196 ميليارد دلار را از كجا به دست بياوريم؟
كارنامه درآمد حاصل از صادرات نفت در زندگي ايرانيان، چنان نقاط تاريكي دارد كه برخي افراد حتي ورزيده و كارشناس نيز آرزو ميكنند اي كاش ايران هرگز نفت نداشت تا همانند ساير كشورها اقتصاد سالمتري داشت. اين آرزو، اما به هر حال محقق نشده است و سياست، فرهنگ و كسبوكار همه شهروندان ايراني اعم از حاكمان و مردم عادي به درآمدهاي نفت آغشته شدهاست.
به نوشته «دنياي اقتصاد»، امروز واقعيت درآمدهاي نفت را نميتوان از اقتصاد ايران جدا كرد و اگر در اين حوزه سرمايهگذاري نشود، فروپاشي كوتاهمدت كسبوكار جامعه ايراني حتمي است.بنابراين، بايد براي رشد و توسعه صنعت نفت سرمايهگذاريهاي كافي انجام شود. آخرين رقم اعلامشده براي رسيدن به توليد 3/5ميليون بشكه نفت در روز از طرف وزير جديد نفت، 196ميليارد دلار براي 5 سال آينده است. به اين ترتيب، اگر قرار باشد ظرفيت توليد نفت ايران به 50درصد ظرفيت توليد عربستان برسد، بايد سالانه نزديك به 40ميليارد دلار سرمايهگذاري كند.
پرسش اساسي اين است كه اين رقم بسيار بزرگ، از كدام محل بايد تامين شود؟آيا با توجه به چاههايي كه براي هزينه كردن درآمدهاي نفت در بخشهاي جاري كشور حفر شده است، دل بستن به درآمدهاي فعلي كمي دور از ذهن است؟ آيا ميتوان از بخش خصوصي خواست كه در صورت داشتن سرمايه مالي به اين بخشها بيايد؟ به نظر ميرسد تنگناهاي حقوقي و سياسي در بخش نفت آنقدر پيچيده است كه بايد گفت دست كم در كوتاهمدت تامين منابع مالي از اين محل نيز تقريبا ناممكن است. يك راه اين است كه تامين سالانه 40ميليارد دلار براي منابع موردنياز را به سرمايههاي خارجي متصل كرده و از شركتهاي بزرگ نفتوگاز بخواهيم كه در اين مسير گام بردارند.
اين راهي بود كه در دولتهاي آقاي خاتمي ديده شده بود و شركتهاي مهمي مثل توتال و شل به عنوان نمايندگان شركتهاي بزرگ به بازار نفت ايران آمدند كه به دلايل مختلف در سالهاي اخير از اين كار دوري ميكنند.
دل بستن به شركتهاي دستدوم چين و هند و تركيه براي تامين منابع مالي موردنياز احياي صنعت نفت، تصويري است كه در ذهن برخي مديران دولتي نقش بسته است و آنها اميدوارند كه پاي اين شركتها را به صنعت نفت باز كنند. تجربه مردود شده اين شركتها در تامين سرمايه، تكنولوژي و مديريت اجرايي طرحهاي بزرگ نفت و همچنين بازيهاي سياسي كه اين بازيگران نفت و گاز در اين سالها نشان دادهاند بايد توجه مسوولان را به خود جلب كرده باشد.
اين تصوير غلط را كه شركتهاي دست چندم نفتي كشورهايي مثل هند، چين، مالزي و... ميتوانند جاي غولهاي ورزيده را بگيرند بايد از ذهنها پاك كرد.
استفاده از نفتوگاز و درآمدهاي حاصل از آن براي تامين رفاه مادي ميليونها ايراني يك ضرورت تمامعيار است. علاوهبر اين، افزايش ضريب امنيت ملي و پيدا كردن جايگاهي مناسب در تعامل جهاني و چانهزني بينالمللي به توسعه نفت گره و پيوند خورده است كه نبايد آن را دستكم گرفت.
