پيش بيني جالب رهبري در مورد زامبيا

محسن پاك آيين

دكتر كنت كائوندا اولين رئيس جمهور زامبيا پس از استقلال، يكي از با سابقه‌ترين مبارزان ضد استعمار و نژادپرستي و سياستمدار خوش‌نام آفريقا به ايران آمده است. وي سال‌ها رئيس كشورهاي خط مقدم مبارزه با آپارتايد بود ونقش تاثير گذار وي درهدايت مبارزه براي آزادي نلسون ماندلا، فروپاشي آپارتايد و استقلال ناميبيا غير قابل انكار است.

زامبيا در دوره رياست جمهوري کائوندا با رژيم‌هاي نژاد پرست از جمله اسرائيل و آفريقاي جنوبي رابطه نداشت و به همين دليل از سوي رژيم سابق ايران نيز بايكوت شده بود. آقاي كائوندا خاطره‌اي از آن دوران را معمولا براي هيات‌هاي ايراني تعريف مي‌كند. او مي‌گويد در آن دوره، دولت زامبيا هيأت‌هايي را جهت متقاعد ساختن ايران براي توقف فروش نفت به افريقاي جنوبي به تهران اعزام مي‌نمود اما همواره اين هيأت‌ها با سردي مقامات دربارايران رو به رو مي‌شدند.

 يك بار وقتي فرستاده آقاي كنت كائوندا در جده منتظر دريافت ويزاي ايران بود از سوي وزارت امور خارجه ايران به وي پيغام داده مي شود كه اگر براي تفريح به تهران مي‌آييد تشريف بياوريد، اما اگر براي مذاكره در مورد عدم فروش نفت به رژيم پرتوريا قصد سفر داريد بهتر است به زامبيا مراجعت نماييد چرا كه جواب ايران منفي است.

کائوندا همچون ماندلا، اما نه به اندازه او،مدتي از عمر خود را در زندان نژاد پرستان انگليسي طي کرده است.يک بار که وي را به نوشيدن چاي دعوت کردم با خنده اي گفت من از سال 1953 چاي را ترک کردم.آن موقع من در زندان بودم و براي مقابله با سختي هاي زندان خيلي چيزها از جمله خوردن گوشت،تخم مرغ و چاي را ترک کردم چون اين چيزها در زندان پيدا نمي شد.

زامبيا از اولين کشورهائي بود كه انقلاب اسلامي ايران را به رسميت شناخت و ديدار كنت كائوندا با حضرت آيت الله خامنه‌اي رئيس جمهور وقت ايران، سال 1366در زيمبابوه و به هنگام برگزاري اجلاس كشورهاي عدم تعهد، طليعه برقراري رابطه سياسي بين ايران و زامبيا بود.در سال 1367 هم نگارنده به عنوان اولين سفير به لوزاكا رفتم.

پس از اين تحول،روابط دو كشور توسعه يافت، مواضع دولت زامبيا که آن روزها روابط خوبي با رژيم بعث داشت تعديل شد و کائوندا در دو نوبت در اجلاس‌هاي سازمان وحدت افريقا و جنبش عدم تعهد از مواضع قبلي زامبيا در قبال جنگ تحميلي ابراز تأسف كرد. با پذيرش قطعنامه 598 توسط جمهوري اسلامي ايران رژيم زامبيا پشتيباني خود را از مواضع صلح طلبانه ايران اعلام كرد و از دولت عراق خواست مفاد اين قطعنامه را به مورد اجرا گذارد.كنت كائوندا اولين قرباني انقلاب مخملي هم بود.

در واقع غرب كه نتوانسته بود با استفاده از" قدرت سخت" (استعمار) در جنوب آفريقا به اهداف خود برسد ، "قدرت نرم" را تجربه كرد و در پشت صحنه حمايت از دموكراسي و نظام چند حزبي، عوامل خود را تقويت كرد ورهبران قديمي آفريقا را به چالش كشيد.اين تجربه نخست در آمريکاي لاتين و در نيكاراگوئه رخ داد.

