شمارش معکوس پرتاب بزرگترين تلسکوپ فضايي

«هرشل» بزرگترين تلسکوپ فضايي قرار است 14 مي‌ (24 ارديبهشت) از سايت آژانس فضاپيمايي اروپا (اي.اس.آ.) به فضا پرتاب شود و بيش از سه سال در فاصله 5/1 ميليون کيلومتري زمين به دور خورشيد بچرخد.

از آنجا که شبيه هر شئيي در روي زمين، کهکشان‌ها، ماه‌ها و ستاره‌هاي بسيار سرد نيز از عمق فضا، پرتوها و اشعه‌هاي گرم مادون قرمز تصاعد مي‌کنند، هرشل قرار است اشعه مادون قرمز را جمع آوري و تجزيه و تحليل کند.

فضا بسياري از اسرار خود را در غالب نورهاي مادون قرمز ظاهر مي‌کند، اما به خاطر دماي پايين کهکشان‌ها وستاره ها، اين اشعه‌هاي گرم مادون قرمز در يک موج به مراتب بزرگتري از يک انسان يا يک خانه بد عايق شده، متصاعد مي‌شوند و جو و اتمسفر زمين براي اين امواج غير قابل عبور است.

دستگاهها و ابزارهاي تلکسوپ هرشل قادرند فضا را در دامنه موج 55 تا 672 ميکرومتر بررسي کنند. چنين پهناي باند و قدرت تفکيک و تجزيه جزييات را تاکنون هيچ تلکسوپ مادون قرمزي نداشته است.

اين تلکسوپ قرار است اطلاعاتي درباره پيدايش و حدوث ستاره‌ها و کهکشان‌ها، ايجاد منظومه‌هاي کيهاني، تاريخچه منظومه خورشيد و ترکيب شيميايي ابرهاي ملکولي، ستاره‌ها و کهکشان‌ها جمع آوري کند. اين تلسکوپ مجهز به چند دستگاه طيف سنج تصويربرداري و نورسنجي بسيار دقيق از جمله «پي.آ.سي.اس.» و «اچ.آي.اف.آي.»، است.

«پي.آ.سي.اس.» با دقت و حساسيت بي‌سابقه‌اي در طول موج مادون قرمز بين 57 و 210 ميکرومتر کار مي‌کند. انستيوي ماکس پلانک فيزيک (ام.پي.اي.) در گارشينگ آلمان، انستيوي ماکس پلانک کيهان شناسي (ام.پي.آي.آ.) در هايدلبرگ آلمان و انستيتوهاي ديگر از شش کشور اروپايي در ساخت اين دستگاه شرکت داشته‌اند.

ستارگان در درون ابرهاي عظيم گاز و گرد و غبار ايجاد مي‌شوند که نمي‌توان داخل آنها را با نور قابل روئت مشاهده کرد اما نور مادون قرمز با عبور از گرد و غبار، گيتي و کيهاني را بر روي فضانوردان و ستاره شناسان مي‌گشايد که با آنچه در نور معمولي قابل روئت است کاملا متفاوت مي‌باشد.

«اوليور کراوزه» پژوهشگر انستيوي ماکس پلانک کيهان شناسي مي‌گويد، هرشل با آينه‌هاي عظيم 5/3 متري خود تصاوير دقيق تر و تفکيک شده‌تري از «پيش ستاره»هايي به ما ارائه خواهد کرد که تاکنون بي سابقه بوده است.

کهکشان‌هاي اوليه در گيتي که ميليارد‌ها سال نوري از ما دور هستند، هزاران بار بيشتر ستاره توليد کرده‌اند از آنچه که در کهکشان‌هاي امروز رخ مي‌دهد.
دستگاه «اچ.اي.اف.اي.»، قوي‌ترين اسپکتومتري است که تاکنون براي نظاره در دامنه مادون قرمز نظر ساخته شده است. موسسه پژوهش فضايي هلند، بخش اخترشناسي راديويي موسسه ماکس پلانک آلمان (ام.پي.آي.اف.آر.) و بخش پژوهش منظومه شمسي اين موسسه (ام.پي.اس.) و همچنين دانشگاه کلن آلمان در ساخت اين دستگاه نقش داشته‌اند.

«اچ.اي.اف.اي.» قرار است ضعيف‌ترين «اثر انگشت‌هاي» طيفي را ثبت کند که هر اتم و مولکول گاز موجود در خلاء بين ستاره‌اي از خود باقي مي‌گذارد. برخلاف آنچه در بسياري از آزمايشات آزمايشگاهي رخ مي‌دهد، سيگنال دريافت شده معمولا بسيار ضعيف بوده و حتي با حساس ترين دتکتورها که هم اکنون در دستگاه «اچ.آي.اف.آي.» بکار برده شده‌اند نيز سخت است.

اين دستگاه يک پنجره جديد اخترشناسي را مي‌گشايد و تعداد بيشماري از فعل و انفعالات اتمي و مولکولي را قابل اندازه گيري مي‌کند که براي درک و فهم رخدادهاي در گيتي و کيهان مهم هستند.

«رولف گوستن» پژوهشگر بخش اخترشناسي راديويي موسسه ماکس پلانک مي‌گويد، تلسکوپ هرشل رصد آب کيهاني و موجود در خلاء‌هاي ستاره‌اي را ممکن مي‌کند که اشعه‌هاي آن در غير اين صورت کاملا در جو زمين جذب مي‌شود. اين تلسکوپ همچنين اطلاعاتي در رابطه با گيتي سرد، سنگ‌هاي هوايي و منظومه‌هاي کيهاني تا فعل و انفعالات ساخت کهکشان‌ها و ستاره‌ها ارائه مي‌کند.

«پاول هارتوخ» پژوهشگر بخش پژوهش منظومه شمسي موسسه ماکس پلانک (ام.پي.اس.) نيز مي‌گويد، تعيين و اندازه گيري ايزوتوپ‌هاي هيدروژن و اکسيژن آب موجود در سنگ‌هاي هوايي و جو کيهان‌ها بسيار اهميت دارد.
هارتوخ افزود، از اين طريق مي‌توان اطلاعات مهمي در باره تاريخچه اوليه منظومه شمسي و توسعه جو کيهان‌ها کسب کرد.
دستگاههاي اين تلسکوپ بايد با دماي 3/0 تا 2 درجه سانتيگراد بالاي درجه نقطه مطلق کار کنند. 2000 ليتر هيليوم مايع کار سردکردن دستگاهها را به عهده دارند و با تمام شدن اين ماده که حدود 5/3 سال طول مي‌کشد، ماموريت اين تلسکوپ عظيم نيز پايان يافته و هرشل خاموش مي‌شود.

اما پژوهشگران اميد دارند طي اين مدت اطلاعات جديدي در يکي از بخش‌هاي طيف الکترومغناطيسم ارائه کند که تاکنون داده‌هاي کمي وجود داشته است.

برگردان: مرتضي جواديان
منبع: سايت آلماني ساينکس 6 مي‌2009
http://www.scinexx.de/wissen-aktuell-9875-2009-05-06.html