فقیهی ‌که ‌به‌ حق‌ آیت ‌خدا بود

دو سال از ارتحال اسوه تقوا و علم و فضیلت آیت ا... حاج میرزا علی مشکینی(ره) گذشت. آیت ا... مشکینی از جمله فقها و دانشمندان حوزه علمیه قم بود که از همان آغاز نهضت اسلامی ایران، به ندای استاد بزرگوارش امام(ره) لبیک گفت و کارنامه درخشانی از جهاد در عرصه علم و عمل بر جای گذاشت.ایشان پس از پیروزی انقلاب اسلامی و تشکیل مجلس خبرگان رهبری از ابتدا تا هنگام رحلت، ریاست آن را برعهده داشت. مجلسی که پس از ارتحال بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران، با درایت و هوشمندی و در اسرع وقت رهبری نظام را برگزید و نظام و انقلاب را بیمه کرد.
زمانه زندگی

آیت ا... علی اکبر فیض معروف به مشکینی در سال ۱۳۰۰ ه.ش در یکی از روستاهای مشکین شهر در خانواده ای متدین و اهل علم به دنیا آمد. پدرش روحانی بود و در محل خود به رتق و فتق امور مذهبی و اجتماعی مردم می پرداخت. آیت ا... مشکینی هنگامی که با پدر خود در نجف اشرف مقیم بود، به مکتب خانه رفت و پس از بازگشت به ایران، مقداری از مقدمات علوم دینی را نزد او فراگرفت. پس از رحلت پدر و به سفارش او برای تحصیل علوم دینی به اردبیل سفر کرد و مدتی به تحصیل علوم دینی پرداخت.

او سپس به حوزه علمیه قم هجرت کرد و با این که در آن زمان به دلیل سخت گیری های رضاشاه تحصیل در حوزه های علمیه بسیار دشوار بود، با این حال آیت ا... مشکینی سختی ها را به جان خرید و با موفقیت دروس سطح حوزه را به پایان رساند و در درس های خارج فقه و اصول استادان برجسته حوزه شرکت کرد. که در این میان می توان به درس آیت ا... بروجردی(ره) و آیت ا... محقق داماد، اشاره کرد. وی در ادامه برای تکمیل تحصیلات حوزوی به حوزه علمیه نجف سفر کرد و با شرکت در درس خارج امام خمینی(ره) از محضر ایشان بهره برد.

او با آغاز نهضت امام خمینی(ره) مبارزات سیاسی خود را آغاز کرد و همراه با استاد خویش به روشنگری و آگاه کردن توده ها نسبت به ظلم و ستم پهلوی پرداخت. از این رو از سوی ساواک مورد تعقیب قرار گرفت و پس از چهار ماه زندگی در خفا، ایران را به مقصد عراق ترک کرد. اما همین که به ایران بازگشت از سوی ساواک دستگیر و به دستور ساواک از قم خارج و به مشهد مقدس وارد شد و مدت ۱۵ ماه را در حوزه علمیه مشهد گذراند.

 او که هیچ گاه دست از مبارزه برنداشت مجددا از سوی ساواک دستگیر و به ماهان و گلپایگان و سپس به کاشمر تبعید شد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی هم مسئولیت های متعددی را عهده دار شد که ریاست مجلس خبرگان رهبری، ریاست شورای بازنگری قانون اساسی و امامت جمعه قم از جمله آن هاست.او علاوه بر مبارزات سیاسی در عرصه علم و دانش نیز تلاش بسیاری به خرج داد و علاوه بر تالیف نزدیک به ۳۰اثر، طلاب بسیاری را تربیت کرد.

مدیر حوزه علمیه قم: آیت ا... مشکینی معلم بزرگ اخلاق بود

آیت ا... مقتدایی مدیرحوزه علمیه قم که سال ها از نزدیک همکار و همراه آیت ا... مشکینی در جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و مجلس خبرگان رهبری بوده است در گفت وگو با فارس از آن مرحوم با عنوان معلم بزرگ اخلاق یاد کرد و گفت: این عالم فرزانه از مفاخر حوزه علمیه بود و با برگزاری جلسات مختلف درس اخلاق شاگردان بسیاری را پرورش داد.

