چرا سازمان حج «عتبات» را انحصاری کرده است؟

اعزام زائران به عتبات عالیات چند سالی است به صورت انحصاری در اختیار یک شرکت وابسته به سازمان حج و زیارت قرار گرفته است این در حالی است که مدیران کاروان‌ها معتقدند با خارج کردن عتبات عالیات از انحصار، می‌توان پرداخت از جیب مردم را برای این سفر معنوی کاهش داد.

به گزارش فارس، عتبات عالیات یکی از مقاصد گردشگری زیارتی جهان است که هر ساله جمعیت زیادی از مشتاقان زیارت از سراسر جهان به کربلا، نجف کاظمین و سامرا سفر می‌کنند.

در این میان عاشقان زیارت ابا عبدالله الحسین(ع) در کشور ما و با هر درآمد و از هر قشر و گروهی، یکی از آرزوهایشان این است که بتوانند گنبد حرم سالار شهیدان(ع) را از نزدیک ببینند و به زیارت سالار شهیدان و سقای کربلا بروند. اما تا چه حد سازمان حج و زیارت به عنوان متولی و مسئول رسیدگی و ساماندهی خدمات زیارتی توانسته است پاسخگوی تقاضای دوستداران اهل بیت باشد؟ تا چه حد خدماتی که در کشور عراق به زائران ارائه می‌شود از بحث اسکان و هتل تا بحث تغذیه در شأن زائران ایرانی است؟

اگر در شرایط عادی هر زائر ایرانی بخواهد به عتبات عالیات سفر کند بر اساس قیمت‌های مصوب سازمان حج و زیارت باید یکی از گروه‌های قیمتی زیر را انتخاب کند که این قیمت‌ها بسته به هوایی یا زمینی بودن و یا دوری و نزدیکی محل اسکان به حرم متفاوت است.

بر اساس این قیمت‌ها: سفرهای هوایی به عتبات عالیات در چند گروه قیمتی دسته بندی می‌شوند که درجه 2A بالاترین و به اصطلاح با کیفیت ترین گروه اعزامی است و قیمت آن یک میلیون و 374 هزار و 110 تومان است، گروه دوم اعزام هوایی با نام 2B یک میلیون و 357 هزار و 610 تومان و گروه 2C یک میلیون و 335 هزار و 610 تومان قیمت گذاری شده است.

برای عده‌ای که تمایل دارند از طریق زمینی به عتبات عالیات سفر کنند دو گروه قیمتی در نظر گرفته شده است که گروه اول 946 هزار و 160 تومان و گروه دوم 907 هزار و 660 تومان قیمت گذاری شده است که اعزام‌ها از مرز مهران و 7 شبه خواهد بود که این قیمت‌ها در ایام خاص مانند عید نوروز افزایش پیدا می‌کند.

نکته قابل تأمل اینجا است که زائران با انتخاب یکی از این گروه‌ها عازم عتبات عالیات می‌شوند اما امکاناتی که آنجا در اختیارشان قرار می‌گیرد برازنده زائران ایرانی نیست، هرچند می‌توان تا حدودی نداشتن هتل‌های مناسب را به دلیل شرایط کشور عراق دانست اما همان مهمانسراهای موجود نیز که نمی‌توان نام هتل‌ را بر روی آنها گذاشت از شرایط خوبی برخوردار نیستند و تنها شوق زیارت است که باعث می‌شود زائران شرایط آنجا را تحمل کنند و با گذراندن ساعت‌های بیشتر در اماکن زیارتی نامناسب بودن اماکن اقامتی را به روی خود نیاورند.

با توجه به امکاناتی که به زائران ارائه می‌شود مابه تفاوت مبالغ پرداختی زائران در چه محلی مورد استفاده قرار می‌گیرد؟ و هزینه واقعی اعزام به عتبات عالیات چه میزان است؟

 

یکی از شرکت‌هایی که در چند سال گذشته اعزام‌های عتبات عالیات را به صورت انحصاری در اختیار خود دارد و همین موضوع باعث شده است رقابت میان کارگزاران دفاتر زیارتی کاهش پیدا کند، شرکت شمسا است، که بر اساس آنچه که در تاریخچه تأسیس این شرکت آمده است: «در راستای سیاست‌های‌ کلی نظام جمهوری اسلامی ایران مبنی بر تقویت بخش خصوصی و پیشبرد امور اجرایی به شکل غیر دولتی، و تعیین جایگاه دولت به عنوان «نظارت عالیه»، سازمان حج و زیارت به عنوان مسئول قانونی و متولی ساماندهی امور زیارتی خارج از کشور جهت اجابت خواست زائران ایرانی، با کسب آرا و نظر خواهی از کارگزاران زیارتی در سطح کشور و تمام دست اندرکاران مرتبط به امر زیارت، در قالب جدید و قانونمند و هم سو با اهداف دولت، شرایطی را فراهم ساخت که با مشارکت مستقیم دفاتر خدمات زیارتی و مسافرتی دارای مجوز فعالیت (بند «پ») نسبت به تأسیس شرکت مرکزی دفاتر خدمات زیارتی سراسر ایران (شمسا) اقدام گردد.

