اهل‌بيت با چه شیوه‌ای به سوگ سيدالشهدا می‌نشستند؟

در سال‌های اخیر نقدهای فراوانی به برخی از شیوه‌های عزاداری‌ها برای امام حسین (ع) وارد آمده و در این خصوص مباحث متعددی مطرح شده که گاهی منجر به شکل‌گیری مباحثی تندی شده است. در این میان اما هیچ‌گاه این پرسش با پاسخ جامعی همراه نشده که ائمه پس از قیام عاشورا با چه کیفیتی و با چه شیوه‌ای به سوگ سیدالشهداء می‌نشستند؟!

به گزارش «تابناک»؛ عزاداري و اقامه عزا و گريه كردن بر عزيزان از دست رفته، از جانب معصومين(ع) رايج بوده است، چنانكه حضرت فاطمه زهرا سلام الله عليها به خاطر گريه شبانه روزي براي پدربزرگوارش، مورد اعتراض قرار گرفت و به ناچار بيت الاحزان را به وجود آورد، دست حسن و حسين عليهما السلام را مي گرفت و براي عزاداري و گريه به آنجا مي رفت.

ائمه اطهار(ع) نيز براي امام حسين عليه السلام عزاداري و سوگواري مي كردند. با نگاهي گذار به زندگي ائمه معصومين متوجه اهميت عزاي سالار شهيدان در كلام و رفتارشان مي‌شويم. اين مطلب كوشيده تا مواردي از شيوه اهل بيت را در عزاي سالار شهيدان بيان كند.

از امام صادق عليه السلام روايت شده است: «پس از حادثه عاشورا هيچ بانويى از بانوان بنى‏ هاشم، سرمه نكشيد و خضاب ننمود و از خانه هيچ يك از بنى ‏هاشم دودى كه نشانه پختن غذا باشد، بلند نشد تا آنكه ابن زياد به هلاكت رسيد. ما پس از فاجعه خونين عاشورا پيوسته اشك بر چشم داشته ‏ايم»
 

عزادارى امام سجاد عليه السلام
حزن امام سجاد عليه السلام بر آن حضرت به صورتى بود كه دوران زندگى او، همراه با اشك بود. عمده اشك آن حضرت بر مصايب سيدالشهداء بود و آنچه بر عموها، برادران، عموزاده‏ ها، عمه‏ ها و خواهرانش گذشته بود تا آنجا كه وقتى آب مى‏آوردند تا حضرت ميل كند، اشك مبارك‏شان جارى مى‏شد و مى‏فرمود: چگونه بياشامم در حالى كه پسر پيامبر را تشنه كشتند؟ و مى‏ فرمودند: «هرگاه شهادت اولاد فاطمه زهرا سلام الله عليها را به ياد مى ‏آورم گريه‏ ام مى‏گيرد.»

امام صادق عليه السلام به زراره فرمود: «جدم على بن الحسين هرگاه حسين بن على را به ياد مى‏آورد، آن قدر اشك مى ‏ريخت كه محاسن شريفش پر از اشك مى‏شد و بر گريه او حاضران گريه مى‏كردند.»

از آنجايي كه حضرت امام زين العابدين عليه السلام هنگام شهادت پدربزگوارش، در كربلا حضور داشت و از عمق فاجعه آگاه و چگونگي شهادت آن عزيزان را مشاهده كرده بود؛ بنابراين بر اساس روايات معتبر، آن حضرت تمام عمر باقيمانده خويش را عزادار بود و بر شهداي كربلا گريه مي كرد، چنانكه اگر غذايي را خدمت حضرت سجادعليه السلام قرار مي دادند، اشك از چشمان مباركشان جاري مي شد، تا جايي كه گاه غلامي از او مي پرسيد: آيا حزن و اندوه شما تمام نمي شود؟

حضرت مي فرمودند: واي بر تو! يعقوب دوازده فرزند داشت، يكي از آنها ناپديد شد و يعقوب از شدت اندوه چشمانش سفيد(نابينا) شد، در حالي كه فرزندش يوسف زنده بود. ولي من پدر،  برادر،  عمو و هفده نفر از اهل بيتم و‌تعدادي از ياران پدرم را ديدم كه ذبح شده و به خون آغشته بودند؛ پس چگونه حزن و اندوهم تمام شود؟

