چگونه میلیاردها تومان بودجه فارابی میان این فیلم‌ها تقسیم شد؟

بنیاد سینمایی فارابی با انتشار گزارشی به اسامی فیلم‌هایی اشاره کرد که سهمی از میلیاردها تومان بودجه در اختیار این مجموعه را دریافت کرده‌اند اما این تقسیم اعتبارات دولت در قالب‌های کمک، مشارکت در ساخت و سرمایه گذاری نصیب چه چهره‌هایی شده و از آن پراهمیت‌تر اینکه، رقم پرداختی به هر پروژه چقدر است؟

به گزارش «تابناک»؛ شفافیت مالی به عنوان یکی از شعارهایی که همواه برای رسیدن سینمای ایران به استانداردهای معمول مورد نیاز است، مورد تاکید قرار گرفته اما عملاً گامی در این زمینه برداشته نمی‌شد، تا اینکه در دوره کنونی مدیریت سینما، بنیاد فارابی به انتشار لیست فیلم‌هایی که مشمول حمایت شده‌اند و اعلام درصد حمایتی این فیلم‌ها اقدام نمود اما کلی گویی در این زمینه باعث شد تا نتوان ارزیابی دقیقی داشت.

در واقع آنچه در بحث شفافیت حائز اهمیت است، عبور از کلی گویی و بیان شفاف صورت‌های مالی است که از محل بیت المال هزینه می‌شود. در این زمینه حتی بیان اینکه به گروهی از فیلم‌ها درصد مشخصی کمک شده نیز کمکی به شفاف سازی نمی‌کند، چرا که وام یا کمک سی درصدی به گروهی از فیلم‌ها که تعدادی از آنها هزینه تولید چند میلیارد تومانی داشته‌اند، میزان کمک‌ها را تغییر می‌دهد.

در این فرمول فیلمی با برآورد اعتبار 5 میلیارد، یک میلیارد و پنجاه میلیون تومان دریافت می‌کند و در مقابل فیلمی با برآورد اعتبار 800 میلیون تومان، 240 میلیون تومان دریافت می‌کند و اگر اعلام شود به این دو فیلم معادل سی درصد بودجه‌شان کمک یا وام داده شده و این اعداد ذکر نشود، مخاطب تصور برخورد یکسان در کمک به پروژه ها می‌کند.

اکنون اما خبری از اعلام این درصدها نیز نیست و بنیاد فارابی با تقسیم فیلم‌ها در چند گروه «اهدای وام»، «مشارکت در ساخت»، «فیلم‌های اول» و «پشتیبانی فنی تولید (اجاره تجهیزات)»، اسامی فیلم‌های مورد حمایتش را در چند سرفصل برشمرده است. هرچند این رویکرد حداقلی در بحث شفاف سازی نیز بهتر از سکوت در این رابطه است اما این نوع شفافیت مالی نیز بیشتر ژست شفاف سازی است و فاقد کارآمدیِ حداقی است.

البته در سینمایی که هیچ سینماگری حاضر به ارائه لیست درآمدهایش و هیچ تهیه کننده‌ای حاضر به ارائه لیست هزینه تولیداتش نیست و فضای به شدت تیره برقرار است، این یک اتفاق طبیعی است که مسئولان فارابی ترجیح دهند به ارقام اشاره‌ای نداشته باشند اما به هر حال آنچه اکنون در بحث شفافیت مالی از سوی فارابی اتفاق می‌افتد، وقوع و عدم وقوعش تفاوت چندان نمی‌کند.

با این حال هنوز این امید وجود دارد که روزی اراده کافی نزد متولیان امر در نهادهای مختلف از جمله بنیاد فارابی وجود داشته باشد و شفافیت مالی همچون دیگر کشورها به طور کامل عیان شود تا با تکیه بر آمارهای واقعی، بتوان هزینه‌های تولید و سوددهی پروژه ها و حتی بازیگران را نیز برآورد کرد و به ارزیابی‌های واقعی درباره سینمای ایران دست یافت که امکان برنامه ریزی دقیق برای بهبود وضعیت هنر-صنعت سینما را در ایران فراهم سازد.

