اما و اگرهای انتخابات کردستان عراق

انتخابات پارلمان و ریاست منطقه کردستان عراق تا ده روز دیگر برگزار خواهد شد، در این دوره از انتخابات رقابت تنگاتنگی میان رقبا حاکم شده است و هرچند خیلی ها پیش بینی می کنند که رئیس اقلیم و ائتلاف حاکم دوباره پیروز انتخابات باشند اما واقعیتهای جامعه اقلیم بیان گر تردید هایی در این پیش بینی قاطع است. برای شناخت بهتر و بیشتر از پیشینه و شرایط انتخابات در دوره کنونی به گفتگو با محمد بختیار، روزنامه نگار مستقل کردستان پرداختیم که مشروح آن را در ادامه می خوانید.

آقای بختیار پیشینه برگزاری انتخابات دموکراتیک در کردستان عراق به چه زمانی بر می گردد؟سیر تطور آن چگونه بوده؟

انتخابات در کردستان عراق تاریخچه‌ چندان زیادی ندارد، کردها در کردستان عراق برای اولین بار در سال 1992 بعد از آنکه، مدار 36 درجه‌ پرواز ممنوع برای رژیم بعث تعیین شد، اولین انتخابات را در تاریخ 19/5/1992 برگزار کردند.

در آن دوره براي انتخابات پارلماني قانوني وضع کرده‌ بودند كه اگر حزبي نتواند 7 درصد آراء را كسب كند، ديگر حق ورود به‌ پارلمان را نخواهد داشت به‌ همین جهت بسیاری از احزاب آن دوره‌ مانند حرکت اسلامی نتوانستند وارد پارلمان شوند.

پارلمان سال 1992 اقلیم کردستان عراق از 105 کرسی تشکیل شده‌ بود که‌ بدلیل ملاحظاتی که‌ سران وقت کردهای عراق برای غرب قائل بودند 5 کرسی پارلمان را بدون انتخابات به‌ مسیحی های اقلیت کردستان اختصاص دادند.

100 كرسي باقي مانده نيز بصورت 50 به 50 بين دو حزب اتحاديه ميهني به رهبريت "جلال طالباني" و حزب دموكرات به رهبري "مسعود بارزاني" تقسيم شد.

بنابراين اولين پارلمان منطقه كردستان عراق از سال 1992 با توافق دو حزب اتحاديه ميهني و حزب دموكرات كردستان تشكيل شد چون با قانون وضع کسب 7 درصد آراء احزاب کوچکتر توانایی ورود به‌ پارلمان را نداشتند.

این اولین انتخابات در اقلیم کردستان عراق بود. هرچند انتخابات برای اقلیم تازه‌ تاسیس شده‌ای که‌ تازه‌ از بند جنگهای پی در با رژیم بعث رهایی یافته‌ بود یک موفقیت محسوب می شد، اما به‌ نظر من فاقد هر گونه‌ مبانی دمکراسی بود.

بعد از پایان این انتخابات، دوحزب حاکم، حکومت اقلیم کردستان عراق را تشکیل داده‌ و تمامی پست های اداری و وزارتی را بین خود تقسیم کرد‌ند، اما این حکومت بدلیل جنگهای داخلی دوام چندانی نیاورد و با آغاز جنگ های داخلی کردستان عراق در سال 1994 رسماً این منطقه‌ به‌ دو حکومت تقسیم شد اول حکومت اتحادیه‌ میهنی کردستان که‌ استان سلیمانیه‌ و منطقه‌ بزرگ گرمیان را نیز شامل می شد و دوم حکومت دمکرات کردستان که‌ استانهای دهوک و اربیل را دربر می گرفت.
در این مدت چون پارلمان اقلیم کردستان در مناطق زیر سلطه‌ حزب دمکرات اداره‌ می شد، بنا براین به طور یکجانبه در اختیار این حزب قرار داشت.

بنابراین به‌ دلیل جنگهای داخلی فعالیت اولین دوره‌ پارلمان اقلیم کردستان عراق 13 سال طول کشید. پس از پایان درگیری های دو حزب حاکم و اعلان صلح، دوره دوم انتخابات پارلمان كردستان عراق در 30 ژانويه 2005 برگزار شد و پارلمان نيز در 4 /6/200 رسما تشكيل شد.

در این دوره‌ "مسعود بارزانی" و "جلال طالبانی" روسای دو حزب حاکم برای جلوگیری از درگیری و جنگهای داخلی توافق کردند که‌ به‌ مدت 10 سال به‌ طور مشترک وارد عرصه‌های انتخاباتی شوند. طبق همین توافقنامه‌ اتحادیه‌ میهنی کردستان و حزب دمکرات کردستان ائتلاف کردستان واحد را برای انتخابات پارلمانی عراق و کردستان تشکیل داده‌ و به‌ طور یک لیست واحد در این همه‌ پرسی شرکت کردند.

هرچند این توافقنامه‌ نقش پررنگی را در کاهش تنش های بین طرفداران دو حزب ایفا کرد اما به‌ عقیده‌ من توافقی در این سطح می تواند بازهم مبانی دمکراسی را زیر سوال ببرد.

در دوره دوم پارلمان كردستان شاهد كاهش آراء و كرسي‌هاي دو حزب حاكم یعنی اتحاديه ميهني و دموكرات كردستان عراق بوديم به‌ طوری که‌ آنها فقط 89% آرا را تصاحب کردند و حزب اتحاد اسلامی کردستان به‌ سرکردگی "صلاحدین بهادین" توانست 9 کرسی از مجموع 111 کرسی پارلمان را تصاحب کند.

