بلاتکلیفی اداره کتاب و ناشرانی با ۲۰۰ کتاب در انتظار مجوز

با گذشت ۷۵ روز از برکناری مدیر اداره کتاب وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، هنوز مدیر این حوزه حساس انتخاب نشده و به رغم برخورداری این مجموعه از سرپرست، وضعیت کتاب و تصمیم گیرنده اصلی این حوزه در هاله‌ای از ابهام قرار دارد و مشخص نیست تا چه میزان سرنوشت حساس این حوزه در این وضعیت ‌خواهد ماند.

به گزارش «تابناک»، یازدهم بهمن و در اوج جشنواره‌های فجر بود که در اتفاقی قابل پیش‌بینی، علی شجاعی صائین از مدیریت اداره کتاب برکنار شد؛ مدیری که در دولت دهم مدیرعامل خانه کتاب بود و اتفاقا به همین دلیل با انتخاب او به سمت جدید، بسیاری از نویسندگان و فعالان حوزه نشر، تصور می‌کردند انتخاب او به عنوان مدیر اداره کتاب با سیاست‌ها و شعارهای دولت یازدهم همخوانی ندارد؛ تصوری که در کلام از سوی سیدعباس صالحی‌،‌ معاون فرهنگی وزارت ارشاد، رد شد، ولی در عمل مشخص شد، تحلیل درستی بوده و برکناری شجاعی صائین بر این موضع صحه گذاشت.

در شرایطی که رئیس‌جمهور چندین بار از لزوم تغییر سازوکار ممیزی سخن به میان آورده و به عنوان نمونه تأکید کرده بود: «من نمی‌گویم ممیزی باشد یا نه، بلکه می‌گویم نمی‌شود صد اصل برای ممیزی درست کنیم. دو، سه یا چهار اصل قرار دهیم. اخلاق، مقدسات، امنیت ملی و یک اصل دیگر هم شما اضافه کنید، اما این‌ها نباید صد اصل شوند. به جای ایجاد صد اصل برای ممیزی، سه چهار اصل برای آن قرار دهیم. ناشران، نویسندگان و اساتید برجسته بیایند نظارت کنند. اگر کتابی چاپ و خوانده شد دوباره برای چاپ دوم باید از هفت ‌خان عبور کند؟» در عمل اتفاقی رخ نداد.

باید گفت، تسهیل نسبی صدور مجوز‌ها، از کف انتظارات اهالی کتاب نیز پایین‌تر بود، زیرا وضعیت بحرانی و تیراژ ۱۵۰ تا ۵۰۰ نسخه‌ای بسیاری از کتب، امکان زمان دادن برای تغییرات را گرفته و صبر و قرار اهالی نشر برای یک تغییرات بنیادین به سر آمده و انتظار می‌رفت، اصلاحات بنیادین در صدور مجوز ـ چه در سرعت و چه در کیفیت‌ ـ به سرعت اجرایی شود و اساساً رویکرد متناسب با واقعیات اجتماع در این بخش شکل ‌گیرد، ولی در این مدت‌ جز صدور مجوز برای معدود‌ کتب پشت خط مانده، اتفاق دیگری نیفتاد.


طبیعتاً در چنین اوضاعی، وعده صدور مجوز برای محتوای کتب بدون در نظر گرفتن سوابق نویسنده ـ که رویکردی بسیار متعالی و دور از انتظار بود ـ نیز عملی نشد و وضعیت به‌‌ همان شکل سابق ‌ماند تا در ‌‌نهایت پس از کشمکشی طولانی، انجام یک گفت‌و‌گو به سرریز شدن کاسه صبر مدیران ارشد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی منجر شود و شجاعی صائین ـ که اساساً چهارچوب فکری متفاوتی با وعده‌های این دولت در حوزه کتاب داشت ـ مسئولیتش را تحویل دهد.

همایون امیری‌زاده، سرپرست اداره کتاب، در ۷۵ روز اخیر‌ تلاش کرده اندکی فضا را باز کند، ولی حقیقت امر آن است که تنها با انتصاب مدیر قطعی اداره کتاب وضعیت تغییر نخواهد کرد و آنچه اهمیت دارد و باید سیدعباس صالحی در دستور کار قرار دهد، تغییر کامل ترکیب ممیزان و همچنین تغییر کامل شکلی و محتوایی سازوکار ممیزی است، زیرا تغییر یک مدیر، تأثیری در خروجی مجموعه‌ای چون اداره کتاب وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ندارد.

این تغییر بنیادینِ ساختار البته شجاعتی می‌خواهد که باید دید صالحی تا چه میزان بدان مسلح خواهد بود، زیرا طبیعتاً وقتی قرار باشد پروسه‌ خطایی که باعث شده ممیزی کتاب بدین شکل درآید، مهندسی شده و بازتعریف شود، نقدهای جدی از سوی مخالفان تغییر این نوع ممیزی آغاز خواهد شد و همین که امروز رویه حوزه کتاب وزارت فرهنگ و ارشاد تقریباً منتقدی ندارد، نشان می‌‌دهد عملاً حرکت اساسی انجام نشده است.

اینکه مدیریت یک انتشارات تأیید می‌کند ‌بیش از ۱۰۰ عنوان کتابش در انتظار دریافت مجوز است و ‌هنوز آثار بسیاری از نویسندگان به دلیل برخی ممیزی‌های سلیقه‌ای از دولت قبل تاکنون پشت دروازه صدور مجوز ‌مانده و اینکه بر خلاف وعده رئیس جمهور، یک کتاب در چاپ دهم نیز ممکن است با ممیزی‌های عیجبی مواجه شود، نشان می‌دهد صالحی هنوز نتوانسته به کف خواسته‌های اهالی فرهنگ نیز نزدیک شود؛ اتفاقی که قطعاً خوشایند نیست.