نیم نگاهی داشته باشد به همه سینماگرانی که از تیرماه 1393 تا آبان ماه 1394 سهمی از اعتبارات سینمایی کشور را به خود اختصاص داده‌اند:

اعطای وام
آشوب (تهیه کننده و کارگردان: کاظم راست‌گفتار/ اجتماعی ـ تاریخ معاصر)؛ اشک زاینده‌رود (تهیه کننده و کارگردان: محمدعلی نجفی/ اجتماعی)؛ بچه‌های جسور ۲ (تهیه کننده و کارگردان: حجت سیفی/کودک و نوجوان)؛ برگ جان (تهیه کننده و کارگردان: ابراهیم مختاری/ محیط زیست)؛ کفشهایم کو؟ (کارگردان: کیومرث پوراحمد،  تهیه کننده: علی قائم‌مقامی/ اجتماعی)؛ به دنیا آمدن (کارگردان: محسن عبدالوهاب، تهیه کننده: محمد احمدی/اجتماعی ـ خانوادگی) ؛  پیرمردِ خلیج فارس (کارگردان: محسن امیریوسفی، تهیه کننده: سعید سعدی،  محسن امیریوسفی/ دفاع مقدس)؛ تمرین برای اجرا (تهیه کننده و کارگردان: محمدعلی سجادی/ اجتماعی ـ اقتباسی)؛ جزیره مهربانی (کارگردان: غلامرضا آزادی، تهیه کننده: فریال بهزاد/کودک و نوجوان)؛ چاله چوله (تهیه کننده و کارگردان: کیانوش عیاری/ اجتماعی ـ خانوادگی ـ نوجوان)؛ چشمه (تهیه کننده و کارگردان: فرهاد مهرانفر/ اجتماعی ـ محیط زیست)؛  خاله قورباغه (کارگردان: مسعود کرامتی، تهیه کننده: فرشته طائرپور/کودک و نوجوان)؛ خاله هما کی می‌آد؟ (تهیه کننده و کارگردان: محسن دامادی/ اجتماعی)؛ دختر (تهیه کننده و کارگردان: سیدرضا میرکریمی/اجتماعی ـ خانوادگی)؛ دریا و ماهی پرنده (کارگردان: مهرداد غفارزاده، تهیه کننده: امیر پورکیان/ اجتماعی ـ نوجوان)؛  ربوده شده (کارگردان: بیژن میرباقری، تهیه کننده: جواد نوروزبیگی/ اجتماعی)؛ رفقای خوب (تهیه کننده و کارگردان: مجید قاری‌زاده/ خانوادگی ـ نوجوان)؛ روزی روزگاری افغانستان (کارگردان: حمیدرضا چارکچیان، تهیه کننده: مهدی کریمی/پایداری ـ مقاومت / طالبان)؛ روناجان (کارگردان: جمشید محمودی، تهیه کننده: نوید محمودی/ اجتماعی ـ خانوادگی)؛ رویاها می‌آیند (کارگردان: محمدرضا رحمانی، تهیه کننده: محمد آفریده/ اجتماعی ـ دفاع مقدس)؛  سال تحویل (کارگردان: سیاوش اسعدی، تهیه کننده: امیر سمواتی/ خانوادگی ـ اجتماعی)؛ سایه (کارگردان: مسعود نوابی، تهیه کننده:  یداله شهیدی/ اجتماعی ـ معناگرا)؛ صله‌ی سحر (کارگردان: فرزین مهدی‌پور، تهیه کننده: بهرام صادقی مزیدی/ اجتماعی ـ خانوادگی)؛ فصل اطلسی‌ها (کارگردان: نگار آذربایجانی، تهیه کننده: سحر صباغ‌سرشت/ اجتماعی ـ معناگرا) ؛  قشنگ و فرنگ (تهیه کننده و کارگردان: وحید موساییان/خانوادگی)؛ گذر موقت  (کارگردان: افشین هاشمی، تهیه کننده: مهدی رحمانی/ اجتماعی ـ خانوادگی)؛ لانتوری (تهیه کننده و کارگردان: رضا درمیشیان/ اجتماعی)؛ ماه بر فراز زیر آب (تهیه کننده و کارگردان: سیامک شایقی/ محیط زیست)؛ ماهی گوشواره‌دار (تهیه کننده و کارگردان: علیرضا سعادت‌نیا/ کودک و نوجوان)؛ مشکل گیتی (تهیه کننده و کارگردان: بهرام کاظمی/ اجتماعی ـ خانوادگی)؛ من سالوادور نیستم (کارگردان: منوچهر هادی، تهیه کننده: امیرپروین‌حسینی، منصور سهراب‌پور/ خانوادگی ـ کمدی)؛ من یک ایرانی‌ام (کارگردان: محمدرضا آهنج، تهیه کننده: سیداحمد نجفی/ اجتماعی ـ خانوادگی)؛ نیم‌رخ‌ها (کارگردان: ایرج کریمی ، تهیه کننده: علی حضرتی / خانوادگی)؛  ...و...(تهیه‌کننده و کارگردان: حبیب کاوش/ اجتماعی ـ خانوادگی)؛ و حتی یک کلمه هم نگفت (تهیه کننده و کارگردان: علی ژکان /اجتماعی ـ خانوادگی)؛ وارونگی (تهیه کننده و کارگردان: بهنام بهزادی/ اجتماعی ـ خانوادگی)؛  هم‌نام (کارگردان: کیوان‌علی‌محمدی، امید بنکدار، تهیه کننده: کیوان علی‌محمدی/ اجتماعی ـ خانوادگی)؛ یک روز معمولی (کارگردان: نادر مقدس، افسانه منادی/ اجتماعی).