حکومت بر آمده‌ از پارلمان دوم اقلیم کردستان یک حکومت ائتلافی بود به‌ طوری که‌ تمامی حزب ها و گروهای سیاسی سهمی از وزرای این حکومت داشتند هر چند که‌ تمامی وزارتخانه های مهم باز هم در اختیار دو حزب عمده‌ بود و آنها حکومت را تشکیل دادند.

در دوره‌ دوم یک اتفاق دیگر نیز رخ داد و آن این بود که‌ برای اولین بار ریاست منطقه‌ کردستان عراق مشخص شد و طبق توافقاتی که‌ میان دو حزب صورت گرفته‌ بود پست ریاست جمهوری عراق به‌ جلال طالبانی و پست ریاست منطقه‌ کردستان عراق به‌ مسعود بارزانی واگذار شد.

پس در حال حاضر انتخابات دوره سوم به نوعی برگزار می شود،شرایط در حال حاضر چگونه است؟از نظر شما این دوره انتخابات به طور کل و ترکیب احزاب و گروههای فعال در آن به طور خاص چه تفاوت هایی با قبل داشته؟

آری، سومین دوره‌ انتخابات پارلمانی منطقه‌ کردستان عراق قرار است روز 25 جولای یعنی حدود یک هفته دیگر برگزار شود و در آن فراکسیون های کرد برای 100 کرسی پارلمان و دیگر اقلیت های دینی و قومی ـ مانند ترکمن ها و مسیحی ها ـ نیز برای 11 کرسی به‌ رقابت خواهند پرداخت.

این دوره‌، از هر نظر با دوره های قبل پارلمان متفاوت خواهد بود چون برای اولین بار یک گروه‌ اپوزیسیون و مخالف حکومت فعلی در این انتخابات شرکت خواهد کرد که‌ این خود می تواند نوید یک پارلمان واقعی را به‌ ما بدهد.

گروه ها و جریانهای اصلی شرکت کننده‌ در این انتخابات عبارتند از:

1- فهرست کردستانی: این فهرست از دو حزب حاکم یعنی اتحادیه‌ میهنی کردستان و حزب دمکرات کردستان تشکیل شده‌ است.

2- فهرست تغییر: ریاست این فهرست بر عهده‌ "نوشیروان مصطفی" معاون سابق جلال طالبانی است که‌ به‌ منظور مبارزه‌ با فساد های مالی احزاب حاکم این فهرست را تشکیل داده‌ است.

3- فهرست اصلاح و خدمات: این فهرست از دو حزب اسلامی یعنی اتحاد اسلامی کردستان و جماعت اسلامی کردستان و دو حزب سکولار زحمتکشان و سوسیالیست دمکرات تشکیل شده‌ است.

4- فهرست احزاب چپ گرا: این فهرست هرچند از 7 حزب چپ کردستان عراق تشکیل شده‌ اما جایگاه‌ چندانی در میان مردم ندارند و احتمال راه‌ یافتن آنها به‌ پارلمان بسیار ضعیف است.

5- فهرست پیشرفت: این فهرست نیز از سوی "هه‌لو ابراهیم احمد" برادر زن جلال طالبانی رئیس جمهور عراق اداره‌ می شود.

در وضعیت کنونی رقابت میان احزاب و ائتلافهایی که در بالا نام برده شد، فهرست تغییر با توجه‌ به‌ در اختیار داشتن یک شرکت عظیم رسانه‌ای که‌ شامل تلویزیون، روزنامه‌، رادیو، پایگاه‌ اینترنتی و همچنین نارضایتی گسترده‌ مردم از فساد مالی احزاب حاکم می تواند رقیب اصلی و جدی فهرست کردستانی محسوب شود.

از سوی دیگر بسیاری از روشنفکران، ائتلاف دو حزب سکولار و غیر دینی با دوحزب دینی را که تحت عنوان فهرست اصلاح و خدمات فعالیت می کنند، مورد نقد قرار می دهند و برا ین باورند که‌ جزء منافع حزبی و شخصی هیچ چیز دیگری نمی تواند آنها را در سایه‌ یک ائتلاف جمع کند.

برخی ها شائبه احتمال تقلب را مطرح کرده اند، به نظر شما این موضوع چقدر جدی است؟

بیش از 100 سازمان و کشور جهان از جمله‌ ایالات متحده‌ آمریکا و انگلیس و همچنین سازمان ملل متحد این انتخابات را زیر نظر دارند و به‌ دقت آنرا بررسی خواهند کرد به‌ همین سبب امکان تقلب تاحدودی کاهش می یابد، هر چند به‌ نظر من برگزاری یک انتخابات سالم و بدون تقلب در خاورمیانه‌ یک خواب شاعرانه‌ است.

از نظر شما ایران از چه‌ فهرستی در این انتخابات حمایت خواهد کرد؟

رسانه‌های اقلیم کرستان عراق معتقدند جمهوری اسلامی ایران از فهرست کردستانی به‌ خاطر رفاقت دیرینه‌ای که‌ با جلال طالبانی دارند حمایت خواهد کرد اما چندی پیش آقای حسن کاظمی قمی سفیر ایران در عراق به‌ دیدار "نوشیروان مصطفی" رئیس فراکسیون تغییر رفت و در آنجا به‌ صراحت اعلام کرد این که‌ موضوع یک امر داخلی است و ایران از رای بر آمده‌ از صندوق ها حمایت خواهد کرد.