آمده است كه امام صادق‌عليه السلام درباره جدش امام سجادعليه السلام فرمود: او چهل سال بر پدرش گريه كرد، درحالي كه روزها روزه مي گرفت و شب‌ها شب زنده داري مي كرد و هنگامي كه زمان افطار فرا مي رسيد و يكي ازغلامانش براي او غذا مي آورد و عرض مي كرد: اي مولاي من! ميل كنيد؛ حضرت مي فرمود: فرزند رسول خدا گرسنه شهيد شد، فرزند رسول خدا تشنه شهيد شد، و همين طور اين كلام را تكرار و گريه مي كرد تا اين كه غذا و آب با اشك‌چشمش مخلوط مي شد و اين وضعيت همچنان ادامه داشت تا اين كه خداي خويش را ملاقات كرد و به ديدار حق شتافت.


عزادارى امام محمد باقر عليه السلام
امام باقر عليه السلام در روز عاشورا براى امام حسين عليه السلام مجلس عزا برپا مى‏كرد و بر مصايب آن حضرت گريه مى‏كردند. در يكى از مجالس عزا، با حضور امام باقر عليه السلام كميت شعر مى‏خواند، وقتى به اينجا رسيد كه: «قتيل بالطف»، امام گريه زياد كرده، فرمودند: «اى كميت اگر سرمايه‏اى داشتيم در پاداش اين شعرت به تو مى‏بخشيديم اما پاداش تو همان دعايى است كه رسول خدا صلوات الله عليه و آله درباره حسان بن ثابت فرمودند كه همواره به جهت دفاع از ما اهل‏بيت، مورد تأييد روح‏القدس خواهى بود.»


عزادارى امام صادق عليه السلام
امام موسى كاظم عليه السلام مى‏فرمايد: «چون ماه محرم فرا مى‏رسيد، ديگر پدرم خندان نبود بلكه اندوه از چهره‏اش نمايان مى‏شد و اشك بر گونه‏اش جارى بود، تا آنكه روز دهم محرم فرا مى‏رسيد. در اين روز مصيبت و اندوه امام به نهايت مى‏رسيد. پيوسته مى‏گريست و مى‏فرمود: امروز، روزى است كه جدم حسين بن على عليه السلام به شهادت رسيد.»
 

عزادارى امام موسى كاظم عليه السلام
از امام رضا عليه السلام نقل شده است كه فرمود: «چون ماه محرم فرا مى‏رسيد، كسى پدرم را خندان نمى‏ديد و اين وضع ادامه داشت تا روز عاشورا: در اين روز پدرم را اندوه و حزن و مصيبت فرا مى‏گرفت و مى‏گريست و مى‏گفت: در چنين روزى حسين را كه درود خدا بر او باد، كشتند.»
 

عزادارى امام رضا عليه السلام
گريه امام رضا عليه السلام در حدى بود كه فرمودند: «همانا روز مصيبت امام حسين عليه السلام، پلك چشمان ما را مجروح نموده و اشك ما را جارى ساخته است.»دعبل خدمت حضرت رضا عليه السلام آمد. آن حضرت درباره شعر و گريه بر سيدالشهدا (ع) كلماتى چند فرمودند از جمله اينكه: «اى دعبل كسى كه بر مصايب جدم حسين عليه السلام‌گريه كند، خداوند گناهان او را مى‏آمرزد. آنگاه حضرت بين حاضران و خانواده خود پرده‏اى زدند تا بر مصايب امام حسين عليه السلام اشك بريزند.»

سپس به دعبل فرمودند: «براى امام حسين عليه السلام‌مرثيه بخوان، كه تا زنده‏اى تو ناصر و مادح ما هستى، تا قدرت‏دارى از نصرت ما كوتاهى مكن.» دعبل در حالتى كه اشك از چشمانش مى‏ريخت، قرائت كرد:
أفاطم لوخلت الحسين مجد لا
و قد مات عطشاناً بشط فرات‏»

صداى گريه امام رضا عليه السلام‌و اهل بيت آن حضرت بلند شد.

