ورود نمايش راديويي به جشنواره تئاتر فجر

با افزايش تعداد راديوهاي كشور و تنوع مخاطبان آنها، امسال وزارت ارشاد در ابتكاري تازه، نمايش‌هاي راديويي را هم در جشنواره تئاتر فجر شركت داد.
به گزارش خبرنگار «تابناك»، «راديو جوان» نيز با استقبال از اين رويه اعلام كرده كه شماري از تئاترهاي جشنواره را هم به صورت زنده پخش خواهد كرد.

اين در حالي است كه تئاتر، معمولا يك هنر داراي مخاطب خاص بوده و دچار افت و افول مخاطب شده و چنين شيوه‌هايي در صورت تدابير مناسب، مي‌تواند تا اندازه‌اي طيف گسترده‌تري از جامعه را با اين هنر مهم آشتي دهد.

در همين حال، امروز سومين نشست از سلسله نشست‌هاي بيست‌وششمين جشنواره بين‌المللي تئاتر فجر با موضوع «تئاتر و رسانه» در خانه هنرمندان برگزار شد.

اين نشست كه به دو بخش «تئاتر و نمايش راديويي» و «تئاتر و نمايش تلويزيوني» تقسيم شده بود، بخش نخست آن با حضور حسن خجسته، معاون صداي جمهوري اسلامي، شهرام گيل‌آبادي، مدير راديو جوان، صدرالدين شجره، مدرس تئاتر و نمايشنامه‌نويس، ايوب آقاخاني، نمايشنامه‌نويس و كارگردان تئاتر و جهانشاه آل‌محمود، نويسنده و سردبير نمايش‌هاي راديويي و نادر برهاني مرند، كارگردان تئاتر و مجري نشست، برگزار شد.
همچنين در اين نشست كه در پي تعامل هرچه بيشتر «هنر سنتي تئاتر» به «هنر ـ صنعت» راديو و تلويزيون بود، هر كدام از سخنرانان به تفاوت‌ها و تشابهات اين دو شاخه يا دو قالب هنري رسانه‌اي پرداختند.

حسن خجسته پس از گشت و گذار در پيشينه راديو و به ويژه هنر نمايش در راديو و گذر از خلاقيت راديويي اورسن ولز با اثر «جنگ دنياها» به 2002 بلژيك رسيد كه براي بلژيكي‌ها اثر نمايشي مبتني بر كار اورسن ولز پاسخ نداد و همه عوامل نمايش اخراج شدند، چون پخش آن، موجب بحران اجتماعي شده بود.

وي با تأكيد بر هستي‌شناسي رسانه‌اي به حضورش در همايش دين و رسانه اشاره كرد و گفت: در آن همايش و بحث خوف و رجا در رسانه و به هستي‌شناسي رسانه‌اي اشاره كردم. دانشمندي در آن جمع به من ايراد گرفت كه چرا هميشه سراغ «ماهيت» مي‌روم. گفتم: فرق اسب و يابو چيست؟ خب، كاربري اسب، «سواري» است، حال آن‌كه با «يابو» بايد باركشي كرد. پس ما بايد ماهيت‌ها و ظرفيت‌ها را بشناسيم.

وي در بخش ديگري از سخنانش گفت: دو رسانه تئاتر و راديو، داراي دو ماهيت متفاوت هستند، بايد ببينيم با تلاقي‌شان با يكديگر چه اتفاقي رخ مي‌دهد. تئاتر در «حضور» است، حال آن‌كه نمايش راديويي، در «غياب» است. در تئاتر، «صحنه» بر مخاطب تحميل مي‌شود، حال آن‌كه در راديو، «صحنه» بر مخاطب تحميل نمي‌شود.
نكته ديگر آن‌كه تئاتر پرهزينه است، در حالي كه راديو، ارزان است، چون بخشي از آن، نگاه صنعتي است. ما نمي‌توانيم سي سال به فردوسي فرصت دهيم تا شاهكارش را به راديو بياورد، چون نبايد آنتن خالي باشد. اين نويسنده يا آن نويسنده، فرقي نمي‌كند؛ بايد كار برسد و ارتباط راديو با مخاطب قطع نشود.

گيل‌آبادي نيز ادامه بحث هستي‌شناسي خجسته را پي گرفت و گفت: در صحنه تئاتر، مخاطب در لحظه درگير آن است، در حالي كه نمايش راديويي، سراغ بافت‌هاي اجتماعي مي‌رود. اگر ما در سيستم نمايش راديويي درست كدگذاري نكنيم، معلوم نيست مخاطب به چه معنايي مي‌رسد؛ آنچه مدنظر ماست يا آنچه خود در پي آن است؟!

ايوب آقاخاني، اما با طرح بحث «زاويه شنود» در نمايش راديويي، به موضوع بصريت ذهني مخاطب پرداخت. اين‌كه در تئاتر، بصريت عيني داريم و در نمايش راديويي، به بصريت ذهني مخاطب مي‌رسيم.
در اين نشست، صدرالدين شجره، بسيار مايل بود اين مباحث نظري و تئوريك كه بارها و بارها به اشكال گوناگون مطرح شده است، وارد حوزه عمليات شود و اين مباحث را همكاران تئاتري و راديويي، كاربردي ببينند.

آل‌محمود نيز در پايان بخش نخست اين نشست، به «قاب» نمايش راديويي پرداخت كه مي‌توان در آن، زمان و مكان سيال نمايش را دريافت.