 كارتر در قالب رئيس يک نهاد غيردولتي براي نظارت بر انتخابات از چند ماه قبل در ماناگوا مستقر شدند و با ترفندهاي خود،موجبات پيروزي خانم چامورو بر دانيل اورتگا را فراهم كردند.كارتر وهمين تيم نيز قبل از انتخابات زامبيا به لوزاكا آمده و با حمايت غير علني از چيلوبا رقيب كائوندا و بهره گيري از ابزار رسانه سعي در تخريب كائوندا كردند. بانك جهاني و صندوق بين‌المللي پول هم با اشاره كارتر به ميدان آمده و شايع كردند كه اگر كائوندا مجددا پيروز شود پرداخت وام و كمك‌هاي اعتباري به زامبيا قطع خواهد شد.آنها به خوبي مي دانستند كه كشورهاي آفريقائي و زامبيا تا چه حد به وام‌هاي خارجي وابسته هستند.

همان ايام من به ديدن كائوندا رفتم، ما رابطه بسيار نزديكي داشتيم، گاهي روزهاي يكشنبه شخصا زنگ مي‌زد و مي‌گفت به دفتر او بروم.به آقاي كائوندا آنچه در نيكاراگوا گذشته بود را يادآور شده و گفتم غرب قصد دارد آن تجربه را در زامبيا تكرار كند.كائوندا به همان غرور هميشگي خنديد و به لهجه آفريقايي ـ انگليسي خود گفت من يك دموكرات ناب هستم"I am a pure democrat" آن‌ها نمي‌توانند من را ساقط كنند،مردم زامبيا با من هستند.اما اينطور نشد و تبليغات گسترده رسانه‌اي به عنوان ابزار قدرت نرم كار خود را كرد و كائوندا شكست خورد.

چند روز بعد از اين اتفاق، او را در مجلسي ديدم. زولو دوست هميشگي او هم در کنارش بود. آقاي کائوندا بعد از احوالپرسي به زولو گفت اين آقاي سفير حرف هائي زد و من باور نکردم اما امروز آن حرفها برايم ثابت شد.به وي گفتم البته غرب به زامبيا اکتفا نخواهد کرد و هدف بعدي آنها موگابه در زيمبابوه، موئي در کنيا و موئيني در تانزانيا خواهد بود.

بعد از کائوندا شرايط در زامبيا عوض شد. دولت غربگراي چيلوبا، با اسرائيل و آفريقاي جنوبي روابط برقرار کرد، پخش برنامه هاي مسلمانان از راديو متوقف شد، کتاب آيات شيطاني مجوز فروش گرفت و زامبيا روابط خود با چهار کشور اسلامي از جمله ايران را قطع کرد. اوضاع کاملا به نفع آمريکا و غرب شده بود.

بعد از بازگشت به ايران در يکي از دوشنبه هائي که معمولا مقام معظم رهبري تعدادي از مديران را به حضور مي پذيرفت خدمت ايشان رفتم و اجمالا گزارشي از آنچه در زامبيا گذشت بخصوص ترفند جديد غرب براي تغيير رهبران قديمي آفريقا عرض کردم. ايشان پس از تحليل کوتاهي در اين مورد فرمودند مردم زامبيا از رفتن کائوندا پشيمان خواهند شد.

ايشان همچنين در اولين نماز جمعه بدون اشاره به اسم زامبيا،پيرامون سياست هاي مزورانه غرب که تحت حمايت از آزادي و دموکراسي به دنبال تغيير نظام هاي مستقل هستند صحبت فرمودند.بعد از سقوط کائوندا بقيه کشورهاي خط مقدم مبارزه با آپارتايد متوجه سياست هاي جديد غرب شدند،کارتر و تيم او موفق نشدند از قدرت نرم در بقيه کشورهاي منطقه استفاه کنند، ماندلا آزاد شد، آپارتايد فروريخت و ناميبيا به استقلال رسيد.

 چندي بعد مردم زامبيا هم همان گونه که رهبر انقلاب پيش بيني کرده بود از رفتن کائوندا پشيمان شدند چون چيلوبا بعد از پيروزي تبديل به يک ديکتاتور شد، بانک جهاني و صندوق بين المللي پول به وعده هاي خود عمل نکردند و زامبيا بار ديگر تحت نظارت پنهان نژادپرستان قرار گرفت.کائوندا تنها قرباني انقلاب مخملي در جنوب آفريقا نيز به همه اين حوادث لبخند زد.