ناتو در برابر اقدامات روسيه غافلگير شده است

خبرگزاری رویترز در گزارشی از تراپانی ایتالیا به قلم روبین اموت نوشت، این هفته با شروع تمرینات جنگی بزرگ کشورهای عضو سازمان پیمان آتلانتیک شمالی، ناتو، در منطقه مرکزی دریای مدیترانه ، پرچم ها به اهتزاز درآمده بود و ژنرال های غربی می کوشیدند در سخنرانی ها عزم راسخ خود را به نمایش بگذارند.

اما این نمایش نظامی در مقایسه با هواپیماهای جنگی روسیه که چند صد کیلومتر آن طرفتر در شرق در اقدامی هماهنگ با نیروهای مسلح بشار اسد رئیس جمهور سوریه و نیروهای سپاه پاسداران انقلاب ایران سرگرم بمباران شورشیان سوری بودند، اندکی غیرواقعی به نظر می رسید.

ناتو، که برای کمک به شورشیان لیبی برای سرنگونی معمر قذافی جنگ هوایی به راه انداخت و سپس این کشور را به حال خود رها کرد تا در هرج و مرج غوطه ور شود، در سوریه نقشی ندارد و با نگرانی نظاره گر گسترش نقش رقیب دوره جنگ سرد خود در این کشور است.

سرعت و دامنه مداخله مسکو در جنگ داخلی چهار ساله سوریه، که پس از تصرف شبه جزیره کریمه و حمایت از شورشیان طرفدار کرملین در شرق اوکراین در سال گذشته، شروع شد ائتلاف تحت رهبری آمریکا را غافلگیر کرده و پرسش های جدی و نگران کننده درباره آینده این ائتلاف مطرح کرده است.

نیک ویتنی Nick Witney رئیس سابق آژانس دفاعی اروپا که اکنون در شورای روابط خارجی اروپا فعالیت می کند گفت :«غرب به طور تاکتیکی غافلگیر شده است. من فکر نمی کنم آنها پیش بینی می کردند که ولادیمیر پوتین رئیس جمهور سوریه چه می خواهد بکند.»

ناتو سال گذشته بزرگترین برنامه نوسازی خود را از زمان جنگ سرد آغاز کرد. اما نخبگان سیاسی و نظامی این ائتلاف اکنون نیاز به یک طرح کلی تر را احساس می کنند که فراتر از بازداشتن روسیه در شرق باشد. آنها آن را اندیشیدن «360 درجه ای» می نامند.

ژنرال دنیس مرسیه Denis Mercier رئیس فرانسوی فرماندهی ناتو که بر تهدیدات آینده متمرکز است گفت :«ما به یک راهبرد برای مقابله با انواع بحران ها ، به صورت 360 درجه ای، نیاز داریم. ما باید در جنوب ، در شرق، در شمال ، در همه جا قدرت واکنش داشته باشیم.»

مشکل ناتو این است که چنین راهبردی هنوز در مرحله جنینی است، حال آنکه تحولات در همسایگی اروپا بسیار سریعتر از رویکرد سنگین و کند پیمان دفاعی 28 کشوری ناتو ، که در سال 1949 برای مقابله با تهدید شوروی شکل گرفت، رخ می دهد.

مسکو از منطقه بالتیک ، که روسیه در آنجا یک پایگاه دریایی در کالینینگراد دارد، تا دریای سیاه و شبه جزیره الحاق شده کریمه، و از آنجا نیز تا سوریه موشک های ضدهوایی و ضد کشتی مستقر کرده است که قادرند مناطق وسیعی را تحت پوشش قرار دهند.

مقامات ناتو شاهد شکل گیری نوعی راهبرد دفاع از مناطق تحت نفوذ با یکان های موشکی سطح به هوا و موشک های ضد کشتی هستند که می تواند قدرت حرکت ناتو را در آسمان، زمین و دریا مختل کند یا مانع از دسترسی آن به برخی مناطق بشود.

فنون جنگ غیرمتعارف بخشی از این معادله است که از سربازان ناشناس -- یا به اصطلاح «مردان سبز» فاقد نشان رسمی بر روی یونیفورم که در شبه جزیره کریمه و شرق اوکراین مشاهده شده است -- تا عملیات انتشار اطلاعات گمراه کننده و حملات سایبری را شامل می شود.

ناتو همچنین با دولت های ناکام، جنگ، ستیزه جویی اسلامی و یک بحران مهاجرت در مرزهای اروپا مواجه است. این تا حدودی نتیجه ناتوانی اتحادیه اروپا برای تثبیت اوضاع اقتصادی کشورهای عضو است.

اما منتقدان می گویند این وضع همچنین نتیجه بیزاری باراک اوباما رئیس جمهور آمریکا از وارد شدن به جنگ های خاورمیانه در پرتو تجاوز نظامی سال 2003 آمریکا به عراق است. این بیزاری موجب کاهش نفوذ واشنگتن در سرتاسر منطقه شده است.