 آیت ا... مقتدایی افزود: آیت ا... مشکینی معلم بزرگ اخلاق بود و جلسات درس اخلاق ایشان در حوزه معروف بود. مدیر حوزه علمیه قم با تاکید بر نفوذ کلمه ایشان اظهار داشت: سخنرانی های اخلاقی آیت ا... مشکینی در اجلاسیه های جامعه مدرسین و همچنین خبرگان رهبری تاثیر بسیاری بر روی اعضا داشت. وی درباره علت تاثیرگذاری سخنان ایشان می گوید: ایشان همواره می فرمود: «بنده حرفی را نمی زنم مگر آن که خودم به آن عمل کنم» که این موضوع موجب تاثیرگذاری حرف این عالم و معلم اخلاق می شد.آیت ا... مقتدایی با اشاره به این که آیت ا... مشکینی در راه انقلاب مشقت های فراوانی کشید به فعالیت ایشان در تلاش جامعه مدرسین اشاره کرد و گفت: ایشان در رأس جامعه مدرسین قم موضع گیری های بسیار موثر و دقیقی داشت که مورد تایید همگان بود و تمام موضع گیری های آن مرحوم در راستای خط امام، انقلاب و رهبری بود.
مطالعات عمیق و گسترده آیت ا... مشکینی در علم اصول

حجت الاسلام غرویان در گفت وگو با خراسان در پاسخ به سوالی درباره کارهای علمی آیت ا... مشکینی اظهار داشت: یکی از اقدامات مهم آیت ا... مشکینی نوآوری های ایشان در ارائه متون دینی در حوزه های علمیه بود. از جمله ایشان رسائل شیخ انصاری را با شیوه و نگارش جدید و به اصطلاح با تحریر تازه ای ارائه دادند و به عنوان کتاب درسی برای سطوح عالی حوزه آماده کردند. همچنین ایشان کتاب «معالم الاصول» را تحریر کردند که رسائل و معالم از جمله آثار مهم در علم اصول به شمار می رود. علاوه بر این آیت ا... مشکینی کتاب دیگری در علم اصول دارند به نام «اصطلاحات الاصول » که چکیده ای از علم اصول است و کتاب بسیار ارزشمندی برای استادان علم اصول به شمار می رود.

عضو هیئت علمی جامعة المصطفی العالمیه، افزود: بی گمان کسی که می خواهد تحریر تازه ای از رسائل، از معالم و از اصطلاحات اصولی «کفایه» مرحوم آخوند خراسانی داشته باشد؛ باید تسلط تام و تمامی بر این آثار داشته باشد و آیت ا... مشکینی کسی بود که پس از سال ها تدریس و تحقیق به این تسلط دست یافته بود.حجت الاسلام غرویان این اقدامات را نشانه نوگرایی و نوجویی آیت ا... مشکینی دانست و دراین باره اظهار داشت: ما از مجموع این اقدامات به این نتیجه می رسیم که ایشان نگاه تازه ای به حوزه داشتند و خواهان تحولی در آن از نظر آموزشی بودند.

وی سپس در اشاره به سایر آثار آیت ا... مشکینی گفت: ازجمله کتاب های دیگر ایشان، کتاب نقد نظریه تکامل داروین است. این کتاب را باید در شمار نخستین آثاری دانست که از سوی علمای حوزه درباره «نظریه تکامل داروین» نوشته شده است و نشان دهنده مطالعات عمیق و گسترده ایشان بود.استاد حوزه علمیه قم همچنین به دیگر خدمات علمی آیت ا... مشکینی اشاره کرد و گفت: درزمینه اخلاق و درزمینه حدیث (چه جمع آوری و چه تفسیر احادیث) ایشان آثاری را به چاپ رسانده اند؛ همچنین درس هایی در زمینه تفسیر ارائه کردند و بر مباحث اقتصادی نقد فقهی داشتند که به صورت اجتهادی آن ها را بیان می کردند.

در هرصورت این آثار به جای مانده به خوبی گویای بعد علمی شخصیت آیت ا... مشکینی است.عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم درپاسخ به این پرسش که آیت ا... مشکینی ازنظر فقهی دارای چه گرایشی بودند؟ گفت: به نظر من آیت ا... مشکینی بیشتر گرایشی حدیثی داشتند و می توان ایشان را از محدثان دانست. البته ایشان اهل تحلیل و بررسی عقلی هم بودند؛ اما تمایل و جهت کارشان بیشتر به سمت و سوی حدیث و اخبار و استناد به این نوع متون بود.

غرویان که ازجمله شاگردان آیت ا... مشکینی است درباره توجه استاد خود به اخلاق خاطرنشان کرد: ایشان با آن که درزمینه های مختلف تدریس می کردند؛ ولی به اخلاق توجه ویژه ای داشتند به طوری که کلاس درس اخلاق استاد تا همین اواخر ادامه داشت و مهم تر این که خود ایشان ازجمله استادان وارسته در حوزه به شمار می رفتند. غرویان سپس به فعالیت های انقلابی آیت ا... مشکینی اشاره کرد و گفت: ایشان از اولین مبارزانی بودند که زندان رفتند و مدت زیادی به مناطق دورافتاده تبعید شدند؛ به طوری که مدتی در چابهار و بندرعباس تبعید بودند و این ها نشان دهنده سابقه مبارزاتی مرحوم آیت ا... مشکینی است.

