جهان در آستانه ورود به عصر هسته‌ای جدید

ربع قرن پس از پایان جنگ سرد، جهان با تهدید فزاینده جنگ هسته‌ای روبه‌رو می‌شود.

ظرف چند هفته آینده ایران ممکن است پس از سال‌ها وقفه در نهایت با محدودکردن برنامه هسته‌ای‌اش موافقت کند.

به گزارش جهان صنعت به نقل از اکونومیست، ایران در ازای رفع تحریم‌ها، بازرسی سرزده را می‌پذیرد و اجازه می‌دهد مقدار اورانیومی که در سانتریفوژهایش جریان می‌یابد محدود شود. ایران پس از سال 2025 به تدریج اجازه خواهد داشت که فعالیت‌هایش را گسترش دهد. ایران همواره تاکید داشته که فعالیت‌هایش صلح‌آمیز است اما جهان مدعی است که تاسیسات ایران برای تولید سلاح هسته‌ای طراحی شده‌اند. نخست‌وزیر اسراییل در یک سخنرانی نمایشی در کنگره آمریکا در روز سوم مارس گذشته علیه چشم‌انداز چنین توافقی اعتراض کرد و گفت: این توافق فقط راه ایران را به سوی ساختن بمب هموار می‌کند. نتانیاهو درباره این توافق اشتباه می‌کند.

این توافق در میان پیشنهادهای ممکن، بهترین راه و بسیار بهتر از عدم توافق است که منجر به ادامه بن‌بست و در نهایت فرار به سمت همان شرایطی است که او را می‌ترساند. اما نگرانی او نسبت به جنگ هسته‌ای درست است چرا که 25 سال پس از فروپاشی شوروی، جهان در حال ورود به یک عصر هسته‌ای جدید است. استراتژی هسته‌ای صحنه حضور رژیم‌هایی در خاورمیانه شده که با پنج قدرت سلاح هسته‌ای اصلی (آمریکا، انگلیس، فرانسه، چین و روسیه) رقابت می‌کنند که روابط خودشان هم تحت تاثیر سوءظن و رقابت است. با توجه سراسر جهان به برنامه ایران متاسفانه تسلیحات هسته‌ای در دیگر کشورها مورد غفلت قرار گرفته است.

پس از پایان جنگ سرد جهان به این تفکر رسید که گزینه تخریب هسته‌ای دیگر روی میز نیست. زمانی که باراک اوباما، در سال 2009 در پراگ سخنرانی می‌کرد، از هدف رهانیدن جهان از سلاح هسته‌ای پشتیبانی کرد اما با او نه به عنوان یک صلح‌طلب بلکه به عنوان یک سیاستمدار رفتار شد. امروز، آرزوی او یک فانتزی به نظر می‌رسد. با وجود آنکه جهان همچنان خود را با این تفکر که تخریب متقابل امری بعید است، آرام می‌کند اما خطر اینکه کسی در جایی از سلاح هسته‌ای استفاده خواهد کرد رو به افزایش است.

هر کشور صاحب قدرت هسته‌ای هزینه زیادی را صرف ارتقای زرادخانه اتمی‌اش می‌کند. بودجه دفاعی روسیه از سال 2007 بیش از 50 درصد افزایش یافته است و یک سوم آن به تسلیحات هسته‌ای اختصاص یافته، برای مثال دو برابر سهم فرانسه. چین که مدت‌هاست یک قدرت هسته‌ای کوچک بوده در حال افزایش ذخایر خود و سرمایه‌گذاری سنگین در بخش زیردریایی و باتری‌های موشکی سیار است. پاکستان در حال افزایش تسلیحات هسته‌ای خود برای هم سطح شدن با قدرت هند در زمینه نیروهای متعارف است. تفکر غالب این است که کره‌شمالی توانایی افزودن سالانه یک کلاهک هسته‌ای به 10 کلاهکی که تا به امروز ذخیره کرده را دارد و در حال کار روی موشک‌هایی است که بردشان به سواحل غرب آمریکا می‌رسد. حتی برنده جایزه صلح نوبل در کاخ سفید از کنگره درخواست 350 میلیارد دلار بودجه برای یک برنامه 10 ساله نوسازی زرادخانه آمریکا داشته است.

بازیگران جدید با تسلیحات متنوع‌تر دکترین هسته‌ای را تبدیل به حدس و گمان کرده‌اند. حتی طی جنگ سرد با وجود تئوری بازی‌ها و قدرت ادراک، اتحاد جماهیر شوروی و آمریکا بارها در مورد نیات یکدیگر دچار سوءبرداشت می‌شدند. هند و پاکستان، با تجربه کم و برخورد کمتر، تقریبا چیزی جز بی‌اعتمادی و بدگمانی ندارند که آنها را در یک بحران هدایت کند. چنانچه تسلیحات در خاورمیانه افزایش یابد، به طوری که ایران و عربستان و احتمالا مصر از نظر قدرت هسته‌ای به اسراییل برسند، هرکدام مجبور خواهند بود که یک بن‌بست چهار بعدی سردرگم را اداره کنند.

برخی کشورها تسلیحات هسته‌ای را برای سرپا نگه داشتن یک دولت متزلزل می‌خواهند. پاکستان تاکید می‌کند که سلاح‌هایش امن هستند اما جهان خارج نمی‌تواند این ترس را کنار بگذارد که ممکن است این تسلیحات به دست تروریست‌های اسلام‌گرا یا حتی گروه‌های متعصب مذهبی در نیروهای مسلح این کشور بیفتد. دیگر کشورها تسلیحات هسته‌ای را نه تنها برای حفظ وضع موجود بلکه برای تغییر آن می‌خواهند. روسیه استفاده از تهدیدهای هسته‌ای به عنوان سلاحی تهاجمی در استراتژی ارعابش را آغاز کرده است. رزمایش نظامی این کشور به طور معمول حملات هسته‌ای ساختگی را که بر پایتخت‌هایی مانند ورشو و استکهلم انجام می‌شود، نشان می‌دهد. صحبت‌های پوتین مملو از تهدیدهای هسته‌ای تلویحی است. یکی از سخنگوهای کرملین اعلام کرد که قوای هسته‌ای روسیه می‌تواند آمریکا را به خاکستر رادیواکتیو تبدیل کند. آلبرت والستتر، استراتژیست هسته‌ای آمریکایی در سال 1960 نوشت: «ما باید در مورد برخی احتمالات بسیار ناخوشایند بیندیشیم چراکه می‌خواهیم مانع از بروزشان شویم.» امروز هم گام ضروری نخست در مقابله با رشد تهدید هسته‌ای این است که به طور تمام قد با آن روبه‌رو شویم.