مشارکت در ساخت
بهشت از جنوب شرقی (کارگردان: احمد کاوری تهیه‌کننده: ابراهیم اصغری/پایداری ـ شهدای وحدت)؛ پرونده‌ای برای سارا (کارگردان: نادر مقدس، تهیه کننده: اکبر نبوی/کودک و نوجوان)؛ پری دریایی (کارگردان: مسعود آقاباباییان، تهیه کننده: محمدرضا عرب/ دفاع مقدس)؛ پینوکیو، عامو سردار و رِیسَلی (کارگردان: رضا صافی، تهیه کننده: ناصر عنصری/ کودک و نوجوان)؛ شاهزاده روم (کارگردان: هادی محمدیان طبقی، تهیه‌کننده: حامدجعفری/ دینی- کودک و نوجوان)، فصل مینا (کارگردان: کمال تبریزی،  تهیه کننده: منوچهر محمدی/ انقلاب اسلامی)؛ نفس (کارگردان: نرگس آبیار، تهیه کننده: محمدحسین قاسمی، ابوذرپورمحمدی/ انقلاب اسلامی ـ دفاع مقدس).

فیلم‌های اول
آبجی (کارگردان:  مرجان اشرفی‌زاده، تهیه کننده: محمدحسین  قاسمی/ اجتماعی ـ خانوادگی)؛ بربلندای کوه (کارگردان: سیدجمال سیدحاتمی، تهیه کننده: محمدرضا و ابراهیم مجیدی/ اجتماعی – خانوادگی)؛ پُل خواب  (کارگردان: اُکتای براهنی، تهیه کننده: جهانگیر کوثری/ اجتماعی ـ مواد مخدر)؛ خانه یحیی (کارگردان: حمیدرضا قربانی، تهیه کننده: سیدمحمود رضوی مجد/ اجتماعی ـ خانوادگی)؛ خُماری (کارگردان: داریوش غذبانی، تهیه کننده: منیژه حکمت/ اجتماعی ـ مواد مخدر) ؛ در سکوت (کارگردان: ژرژ هاشم زاده، تهیه کننده: سعید ملکان/ اجتماعی ـ خانوادگی)؛ کارواجار (کارگردان: آناهید آباد، تهیه کننده: تقی علیقلی‌زاده/ اجتماعی)؛ متولد ۶۵ (کارگردان: مجید توکلی، تهیه کننده: محمدمهدی عسگرپور/  اجتماعی)؛ من (کارگردان: سهیل بیرقی، تهیه کننده: سعید سعدی/اجتماعی)؛ ویلایی‌ها (کارگردان: منیره قیدی، تهیه کننده: محمدمهدی عسگرپور/ اجتماعی ـ دفاع‌مقدس).

بنیاد فارابی همچنین با هدف ارتقای کیفی تولیدات آتی سینمای ایران  با عقد قرارداد تحقیق و نگارش و صرفا با اهدف تولیدی فیلمنامه‌های زیر را مورد حمایت قرار داده است:
باران یعنی تو برمی‌گردی (علی اصغری، رسول صدرعاملی)؛ پدرهای تعویضی (وحید نیکخواه آزاد)؛ پیرمردِ خلیج فارس (محسن امیریوسفی)؛ پیش از بستن چمدان  (ابراهیم فروزش)؛ جانِ گیاه (ابراهیم مختاری)، خاطرات سیال (محمود اربابی)؛ در همین نزدیکی (علی‌اکبر قاضی‌نظام)؛ رزق موعود (عزیزاله حمیدنژاد)؛  رقص دلفین‌ها (علیرضا امینی)؛ رویاها می‌آیند (محمدرضا رحمانی، علیرضا محمودی ایران ‌مهر)؛ صلیب زرد(داریوش فرهنگ، بابک کایدان)؛ عشق ممنوع  (رحیم رحیمی‌پور)؛ فراموش شدگان (هستی  طریقت)؛  لیخون(مهدی نادری)؛ ماهی خانم و دریا (زهره حاتمی)؛ محکومین بهشت (مسعود میمی)؛ نامیرا (صادق کرمیار)؛  وقتی موسی گریست (محمدرضا گوهری).

همچینین در بخش پشتیبانی فنی تولید (اجاره تجهیزات)، بنیاد فارابی در  سال ۹۳، از  ۵۷ درصد فیلم‌های سینمایی دارای مجوز ساخت پشتیبانی فنی کرده است.