این شرکت که تعداد سهامداران داوطلب عضویت آن (تعداد کارگزاران زیارتی) در  مرحله نخست، 1174 عضو بود در تیر ماه سال 1384 در سازمان ثبت شرکت‌ها به ثبت رسید و پس از شکل گرفتن «شرکت شمسا» به تدریج در تمام 30 استان به علاوه شهرستان کاشان (جمعاً 31 استان) نسبت به تأسیس شعب که هر یک «شرکت مرکزی کارگزاران زیارتی استان ...» نامیده شدند، اقدام شد.

سؤالی که اینجا مطرح است این است که چرا در طی سال‌های اخیر سازمان حج اجازه نداده است بخش خصوصی وارد میدان شود و انحصار از یک شرکت خارج شود؟ آیا بهتر نیست سازمان حج و زیارت با رعایت اصل 44 قانون اساسی در این مسیر حرکت کند؟

بسیاری از مدیران کاروان‌ها و فعالان گردشگری زیارتی با انتقاد از این موضوع معتقد هستند اگر بخش خصوصی وارد عرصه خدمات رسانی به زائران عتبات عالیات شوند، کیفیت خدمت رسانی به زائران رشد چشمگیری خواهد داشت و قیمت‌ها نیز تا حدود زیادی کاهش پیدا می‌کند.

در شرایط فعلی بخشی از مبالغ پرداختی زائران صرف اموری مانند هزینه کارمندان و نمایندگان این شرکت و ساخت ساختمان‌های متفاوت در ایران و عراق، هزینه‌های مخابراتی و حق الزحمه عوامل کاروان می‌شود و در شرایطی که این شرکت هیچ بودجه‌ای را از هیچ نهادی دریافت نمی‌کند، در حقیقت تمام این هزینه‌ها از جیب زائران پرداخت می‌شود در حالیکه اگر بخش خصوصی وارد میدان شود به خاطر از دست ندادن مخاطبان خود زمینه رقابت برای خدمت رسانی بهتر ایجاد می‌شود و کاهش هزینه‌ها را برای زائران به دنبال خواهد داشت.

از سوی دیگر هیأت امنای این شرکت باید با حضور و با رأی کارگزاران دفاتر خدمات زیارتی انتخاب شود اما هم اکنون این شرکت به صورت کامل زیر نظر سازمان حج و زیارت اداره می‌شود و مدیران این شرکت نیز از سوی سازمان حج و زیارت منصوب می‌شوند.

شاید به دلیل شرایط و قوانین کشور عراق نتوان اجازه ساخت هتل و اماکن اقامتی به سرمایه گذاران ایرانی داده شود اما قطعا راهکارهایی در این زمینه وجود دارد که بتوان از امکانات موجود در کشور عراق در جهت ارتقای وضعیت هتل‌ها استفاده کرد.

آیا این امکان وجود ندارد که با سرمایه گذاران عراقی وارد مذاکره شد و هتل‌هایی در شأن زائران ایرانی ساخت و برای چندین سال آنها را برای کشور اجاره کرد تا شاهد انتقادهای زیاد زائران در این زمینه نباشیم.

نبود امکانات گرمایشی مناسب در فصل سرما و بالعکس، پرسه زدن موش‌ها در برخی از هتل‌ها، رعایت نشدن شرایط بهداشتی و نداشتن آب گرم، حمل و نقل نامناسب، لغو شدن قرارداد هتل‌ها و اختصاص هتل‌های با کیفیت پایین به گروه‌های قیمتی بالا از جمله انتقادهای زائران درباره اعزام‌ها به کشور عراق است.

شاید در سال‌های اخیر با خارج کردن تعدادی از هتل‌های بی کیفیت از گردونه، اقداماتی در جهت بهبود خدمت رسانی زائران انجام شده باشد اما هنوز این امکانت در شأن زائران ایرانی نیست و  این خدمات متناسب با هزینه دریافتی از آنها نمی‌باشد. امیدوار هستیم مسئولان با دیدی متفاوت این بار به مقوله عتبات عالیات نگاه کنند و برای رضایت زائران حضرت اباعبدالله(ع) بیشتر تلاش کنند.