عملکرد چهارساله مرد جنجالي کابينه

سازمان جهاني گردشگري (World Trade Organization) گردشگر را چنين تعريف مي‌کند: کسي که به سرزمين يا کشوري غير از محل اقامت دائمي خود مسافرت مي‌کند و دستکم يک شب و حداکثر يک سال آنجا مي‌ماند. همين سازمان، شمار گردشگران تا پايان سال جاري ميلادي را 970 ميليون نفر تخمين مي‌زند. همچنين پيش‌بيني مي‌کند که شمار گردشگران جهان تا سال 2020 به يک ميليارد و 600 ميليون نفر برسد. اين گردشگران، بخش مهمي از گردش مالي جهاني را به خود اختصاص مي‌دهند و به صنايع جانبي همچون حمل‌ونقل، هتل‌سازي، صنايع دستي، موزه‌داري، سينما و تئاتر و حتي صنايع غذايي، رونق مي‌بخشند.

کاسه کوچک ايران

سهم ايران از اين ميان چيست؟ بسيار ناچيز. در سال 1387 در حالي که حدود 3 ميليون نفر از ايران به خارج کشور سفر کردند، در مقابل تنها 700 هزارنفر گردشگر خارجي به ايران سفر کرده‌اند. بنابر آماري که يکي از مجله‌هاي تخصصي گردشگري (تجارت و اقتصاد) ارائه داده است، سهم ايران از 620 ميليارد دلار گردش مالي سالانه صنعت توريسم در جهان، کمتر از يک‌دهم درصد است.

کارنامه مديريت گردشگري ايران در ميان کشورهاي اسلامي خاورميانه نيز چندان قابل دفاع نيست. گردشگري در خاورميانه در سال‌هاي 2000 تا 2006 سالانه به طور ميانگين 9درصد رشد کرده است. اين رقم در 2 سال ميلادي اخير به 2/6درصد رسيده است. سالانه بيش از يک ميليون و دويست هزار ايراني به شهرهاي مختلف امارات‌متحده عربي به ويژه دبي سفر مي‌کنند. اين در حالي است که سفر شهروندان اماراتي به ايران، سالانه کمتر از پنجاه هزار نفر است. مهم‌ترين اقدام سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري ايران در مقابل اين پديده، ويرايش تبليغات تورهاي امارات با عنوان جديد سواحل‌خليج است.
براساس آمار وزارت فرهنگ و گردشگري ترکيه، ايران بزرگ‌ترين منبع توريسم اين کشور در خارج از اتحاديه اروپا و روسيه است در حالي که ترک‌ها، بسيار کم به ايران مي‌آيند. گويا، کشور دوست و همسايه يعني افغانستان، نخستين کشور توريست‌فرست به ايران است.

کم‌توجهي به فرصت‌ها

برآوردهاي سازمان جهاني گردشگري و سازمان يونسکو، ايران را با قابليت قرار گرفتن در فهرست 10 کشور برتر صنعت گردشگري جاي مي‌دهند. انگيزه‌هاي گردشگران براي سفر به ايران، از تنوع زيادي برخوردار است. مواردي چون بازديد از بناهاي تاريخي، هنري و فرهنگي، زيارت اماکن مذهبي، سفر براي درمان و بهداشت، تفريح، استراحت و بازديد بستگان، شرکت در همايش‌ها، مناسبات اقتصادي و بازرگاني و همچنين مسابقات ورزشي؛ اما برخي از اين قابليت‌ها به ويژه توريسم پزشکي و ورزشي هنوز، جايگاه چنداني در برنامه‌ريزي‌هاي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري پيدا نکرده‌اند.

اجازه براي ملاقات با پدرخانم

اسفنديار رحيم‌مشايي را نزديک‌ترين عضو کابينه به رئيس‌جمهوري مي‌دانند. خود او در توصيف اين وضعيت با زبان طنز مي‌گويد: «من براي هر کار کوچکي از دکتر احمدي‌نژاد اجازه مي‌گيرم. حتي براي ديدار با پدرهمسرم.» در مقابل اين هماهنگي، فهرستي از عناوين شغلي در اختيار رحيم مشايي قرار گرفته است که مي‌توان به رياست سازمان ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي، رئيس مرکز مطالعات جهاني شدن، جانشين رئيس‌جمهور در شوراي‌عالي ايرانيان خارج از کشور، عضو شوراي نظارت بر سازمان صداوسيما، عضو شوراي فرهنگي دولت، عضو کميسيون‌هاي اقتصاد و فرهنگ دولت و رياست کميته عالي در مورد طرح خط لوله صلح اشاره کرد.
ابتکار عمل مشايي در ارتباط با ايرانيان خارج از کشور و اصلاحاتي بنيادي در سياست خارجي، موضوعي است که حتي مخالفان دولت را نيز به ستايش برمي‌انگيزد اما اين دستاوردها در عين حال نمي‌تواند توجيه خوبي براي رشد اندک صنعت توريسم باشد.
فهرست طويلي از اماکن ميراث فرهنگي کشور وجود دارد که در دوره مشايي مورد کم‌مهري قرار گرفته‌اند؛ هر چند نمي‌توان او را تنها مقصر دانست و مسئولان قبلي نيز در اين کم‌توجهي سهيم هستند. در اين فهرست، مراکز و آثاري چون آثار تاريخي اطراف سد سيوند، سي‌وسه‌پل و ديگر آثار مجاور مترو اصفهان، نسخه قديمي کتاب قانون ابن‌سينا، کتيبه خارگ و سر مجسمه سرباز هخامنشي جاي مي‌گيرند.