فوتبال زیبای عراق از خاکستر برمی‌خیزد

24 آگوست پارسال بود که 60 هزار نفر در ورزشگاه الشعب بغداد گرد هم آمدند تا بازی تیم‌های اربیل و الزورا را تماشا کنند. تیم شهرستانی اربیل در وقت اضافه یک بر صفر پیروز شد تا دومین قهرمانی متوالی خود را جشن بگیرد. طرفداران محلی در طعنه به صنعت مشهور لبنیات در استان اربیل، علیه هواداران تیم این استان شعار می‌دادند: «شما بلدید چطور ماست درست کنید، اما از فوتبال چیزی سر در نمی‌آورید.»

به گزارش گل، بین دو نیمه خمپاره‌ای به نزدیکی ورزشگاه اصابت کرد ولی ذره‌ای از روحیه هواداران نکاست و باعث نشد آنها پراکنده شوند. دولت پس از بازی گفت که این دیدار، نشانی از آن است که اوضاع پایتخت عراق بعد از حمله آمریکا، و دورانی از خشونت و خون‌ریزی در این کشور جنگ‌زده، دارد به آرامی به شرایط عادی بازمی‌گردد. اوضاع در جبهه فوتبال خوب به نظر می‌رسد.

اتحادیه فوتبال عراق به زودی لیگ این کشور را به حالت تک‌گروهی بازخواهد گرداند که این اتفاق برای اولین بار پس از جنگ 2003 روی می‌دهد. وزارت جوانان و ورزش قصد دارد ورزشگاه‌های جدید در سرتاسر کشور بسازد و شهر جنوبی بصره توانست میزبانی بیست و یکمین جام خلیج فارس را که در سال 2013 برگزار می‌شود به عهده بگیرد.

قرار است یک شهرک ورزشی و یک ورزشگاه بسیار مجهز برای این تورنمنت ساخته شود و محمد بن‌همام، رییس AFC – که در انتخابات اخیر پیروز شد – گفته به بغداد اجازه میزبانی رقابت‌های بین‌المللی را خواهد داد. به این ترتیب ورزشگاه الشعب بار دیگر میزبان تیم‌های خارجی خواهد بود. اما هیچ کس خیال‌پردازی نمی‌کند. پیشرفت کند بوده و مانند دوران رژیم سابق، وعده‌های گزاف بسیار داده می‌شود.

عراق اولین بار در سال 1986 به جام جهانی صعود کرد و در آن هنگام صدام حسین وعده داد ورزشگاه‌هایی جدید بسازد و مربیان خارجی برای تیم‌های باشگاهی عراق بیاورد تا لیگ این کشور رشد کند. طرفداران فوتبال از آن هنگام تاکنون در انتظار عملی شدن این وعده‌ها هستند.

پس از سقوط دولت صدام، کشور عراق دچار بحرانی بسیار جدی شد و بسیاری از ساختمان‌های دولتی مورد چپاول قرار گرفتند. بسیاری از باشگاه‌های برتر عراق هم با این واقعیت روبرو شدند که باید در دوران پس از صدام زندگی کنند یا دوام بیاورند.

سارقان در 9 آوریل 2003 به ساختمان‌های باشگاه‌ها هجوم بردند و جام‌ها را ربودند و چیزهای زیادی در این ساختمان‌ها باقی نگذاشتند. در نبود بودجه و بی‌ثباتی فزاینده در بغداد، بهترین بازیکنان باشگاه‌های بزرگ چاره‌ای جز رفتن به خارج از کشور یا حضور در منطقه نسبتا آرام‌تر و زیر فرمانروایی کردها در شمال عراق نداشتند. در غیر این صورت نمی‌توانستند نان شب خانواده‌هایشان را تامین کنند و به زنده بودن ادامه دهند.

باشگاه‌های القوة الجویة، الزورا، الطلبه و الشرطه بغداد که روزگاری بزرگان فوتبال عراق بودند، مجبور شدند رو به نوجوانانی بیاورند که در آکادمی‌های جوانان رشد کرده بودند. آنها همچنین از بازیکنان مسنی استفاده می‌کردند که یا نتوانسته بودند باشگاهی در خارج پیدا کنند یا دیگر دوران بازی‌شان تمام شده بود. باشگاه‌های جمهور (پرطرفدار) که روزی بازیکنان بزرگ تیم ملی را داشتند حالا سرشار از بازیکنانی بوند که حتی مربی تیم ملی عراق یا طرفداران سرسخت هم آنها را به جا نمی‌آوردند.

