنرى است.

آن كسانى كه در اين رشته كار كردند، در اين صراط حضور داشتند و آن را پيش ببرند، اين رشته را مغتنم بشمرند. هشت سال دفاع مقدس ما صرفاً يك امتداد زمانى و فقط يك برهه زمانى نيست؛ گنجينه‏ عظيمى است كه تا مدتهاى طولانى ملت ما مي تواند از آن استفاده كند، آن را استخراج كند و مصرف كند و سرمايه‏گذارى كند.

حادثه‏ عظيم اين هشت سال، مجموعه‏اى است از صفات والا، فرهنگ‌هاى پسنديده و برگزيده و ممتاز، عقايد و معارف والایى كه ملت ما در طول تاريخ ارث برده يا استعدادش را در خودش حفظ كرده بوده، كه با انقلاب اسلامى اين استعدادها بروز كرد. يك گنجينه‏اى از همه‏ اينهاست.

شما كه دفاع مقدس را روايت مي كنيد، به ویژه آنهایى كه روايت هنرى مي كنند، در واقع آیينه‏اى هستيد در مقابل يك مظهر جمال و جلال، كه او را بازتاب مي‌دهید. آنچه در دوران آن هشت سال از بروز خصلت‌هاى والا و پسنديده انسانى، از شجاعت، از ايثار، از اخلاص، از صدق و صفا، از بروز تدبيرهایى كه از يك جوان چنين تدابيرى انتظار نمي‌رفت ـ اين برجستگي‌هایى كه در دوره‏ هشت سال دفاع مقدس پدید آمد ـ اتفاق افتاد، با هزينه‏هاى زيادى هم همراه بود.

چقدر جان عزيز فدا شد، چقدر ثروت مال و ثروت وقت مصرف شد. شما امروز آنها را در واقع با كار هنرى خودتان بازآفرينى مي‌كنيد. همان تأثيراتى را كه آن حادثه مي‌توانست در يك نسل، در يك جامعه باقى بگذارد، شما با اين نوشته‏ خودتان، با اين فيلم خودتان، با اين كار هنرى خودتان كه بازآفرينى آن حادثه است، در مخاطب خودتان ايجاد مي كنيد. اين خيلى كار بزرگى است، خيلى كار مهمى است؛ شما براى آن تابلوى پرشكوه و پر از ريزه‏كارى و ظرافت و زيبایى آیينه مي‌شويد.

خود اين كار فرهنگى و كار هنرى شما كه روايت آن جهاد مقدس هست، جهاد است؛ زيرا سعى بر اين بوده كه آن مفاهيم والا به دست فراموشى سپرده بشود؛ براى اين تلاش شده، كار شده. آن عزتى، اعتماد به نفسى، احساس اقتدارى كه از ناحيه‏ معنويت رزمندگان ما و جامعه‏ اسلامى ما احساس شد و توانست آن حادثه‏ عجيب و شگفت‏انگيز ـ يعنى پيروزى در دفاع مقدس و شكست نخوردن در مقابل تهاجم اين همه دشمن ـ را رقم بزند، آن خصوصيات، آن خصلت‌ها، براى ملت ما، براى كشور ما، يكى از بزرگترين نيازهاست.

اينها را باید نگه داريم و در مقابله‏ با تلاشى كه مي‌شود براى به فراموشى سپردن آنها، مقاومت كنيم. كار شما روايت دفاع مقدس و همين مجاهدت بزرگ است.

يك نكته‏اى كه در باب روايت دفاع مقدس و كار هنرىِ براى آن مدت، بايد مورد توجه باشد، اين است كه اين ميدان يك ميدان بسيار وسيعى است و واقعاً هنوز بسيارى از بخش‌هاى آن كشف نشده است. نه اينكه انسان يا ذهن‌ها نتواند آن را به دست بياورد و بفهمد و بشناسد، نه، منعكس نشده. نبايد تصور كرد كه مضامين دفاع مقدس، مضامين تكرارى است. خيلى از مفاهيم و مضامين در مجموعه‏ اين تلاش هشت ساله وجود داشته كه هنوز درباره آنها كار نشده، فكر نشده است.

