مهار ایران در خاورمیانه، «مأموریتی غیرممکن» است

به گزارش «تابناک»، نشریه آمریکایی «نشنال اینترست» در مطلبی که در پایگاه اینترنتی خود منتشر کرده می‌نویسد، هرچند توافق نهایی ایران و گروه ۱+ ۵ به حل و فصل مسأله هسته‌ای ایران منجر خواهد شد، ‌این به معنای پایان نفوذ ایران در خاورمیانه نیست. به عقیده این نشریه، ایران قدرتمند‌تر از آن است که بتوان آن را مهار کرد و مهار ایران یک «مأموریت غیرممکن» است.

در این مطلب اشاره شده که تلاش برای جلوگیری از ‌توافق هسته‌ای ایران، سبب شکل گیری اتحادهای غیرمنتظره‌ای شده است. عربستان سعودی در خفا تمایل خود به همکاری با رژیم اسرائیل برای جلوگیری از توافق هسته‌ای ایران را اعلام کرده؛ هرچند ‌‌همزمان، در تریبون‌های رسمی از تفاهم ایران و ۱+ ۵ استقبال کرده‌اند.

بر ‌کسی پوشیده نیست که برخی کشورهای همسایه ایران در منطقه خلیج فارس و همچنین رژیم سرائیل، نظر مثبتی به برنامه هسته‌ای ایران ندارند. آن‌ها نگران این هستند که توافق هسته‌ای، راه را برای دوستی ایران و آمریکا باز کرده و ضمن افزایش قدرت ایران در منطقه، سبب فاصله گرفتن آمریکا از متحدین منطقه‌ای خود شود.

اما چه توافق هسته‌ای حاصل بشود و چه نشود، ایران قدرتی قابل اعتنا در منطقه است. توافق جامع، در عمل جلوی توسعه بیشتر برنامه هسته‌ای ایران را خواهد گرفت و راه را برای مشارکت سازنده ایران با شرکای منطقه‌ای و بین‌المللی باز خواهد کرد.

کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس نگرانند که توافق هسته‌ای ایران به ضرر آن‌ها تمام شود و چنین توافقی فضای مانور و نفوذ بیشتری را در اختیار ایران بگذارد. به طور خاص برای عربستان سعودی، این نگرانی با تحولات اخیر در خاورمیانه ـ که مطلوب و مساعد آن‌ها نیست ـ تلفیق شده است. هرچه باشد، ایران مدتی است ‌در لبنان به قدرت مسلط تبدیل شده، جایگاه دولت بشار اسد را در سوریه تثبیت کرده و دلیل موجهی نیز برای حضور در عراق دارد.

در حقیقت، در حالی که بقیه کشورهای منطقه در مقابل تهدید داعش به زانو درآمده‌اند، ایران فعالانه به مبارزه با این گروه می‌پردازد. تحولات اخیر در یمن، سبب پیچیدگی بیش از پیش اوضاع در منطقه شده است.

کابوس کشورهای عرب منطقه درباره‌‌ رها شدنشان از سوی آمریکا، چیز جدیدی نیست. ‌برخی استدلال می‌کنند ‌چنین امری ‌جنبه ساختاری از اتحاد طرفین است، اما اکنون به شکل بارزتری بروز و ظهور پیدا کرده است.

رژیم اسرائیل نیز از توافق هسته‌ای ایران ابراز نگرانی کرده است. نخست وزیر این رژیم، مذاکره کنندگان آمریکایی را به کوتاه آمدن در موضوع توقف برنامه هسته‌ای ایران متهم می‌کند. وی در سخنرانی خود در کنگره مدعی شد، توافق هسته‌ای، راه را برای دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای هموار خواهد کرد؛ اما این استراتژی برای رژیم اسرائیل هزینه زیاد و منافع اندکی داشته است. هم‌اکنون روابط بنیامین نتانیاهو با کاخ سفید تیره و شکاف میان آن‌ها به طور فزاینده‌ای علنی شده است.

در همین حال و در شرایطی که متحدان منطقه‌ای آمریکا بر جلوگیری از دستیابی ایران و ۱+۵ به توافق هسته‌ای تمرکز کرده‌اند، ایران به تثبیت دستاوردهای خود در خاورمیانه ادامه می‌دهد. توافق هسته‌ای آن چیزی نیست که جایگاه منطقه‌ای ایران را تضمین کند؛ زیرا ایران هم اکنون نیز قدرتی مسلط در خاورمیانه است. ایران یک کشور بزرگ و سرشار از منابع طبیعی است و کشوری قدرتمند در منطقه بی‌ثبات خاورمیانه به شمار می‌رود.

ایران دارای جمعیتی زیاد ـ دو برابر عربستان سعودی ـ نیز هست؛ اما شاید مهم‌تر از این موارد، آن است که ایران می‌تواند یک خط مشی و دستور کار جدی بین‌المللی را هم در داخل و هم در خارج از منطقه دنبال کند.

در حال حاضر، منافع استراتژیک ایران و آمریکا در برخی موضوعات کلیدی با یکدیگر انطباق دارد؛ از جمله در مبارزه با داعش و همچنین اوضاع افغانستان در دوره پس از جنگ. ظهور داعش در عراق نشان داد که پس از تعلل اولیه، ایران به سرعت وارد عمل شده و هر آنچه لازم بود ‌برای مهار این گروه انجام داد.

امروز، ایران تنها بازیگر حاضر در عراق است که سطح منافع آن در این کشور سبب می‌شود قادر و مایل به اعزام نیروی زمینی به عراق در صورت لزوم باشد. در افغانستان، عربستان سعودی یکی از سه کشوری بود که زمانی، دولت طالبان را به رسمیت شناخت؛ اما ایران و آمریکا هر دو خواستار کنار زده شدن طالبان از قدرت بودند.

هیچ کس بر این گمان نیست که ایالات متحده می‌تواند و باید به سیاست پیش از سال ۱۹۷۹ خود در قبال ایران بازگردد؛ اما دو کشور باید در مواردی که منافع ملی‌شان اشتراک داشته و ایجاب می‌کند، به همکاری با یکدیگر بپردازند. موفقیت عملیات آزادسازی تکریت، نمونه‌ای از نتایج مشارکت محدود ایران و آمریکا بود.

توافق هسته‌ای می‌تواند سبب تسهیل چنین همکاری‌هایی شود. چنین پیش بینی می‌شود که آینده تعاملات بین المللی ایران به حل و فصل موضوع هسته‌ای بستگی دارد؛ اما در شرایط کنونی، ایران برای قدرتمند شدن و تقویت جای پای خود در منطقه، نیازی به توافق هسته‌ای ندارد. در شرایطی که بازیگران منطقه‌ای مشغول تلاش برای ضربه زدن به مذاکرات هسته‌اند تا از این طریق به زعم خود سبب تضعیف ایران شوند، ایران همچنان به تثبیت حضور و نفوذ خود در منطقه می‌پردازد.