لیگ هم به بحران خورد. از سال 2004، مسابقات قهرمانی عراق که در سه منطقه برگزار می‌شد به دلیل خشونت روزانه تعطیل گشت. حتی گفته می‌شد تیم‌هایی که برای بازی به شهرهای دیگر می‌رفتند مورد سرقت مسلحانه قرار می‌گرفتند. ورزشگاه‌ها خالی شدند و پیشرفت استعدادهای داخلی متوقف شد. مربیان تیم‌ ملی عراق و تیم‌های جوانان نمی‌توانستند دنبال بازیکنان جدید بروند چون سفر در سرتاسر کشور برای تماشای بازی‌ها ممکن نبود.

آینده فوتبال سرزمین بین‌النهرین تیره و تار به نظر می‌رسید. دستگیری صدام حسین که به محاکمه و اعدام او در اواخر سال 2006 منجر شد نتوانست آشوب‌هایی که در پایتخت بیشتر به چشم می‌خوردند را متوقف سازد. بمب‌گذاری در حرمین امام هادی و امام حسن عسکری در سامرا در اوایل سال 2006 باعث تنش‌های مذهبی شد و به خشونت بسیار دامن زد. بغداد تبدیل به جهنم روی زمین شده بود و آدم‌ربایی، کشتار و بمب‌گذاری‌های متعددی هر روز در این شهر انجام می‌شد.

در بسیاری از نقاط، آشوب‌طلبان به جای نیروهای امنیتی عراق در خیابان‌ها گشت می‌زدند. ابتدا کسی کاری به ورزشکاران نداشت؛ اما پس از آن که پانزده عضو تیم ملی تکواندو عراق در می 2006 بین فلوجه و رمدی گروگان گرفته شدند اوضاع عوض شد.

این ورزشکاران از سفر امان بازمی‌گشتند. آنها در تورنمنت بین‌المللی رود اردن شرکت کرده بودند. در این رقابت‌ها ده کشور حضور داشتند که قرار بود در مسابقات اوپن لاس‌وگاس در آگوست همان سال هم شرکت کنند. تیم ده روز پس از رقابت‌های امان در اردن ماند تا ویزای اوپن لاس‌وگاس را دریافت کند، و دو روز بعد به بغداد بازگشت.

جسدهای متلاشی و تجزیه‌شده اعضای تیم در ژوئن 2007 کشف شد. نه روز پس از گروگان‌گیری اعضای تیم ملی تکواندو، مربی تیم ملی تنیس عراق و دو بازیکن این تیم در منطقه سعیدیه در بغداد هدف گلوله مردان مسلح قرار گرفته و کشته شدند.

مرگ، جزئی از زندگی روزمره مردم عراق است. طرفداران فوتبال به سادگی نمی‌توانند نام بازیکنان جوانی مانند غنیم خذیر، منار مظفر و اهاب کریم را فراموش کنند. این افراد در بدترین روزهای آن سال‌ها جان خود را به بدترین شکل از دست دادند.

هیچ‌کس در امان نبود، حتی عمو بابا، بازیکن و مربی سابق تیم ملی، و اسطوره فوتبال عراق. او را بستند، روی صورتش چشم‌بند گذاشتند و کتکش زدند و سپس به خانه‌اش را در زیونه در مرکز بغداد دستبرد زدند. سال 2007 برای عراق مصیبت‌بار بود و بدترین سال پس از حمله آمریکا به شمار می‌رفت. در هر حال، در سال 2008 میزان حملات از سوی شورشی‌ها کاهش یافت و اوضاع در کشور رو به ثبات گذاشت.

زندگی دارد آرام آرام به حالت طبیعی باز می‌گردد، به حدی که مردم عادی دیگر می‌توانند با خیالی آسوده و بدون دغدغه آدم‌ربایی یا مرگ شب هنگام در خیابان‌ها قدم بزنند. چنین چیزی دو سال قبل باورکردنی نبود. در هر حال، این کشور هنوز صد در صد امن نیست و بمب‌گذاری‌های انتحاری امسال این را نشان می‌دهد. فوتبال در این زمینه پیشتاز است.