امام رضا(ع) فرمود: «...اي فرزند شبيب! به درستي كه محرم همان ماهي است كه مردمان جاهليت در گذشته به خاطر احترامي كه اين ماه داشت، ظلم كردن و جنگيدن را در آن حرام مي‌دانستند، ولي اين امت احترام اين ماه و حرمت پيغمبر خود را نشناختند. در اين ماه ذريه‌ي پيغمبر خود را كشتند و زنان او را به اسيري گرفتند و اموال و اشياي گران‌قيمت او را به غارت بردند، خداوند نيز هيچگاه اين جرم را برايشان نبخشد.

اي فرزند شبيب! اگر بر چيزي گريان بودي [و خواستي براي چيزي گريه كني به جاي آن] بر حسين بن علي بن ابيطالب عليه السلام گريه كن [و تمام گريه‌هاي خود را به او اختصاص بده]، چرا كه او را سر بريدند، همان گونه كه گوسفند را سر مي‌برند و به همراه او هجده مرد از خاندانش كشته شدند كه براي آنها در زمين شبيهي يافت نمي‌شد و به تحقيق آسمانهاي هفت گانه و زمينها براي كشته شدنش گريه كردند و براي ياري او در جنگ چهار هزار ملائكه به زمين نازل شدند، ولي هنگامي كه به معركه رسيدند، آن حضرت را كشته يافتند.

بدين جهت آن ملائكه گرداگرد قبر او ژوليده و غبارآلود باقي مي‌مانند تا زماني كه حضرت قائم عجل الله تعالي فرجه قيام كند و ايشان از ياران آن حضرت خواهند بود و شعار آنان «يا لثارات الحسين» خواهد بود.اي فرزند شبيب! پدرم از پدرش از جدم برايم روايت كرد كه هنگامي كه جدم حسين‌عليه السلام كشته شد، آسمان خون و خاك سرخ باريد.

اي فرزند شبيب! اگر بر حسين عليه السلام‌گريه كني، به حدي كه اشكهايت بر گونه‌هايت جاري شود، خداوند هر گناهي را كه مرتكب شده باشي، بر تو مي‌آمرزد، خواه آن گناه كوچك باشد يا بزرگ، كم باشد يا زياد. اي فرزند شبيب! اگر دوست داري خداوند را ملاقات كني، در حالي كه هيچ گناهي بر دوش تو نباشد، زيارت كن حسين عليه السلام‌را. اي فرزند شبيب! اگر دوست داري به همراه پيامبر ساكن غرفه‌هاي ساخته شده در بهشت باشي، بر قاتلين جد ما لعنت بفرست.

اي فرزند شبيب! اگر دوست داري ثوابي همسان با ثواب كساني كه با حسين عليه السلام‌به شهادت رسيدند، براي تو باشد، هرگاه كه به ياد او مي‌افتي بگو: «يا ليتني كنت معهم فافوز فوزاً عظيماً» [يعني اي كاش من با ايشان بودم تا به فوز و پيروزي بزرگ نائل مي‌شدم].

اي فرزند شبيب! اگر دوست داري در عالي‌ترين درجات بهشت با ما باشي، براي حزن ما محزون شو و براي شادي ما شادي كن و بر تو باد به ولايت ما [و وفادار و پايبند باش به ولايت ما]، چرا كه اگر شخصي سنگي را به ولايت بپذيرد، خداوند او را با همان سنگ محشور مي‌كند.»


عزادارى امام زمان عج الله تعالي فرجه
بنابر روايات، امام زمان عج الله تعالي فرجه در زمان غيبت و ظهور بر شهادت جدّشان گريه مى‏كنند. آن حضرت خطاب به جد بزرگوارشان سيدالشهدا مى‏ فرمايند: «اگر روزگار مرا به تأخير انداخت و دور ماندم از يارى تو و نبودم تا با دشمنان تو جنگ كنم و با بدخواهان تو پيكار نمايم هم اكنون هر صبح و شام بر شما اشك مى‏ريزم و به جاى اشك در مصيبت شما خون از ديده مى‏بارم و آه حسرت از دل پر درد بر اين ماجرا مى‏كشم.»