يك فهرست طولانى پيش من هست كه يك وقتى اينجا با دوستان سينماگر صحبت مي كرديم، مواردى از آن را ذكر كردم. در اين بخشها فكر كردن و جستجو كردن، هنرمند را مي‌رساند به مضامين بكر و گويایى كه مي‌تواند اثر هنرى توليد كند. سرانجام آنچه در جمع‏بندى دفاع مقدس، انسان مي‌تواند بگويد، اين است كه اين هشت سال، مظهرى از برترين صفاتى است كه يك جامعه مي‌تواند به آنها ببالد و از جوانان خودش انتظار داشته باشد. يعنى دفاع مقدس مظهر حماسه است، مظهر معنويت و ديندارى است، مظهر آرمان‏خواهى است، مظهر ايثار و از خودگذشتگى است، مظهر ايستادگى و پايدارى و مقاومت است، مظهر تدبير و حكمت است.

جنگ، كار پيچيده‏اى است. مديريت جنگ و فرماندهى جنگ، كار بسيار سنگين و پيچيده‏اى است. اين كار را جوان‌هاى نورس ما در بسيارى از بخش‌ها انجام مي‌دادند. اين تدبير، اين حكمت، چيز بسيار شگفت‏آورى است؛ مظهر شكوفایى استعدادها و ظرفيت‌هاست. چقدر جوان‌هاى كم‏سال رفتند در جبهه و توانستند در آنجا كارهاى بزرگ از خودشان نشان بدهند. برخى شهيد شدند، بعضى هم جزو سرمايه‏هاى انقلاب بودند، بعدها كشور از اينها استفاده كرد.

حقیقتاً این جوری بود كه سپاه پاسداران، یكی از مراكز صدور نیرو به همه جای كشور شده در طول این بیست و هفت هشت سال؛ به خاطر اینكه جنگ توانست از یك مجموعه‏ جوان، مجموعه‏ای از عناصر كارآمد و با استعداد درست كند و تحویل بدهد؛ چون استعدادها در اینها شكوفا شد. جنگ مظهر این ارزش‌هاست.

اینها چیزهایی نیست كه هیچ ملتی از اینها خود را بی‏نیاز بداند؛ بنابراین، راوی جنگ، در واقع دارد یك چنین ارزش‌هایی را روایت می‌كند؛ حكایت یك چنین خصال پسندیده و اوج‌هایی دارد به شنوندگان خودش نشان می‌دهد. حالا كارهای زیادی در این زمینه‏‌ها شده است.

من توصیه می‌كنم اولاً مسئولان هنری، مسئولان بخش‌های گوناگون ادبیات، به نظراتی كه دوستان در اینجا دادند و نظراتی كه در این زمینه‏ها داده می‌شود، توجه كنند. البته بعضی از كارها هم شده كه این دوستانی كه اظهار نظر می‌كنند، ممكن است از آنها اطلاعی نداشته باشند؛ كارهای خوبی هم دارد صورت می‌گیرد.

اینكه تصور بشود كه هنر دفاع مقدس در جامعه‏ ما مخاطب ندارد، طالب ندارد، این هم خطای بزرگی است، از اشتباهات فاحش است؛ اگر كسی این را خیال كند. تحقیقاً پرمشتری‏ترین آثار هنری بعد از انقلاب در زمینه‏های مختلف، آن آثار هنری است كه مربوط به دفاع مقدس بود؛ چه در زمینه‏ فیلم و سینما، چه در زمینه كتاب، خاطره، داستان.

همین چند تا كتابی كه در واقع تیراژهایشان بی‏سابقه است ـ در كشور ما چنین تیراژهایی وجود نداشته كه در ظرف دو سال، صد بار كتابی چاپ بشود. اینكه به من گزارش دادند، كتابی است در باب دفاع مقدس، همین كتاب «خاك‌های نرم كوشك» یا كتاب «دا» كه در كمتر از دو سال، شنیدم بیش از هفتاد بار به چاپ رسیده! ما هیچ‌گونه كتابی از كتاب‌های گوناگون را با این تیراژها نداریم ـ ویژه كتاب‌های مربوط به دفاع مقدس است.