لیگ برای اولین بار بعد از جنگ دارد به شکلی مستمر و خوب به کارش ادامه می‌دهد. طرفداران سرانجام به این حس رسیده‌اند که لیگ یکپارچه در راه است و شمار زیادی از هواداران به استادیوم‌ها بازگشته‌اند. از فصل 04-2003 که اتحادیه فوتبال عراق مجبور شد سیستم منطقه‌ای را اعمال کند، سه یا چهار منطقه در نظر گرفته شده و لیگ در آن مناطق برگزار می‌شد. اما اوضاع امنیتی در این فصل بهتر شده و اتحادیه فوتبال دو لیگ 14 تیمی را برگزار می‌کند و منابع نزدیک به اتحادیه فوتبال می‌گویند در دو فصل آینده لیگ یکپارچه و سراسری می‌تواند راه‌اندازی شود.


با وجود این که لیگ سراسری در راه است، اما چهره فوتبال در عراق تغییر یافته. باشگاه‌های بغدادی دیگر مانند دوران پیش از جنگ حکمفرما نیستند. حالا اربیل تیم قدرتمند جدید شده و موفقیت آنها در لیگ نشان داده که اوضاع اقتصادی در منطقه کردستان دارد بهتر می‌شود.

اربیل دو سال متوالی است که لیگ عراق را فتح می‌کند. دستاوردهای باشگاه به دلیل میلیون‌ها دینار عراقی است که از طریق خاندان بارزانی و از طریق دولت محلی کردستان عراق به باشگاه تزریق شده. آنها حالا می‌توانند هر بازیکنی را که می‌خواهند به دست آورند.

اعضای اصلی تیم کنونی اربیل را بازیکنان بغدادی تشکیل می‌دهند. اما نباید پایتخت را دست کم گرفت. باشگاه‌های بغدادی دارند به رقابت با تیم‌های شمالی می‌پردازند و این فصل نام‌های بزرگی مثل نور صبری، احمد مناجید، حیدر عبدالرزاق و بسیم عباس به بغداد برگشتند و به باشگاه الطلبه پیوستند. منابع مالی این باشگاه حالا از طریق وزارت آموزش عالی تامین می‌شود.


مساله بودجه باشگاه‌ها یکی از موضوعات عمده مورد بحث پس از جنگ بوده و در سال 2008، دولت عراق پیشنهاد داد باشگاه‌ها با موسسات ملی و وزارت‌ها پیوند یابند تا اوضاع مالی‌شان بهبود یابد. باشگاه‌های متعددی گفته بودند به دلیل نبود پول مجبورند از لیگ کنار بکشند. همین سیستم در لیگ قدیمی بغداد که در سال 1962 شکل گرفت هم وجود داشت.

در آن هنگام اسم آن مسابقات را لیگ موسسات گذاشته بودند تا این که سرانجام دولت بعث آن دیدارها را لغو کرد و باشگاه‌ها برای تامین مالی خود وابسته به اتحادیه فوتبال گشتند. یکی از داستان‌های بزرگ موفقیت سیستم جدید را می‌توان در تیم الامانة یافت. این تیم که در لیگ امسال خوش درخشید از سوی شهر بغداد مورد حمایت مالی قرار دارد. این باشگاه در اواخر دهه پنجاه و اوایل دهه شصت میلادی از بهترین‌های عراق بود.

آنها در سال 1977 با تیم دسته اولی البلدیات ادغام شدند و نام امانة بار دیگر به دسته برتر بازگشت. اما در اواسط دهه 90 تیم دوباره سقوط کرد. آنها در دسته‌های پایین‌تر به سر می‌بردند تا فصل قبل که با خرید چند بازیکن خوب به دسته برتر بازگشتند.

امانة تنها تیم بدون شکست این فصل بوده و می‌تواند به مراحل پایانی لیگ عراق راه یابد. اما یک چیز را با اطمینان می‌توان گفت، این که فوتبال عراق آرام و یقینا دارد به مسیر اصلی بازمی‌گردد، و فصل بعد، لیگ عراق که پایه فوتبال در این کشور است رقابتی‌تر خواهد شد.