آیت ا... مشکینی دیدگاه نوینی درنظام آموزشی داشت

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و علوم اسلامی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم هم گفت: آیت ا... مشکینی دیدگاه نوینی در نظام آموزشی داشته است و با بررسی افکار و اندیشه های آیت ا... مشکینی به اصول و پایه های درستی خواهیم رسید.حجت الاسلام والمسلمین احمد مبلغی در گفت وگو با فارس ضمن عرض تسلیت به مناسبت سالگرد ارتحال آیت ا... مشکینی در سخنانی اظهار داشت: شخصیت آیت ا... مشکینی حقیقتا شخصیت قابل مطالعه ای برای نسل جوان است.

وی بابیان این که آیت ا... مشکینی یک شخصیت جامع بود و محصور به زمان خاصی نمی شد، بیان داشت: تحلیل و معرفی ابعاد شخصیت آیت ا... مشکینی از ضروریاتی است که نیاز آن در حوزه های علمیه احساس می شود. رئیس پژوهشگاه فرهنگ و علوم اسلامی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: آیت ا... مشکینی فقط به تدریس مشغول نبود و دغدغه تغییر نظام آموزشی حوزه علمیه را نیز داشته و به تهیه کتاب و جزوات کمک آموزشی برای طلاب حوزه های علمیه اهتمام ویژه ای داشت.

وی بابیان این که آیت ا... مشکینی به گذشته های فقه توجه ویژه ای داشت، اظهار داشت: آیت ا... مشکینی درک کرده بود که زمانی فقه ما مأثور بوده است، ولی توجه به این فقه از دیدگاه وی توجه به یک واژه نیست بلکه فقه مأثور یک نگاه است. ما درعین حال که به فقه پیشرفته توجه می کنیم باید با فقه مأثور نیز ارتباط داشته باشیم. مبلغی بابیان این که آیت ا... مشکینی از دیدگاه نوینی در نظام آموزشی برخوردار بود، بیان داشت: با بررسی افکار و اندیشه های آیت ا... مشکینی به اصول و پایه های درستی خواهیم رسید که حوزه های علمیه باید توجه ویژه ای به آن ها داشته باشد.

وی بابیان این که آیت ا... مشکینی یکی از پژوهشگران ارزشمند حوزه علمیه نیز محسوب می شود، خاطرنشان کرد: آیت ا... مشکینی نگاه جدیدی به مطالعات داشت و پژوهش های خوبی در حوزه های علمیه انجام داد.رئیس پژوهشگاه فرهنگ و علوم اسلامی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم با اشاره به تالیفات آیت ا... مشکینی درزمینه اخلاق اظهار داشت: آثار ارزشمندی که از آیت ا... مشکینی به یادگار مانده است نشان از این دارد که آیت ا... مشکینی به اخلاق توجه بسیاری داشتند و تالیفات خوبی دراین زمینه انجام داده است.

دغدغه های آیت ا... مشکینی

آیت ا... کعبی از اعضای شورای نگهبان هم در گفت وگو با فارس به معنویت و خلوص آیت ا... مشکینی اشاره کرد و گفت: آیت ا... مشکینی دنبال معنویت بود و همواره به ذکر و دعا و نیایش فکر می کرد و دیدن ایشان انسان را به یاد خدا و تقرب به حق می انداخت.وی افزود: آن مرحوم همواره در سخنان خود خدا را مد نظر داشت و با سخنان شیوا و روشن خود به تمام افراد اطمینان خاطر و آرامش روحی می داد. عضو مجلس خبرگان رهبری با اشاره به دغدغه های آیت ا... مشکینی اظهار داشت: ایشان دغدغه آشنایی طلاب با علوم حوزوی و مسائل روز را داشت و بر آشنایی طلبه ها با مسائل روز دنیا تاکید می کرد و بصیرت سیاسی و اجتماعی طلاب را موردتوجه قرار می داد.

آیت ا... کعبی افزود: درکنار این مسائل توجه به احکام اسلامی طلاب از دیگر دغدغه های آیت ا... مشکینی بود. وی گفت: توجه به مسائل فرهنگی نیز از دغدغه های آیت ا... مشکینی بود و ایشان همواره نسبت به مسائل و مشکلات فرهنگی کشور هشدار می داد.عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بابیان این که آیت ا... مشکینی فردی مردم دار بود گفت: ایشان همواره به فکر مردم بود و می کوشید تا مشکلات معیشتی مردم برطرف شود.آیت ا... کعبی بااشاره به ولایت پذیری آیت ا... مشکینی اظهار داشت: ایشان عاشق و دلباخته امام خمینی بود و تعبد فوق العاده ای نسبت به موضوع ولایت فقیه داشت.سرانجام آیت ا... مشکینی پس از سالها جهاد علمی و عملی در ۸ مرداد ۱۳۸۶ برابر با ۱۵ رجب ۱۴۲۸ دارفانی را وداع گفت.

منبع: خراسان