در زمینه‏ فیلم هم همین جور است؛ پرفروش‏ترین فیلم‌ها و پرجاذبه‏ترین و پرمشتری‏ترین فیلم‌ها، فیلم‌هایی است كه مربوط به دفاع مقدس است. از فیلم «آژانس شیشه‏ای» و «لیلی با من است»، تا این فیلم اخیرِ «اخراجی‏ها»ی آقای ده‏نمكی، اینها بیشترین مشتری‏ها، بیشترین فروش‌ها را داشته كه درباره‏ دفاع مقدس است. این جور نیست كه مشتری نداشته باشد، طالب نداشته باشد. البته بعضی از كارها هست، مشتری پیدا نمی كند؛ این اشكال در مضمون و محتوا نیست، اشكال در ساخت است، در قالب است، در كیفیت است، در مایه‏های كمِ هنری است كه به خرج داده می‌شود و در یك اثر به كار می‌رود و طبعاً طالب پیدا نمی‌كند.

بنابراین در این زمینه، هر چه بتوان كار كرد، هرچه بتوان سرمایه‏گذاری مالی و مدیریتی و وقتی و اینها كرد، جا دارد؛ و سفارش ما این است. دوستان هنرمند هم با شوق و امید، این كار را دنبال كنند. البته این كار افراد پابه‏ركاب و آماده و مسیولیت‏شناس لازم دارد؛ یعنی كسانی كه حقیقتاً احساس مسئولیت كنند و حالت تنبلی و خواب‏آلودگی و اینها در انسان نباشد. یك چنین عناصری می‌توانند خوب در این عرصه و در این میدان نقش ایفا كنند.

یكی از نقص‌های كار ما هم البته این است كه ما آثارمان امكان بازتاب بین‏المللی، كمتر پیدا كرد. البته دلایلی دارد؛ این جشنواره‏های بین‏المللی، كارهایی را كه حقیقتاً راوی خوب و درستی از دفاع مقدس یا از انقلاب یا از ارزش‌های نظام جمهوری اسلامی باشد، مطلقاً به خود راه نمی‌دهند و دوست ندارند؛ مگر وقتی مجبور باشند یك چیزی را در مجموعه‏ كار خودشان راه بدهند.

سیاست جشنواره‏های بین‏المللی، سیاست برخلاف و برعكس این است؛ اما بالاخره مستمع به این جشنواره‏ها اختصاص ندارد و می‌توان شنوندگانی، طالبانی، خوانندگانی برای كتابها، بینندگانی برای فیلمهای دفاع مقدس پیدا كرد؛ در صورتی كه برای كار و اثر ترجمه‏ درست و خوبی انجام بگیرد كه به نظر من یكی از عرصه‏های كار این است.

امیدواریم كه خداوند متعال به شماها توفیق بدهد، بتوانید در این زمینه‏ كار دفاع مقدس هر چه تلاش ممكن است، انجام بدهید. هم مسئولان تلاش كنند، هم هنرمندان تلاش كنند، هم در بخش‌های تحقیقاتی ـ كه خیلی مهم است. خوشبختانه تحقیقات خوبی هم دارد در بعضی از مراكز انجام می‌گیرد ـ هم در آن بخشهایی كه اسناد را در اختیار دارند؛ نگهداری اسناد، پردازش اسناد، تدوین اسناد؛ اینها خیلی مهم است؛ اینها نباید بگذارند از دست برود؛ در اختیار محققان قرار بگیرد و انشاءاللَّه ادبیات دفاع مقدس از تحقیق استفاده كند؛ هنر دفاع مقدس هم از ادبیات و تحقیق حداكثر استفاده را انشاءاللَّه بكند. خداوند انشاءاللَّه به همه‏ شماها توفیق بدهد.

والسّلام عليكم و رحمةاللَّه و بركاته

منبع: kamenei.ir