در جایی که ناتو سرگرم ترسیم یک طرح بازدارندگی چند لایه است، مقامات این ائتلاف اذعان می کنند که این خطر وجود دارد که روسیه بار دیگر با حرکتی سریع تر در برابر اقدام غرب پیشدستی کند. مثلا روسیه می تواند کشتی های جنگی را از شرق مدیترانه به سواحل لیبی حرکت دهد تا هرگونه تلاش احتمالی ناتو را برای پشتیبانی از یک دولت وحدت ملی در آینده با مانع مواجه کند.

با این حال ، برخی می گویند ناتو قبلا نیز اینجا بوده است و هر گونه سخنی درباره نداشتن آمادگی سخنی اغراق آمیز است. در برخی دوره ها در گذشته که اعتبار و فلسفه وجودی ناتو زیر سوال رفته بود، این سازمان در بالکان و افغانستان عملیات نظامی خود را آغاز کرد -- که این به منزله دور شدن از بازدارندگی 40 ساله دوره جنگ سرد بود که نیروهای ناتو طی آن هرگز «خارج از منطقه» هیچ عملیاتی نکرده بودند.

برخی کارشناسان درباره خطر بزرگنمایی بیش از حد پوتین هشدار می دهند و می گویند رئیس جمهور روسیه بر اقتصادی نظارت دارد که تحریم های غرب و کاهش قیمت نفت آن را تضعیف کرده و او در دراز مدت توان رقابت با قدرت نظامی ناتو را ندارد.

ویتنی ، برنامه ریز دفاعی سابق انگلیس گفت :«ما نباید هیچ تردیدی درباره دشمنی پوتین با غرب داشته باشیم اما در عین حال باید مراقب باشیم با توجه به تاثیر یک اقتصاد آسیب دیده روسی بر توانایی نظامی این کشور واکنش نامتناسب نشان ندهیم.»

واکنش علنی ناتو این است که نیروی پیشتاز جدید 5000 نفری خود را که آماده است طی چند روز وارد عمل شود، آزمایش کند. در پنج هفته آینده، ناتو سرگرم بزرگترین رزمایش خود از سال 2002 خواهد بود که 36 هزار سرباز، 230 واحد نظامی، 140 هواپیما و بیش از 60 کشتی در آن قدرت ناتو را به نمایش می گذارند.

چنین تدابیری، که در نشست سال گذشته ناتو در ولز و پس از الحاق شبه جزیره کریمه به روسیه مورد توافق قرار گرفت، عمدتا برای اطمینان خاطر دادن به متحدان شرقی درباره این است که روسیه قادر نخواهد بود به آنها نیز تجاوز کند.

هنوز در این باره بحث وجود دارد که از آیا این نیروی پیشتاز می توان در شمال آفریقا و فراتر از آن استفاده کرد.

پست های فرماندهی کوچک با پرچم های ناتو از استونی تا بلغارستان و نیروهای پیشتاز آماده اند. اما یک دیپلمات ناتو چنین تدابیری را «حداقل لازم» توصیف کرد و ژنرال مرسیه گفت طرح به اصطلاح اقدام آمادگی «فقط گام نخست» است.

ژنرال فیلیپ بریدلاو Philip Breedlove فرمانده عالی ناتو در اروپا در پاسخ به این سوال که عناصر بازدارندگی مدرن ناتو به چه شکل خواهد بود گفت:«ما در زمینه اطمینان خاطر دادن به متحدان خود کار کرده ایم. ما دقیقا مطمئن نیستیم در آینده این عناصر به چه شکل خواهند بود.»

در نشست بعدی ناتو در ژوئیه آینده در ورشو پیشنهادها در مورد نیروی بازدارنده امروزی تر و چابک تر مطرح می شود.

چنین پیشنهادهایی شامل تاسیس پست های فرماندهی با پرچم ناتو در جناح جنوبی و آماده کردن نیروی پیشتاز برای عملیات دریایی و هوایی است.

این پیشنهادها همچنین ممکن است شامل استقرار یک نیروی دریایی دائمی برای گشت زنی در مدیترانه و همکاری نزدیکتر با اتحادیه اروپا و سازمان ملل متحد در زمینه برقراری ثبات در کشورهای بی ثبات باشد.

یک پیشنهاد دیگر درباره گنجاندن بازدارندگی هسته ای در رزمایش های آموزشی است که انگلیس از آن حمایت می کند اما کشورهای دیگر، مانند آلمان، با آن مخالفند و از این نگرانند که روسیه آن را اقدامی تحریک آمیز تعبیر کند.

ژنرال مرسیه حتی پیشنهاد کرده است از شرکت هایی مانند پیک «دی اچ ال ورلدواید اکسپرس» DHL Worldwide Express و شرکت خرده فروشی آنلاین آمازون دات کام برای بهبود سرعت استقرار نیروهای ناتو استفاده شود.

مرسیه گفت :«مسئله این است که چگونه می توان از افکار جدید برای آسانتر کردن کار استقرار نیرو استفاده کرد. ما باید ببینیم دنیای متمدن چه می کند. ما باید به دی اچ ال و آمازون نگاه کنیم. آنها چگونه فعالیت های لجستیکی خود را بهبود می بخشند؟»