رسانه را «ريا کار» مي خواهيم!

1 ) اين روزها در گوشه و کنار جامعه، مجلس ختمي براي آنچه به «ادبيات فوتبال ايران» موسوم شده، برپاست. در واقع از خردترين محافل غيررسمي تا جلسات نقد و بررسي راديو و تلويزيون، همگان در سوگ فقدان اخلاق در فوتبال کشور نشسته اند و ادبيات رايج در بين اهالي اين رشته ورزشي را تقبيح مي کنند. اما آيا «ادبيات فوتبال ايران» حقيقتاً همين اندازه که وانمود مي شود، رو به حضيض و نابودي است؟!

2 ) به نظر مي رسد، بيش از هر کار ديگري بايد ادبيات فوتبال کشور را به دو بخش تقسيم کرد؛ يک قسمت مربوط خواهد بود به «ادبيات رسانه اي» که اين مطلب با محوريت بررسي همين حوزه نگاشته مي شود و قسمت ديگر نيز شامل «ادبيات غير رسانه اي» است.

به نوشته قدس، در واقع ادبيات غير رسانه اي و معمول فوتبال کشور که شامل ديالوگ بين مربي و بازيکن در رختکن، تماشاگر و داور در ورزشگاه و بازيکنان رقيب در ميدان مسابقه مي شود، مطلقاً هيچ جاي دفاعي ندارد.

واضح است که رد و بدل شدن رکيک ترين الفاظ در اين حيطه، به نوعي مرگ تدريجي اخلاق است و طبيعتاً در پي چنين رخدادهايي، فضاي ورزشگاهها به محلي ناامن تبديل خواهد شدکه خانواده هاي مصلحت گرا و دورانديش، اجازه حضور فرزندان شان در چنين محيطي را نخواهند داد.

ادبيات غيررسانه اي فوتبال ايران از اين حيث، هيچ جاي دفاعي ندارد، چگونه مي توان به هواخواهي رفتار آدمهايي برخاست که به سهولت هر چه تمام تر تمام حريمها را مي شکنند و سخيف ترين اتهامها را به آدمهاي ديگر و خانواده هاشان نسبت مي دهند؟

3 ) اما حکايت «ادبيات رسانه اي فوتبال» ايران چيز ديگري است. در واقع احساس مي کنيم در اين حوزه به شدت کم لطفي مي شود. مدتهاست که کارشناسان و منتقدان، پيکان نقدهاي خود را به سمت گفتمان اهالي فوتبال خطاب به يکديگر در وسايل ارتباط جمعي هدف گرفته اند. اين يکي به دليل نوع لحن علي دايي در پاسخ دادن به مدافعان علي کريمي فرياد وا مصيبتا سر مي دهد و آن يکي از گفتگوهاي محمد مايلي کهن در مواجهه با امير قلعه نويي گلايه مي کند.

ديري است که بر سر محکوم کردن ادبيات فوتبال ايران در راديو و تلويزيون و روزنامه ها اجماع مي شود، بي آنکه در اين حوزه هم مثل مسايل ديگر به نمونه هاي اروپايي مراجعه شود. حقيقتاً اگر متر و معيار ما در سنجش و ارزيابي زواياي گوناگون فوتبال مان، اروپايي ها باشند، به جرأت مي توان گفت به پاسداشت ادبيات رسانه اي مردان فوتبال در ايران، بايد سر پا بايستيم و کف بزنيم!

4 ) سرالکس فرگوسن آشکارا رافائل بنيتس را «ديوانه» خطاب مي کند، مورينيو در مقابل ديدگان حيرت زده خبرنگاران بازيکنان اينتر را «آشغال» مي نامد، پپ گوارديولا و خوان ده راموس دو هفته قبل از ال کلاسيکو در روزنامه هاي ورزشي اسپانيا به شدت به هم حمله مي کنند و هر يک، ديگري را به واسطه تلاش براي قهرماني در لاليگا «خوش خيال» و «ابله» لقب مي دهند. در واقع فوتبال اروپا مملو از نمونه هاي اين چنيني است. کسي قصد دفاع از «فحاشي رسانه اي» را ندارد، اما همه حرفمان اين است که کري خواندن و گاهي پرخاش کردن، اقتضاي فوتبال حرفه اي است.

نمي شود همه چيز را پاستوريزه و شسته و رفته خواست. اين درست که فرهنگ غني ايراني از به استهزا کشيده شدن گفتمان آدمها مي هراسد و استقبال نمي کند، اما نبايد فراموش کنيم که بخشي از گفتگوهايي که امروزه ميان مربيان و بازيکنان ايراني در پهنه وسايل ارتباط جمعي برقرار مي شود و خيلي ها را به تأسف وا مي دارد، «نمک» فوتبال حرفه اي است؛ چيزي که براي مخاطب نيز جذاب است و روح جنگجويي او را جلا مي دهد تا مسابقات از رخوت و انزوا خارج شود.

5 ) شايد خيلي از ماها رسانه را رياکار مي خواهيم. شايد دوست داريم رسانه به جاي آنکه آيينه جامعه باشد، هويتي مستقل داشته باشد و به سان جام جمشيد، جز زيبايي را به نمايش نگذارد. با اين وجود شايد لازم است ديدگاه مان را به رسانه تغيير بدهيم.

وسايل ارتباط جمعي بايد منعکس کننده واقعيات جامعه باشند. بر اين اساس چه بهتر که اولاً محيط مان را چنان اصلاح کنيم که باکي از رسانه اي شدنش نداشته باشيم و ثانياً چنان ساحت مقدسي براي رسانه قايل نباشيم که با رواج گرفتن مشتي جدل کلامي ساده و طبيعي، انگشت حيرت به دهان بگيريم و نغمه آوا و افسوس سر بدهيم!