احتمال وقایع غیرقانونی درطرح گردشگري آشوراده

رييس دولت يازدهم در هفته گذشته در گلستان اعلام كرد موانع اجراي طرح گردشگري منطقه آشوراده برداشته شده و اين طرح به زودي با رعايت الزامات زيست محيطي اجرا خواهد شد. اين نكته‌يي بود كه در هفته اخير بسياري از دوستداران و فعالان محيط زيست كشور را نگران كرد. نگراني از اينكه اجراي اين طرح چقدر با رعايت موازين علمي و قانوني محيط زيست پيش خواهد رفت و دوباره درياچه اروميه‌يي ديگر، اين‌بار در شمال ايران و شرقي‌ترين گوشه بزرگ‌ترين درياچه جهان پديد نخواهد آمد؟ مخصوصا اينكه اين سفر بدون هيچ دستاوردي براي اين فعالان به پايان رسيد. سفري كه مي‌توانست با كمي توجه به محيط زيست حداقل به اندازه در دستوركار قرار گرفتن واريانت شمالي پارك ملي گلستان به پايان برسد و كام محيط زيستي‌ها را نيز اندكي كمتر تلخ كند كه اينگونه نشد.

به گزارش اعتماد، در همين حال برخي دوستداران محيط زيست اين اعلام را به نوعي واگذاري مناطق تشبيه كردند و آن را خلاف موازين و دانش محيط‌زيست خواندند كه در صورت ادامه يافتن دولت پيشين نيز به اجرا درمي‌آمد. اما برخي ديگر نوع دو طرح در دو دولت را با هم متفاوت دانسته‌اند و معتقدند اگر طرح به درستي اجرا شود مي‌تواند طرحي مفيد باشد كه امروزه در بسياري از نقاط جهان اجرا مي‌شود. اما برخي دانشگاهيان نيز اعتقاد دارند كسي كه در آشوراده بدون مطالعات بخواهد سرمايه‌گذاري كند بيشتر به دنبال زمينخواري است تا گردشگري.

اما معاون محيط طبيعي سازمان حفاظت محيط زيست معتقد است كه هيچ واگذاري در اين منطقه صورت نگرفته و فقط قرار است طرح گردشگري با رعايت موازين محيط زيستي در زون تفرجي جزيره احداث شود. احمدعلي كيخا به «اعتماد» گفت: «طبق قانون حفاظت و بهسازي محيط زيست، وقتي منطقه‌يي را در شوراي عالي حفاظت محيط زيست به عنوان يكي از مناطق چهارگانه مصوب مي‌كنند، فقط مي‌توانيم بر آن محدوده مديريت كنيم؛ اما مالك نيستيم. بر اين اساس از منظر قانون، امكان واگذاري آشوراده وجود ندارد و اينكه گفته مي‌شود واگذاري آشوراده از سوي سازمان محيط زيست صورت گرفته است درست نيست. واگذاري اراضي دولتي در قانون ممنوع شده است.»

آشوراده شرقي‌ترين بخش ميانكاله و از مناطق تحت مديريت سازمان بوده و علاوه بر اينكه پناهگاه حيات وحش است تالاب ساحلي آن جزو كنوانسيون رامسر و ذخيره گاه زيستكره ثبت شده در يونسكو است كه اجراي هرگونه طرح در آن بايد با انجام طرح‌هاي مطالعاتي علمي و فني و با نظارت كامل سازمان حفاظت محيط زيست صورت بگيرد. اين تنها جزيره زيباي ايراني خزر كه گردشگران بسياري را به خود جلب كرده، سال‌هاست مورد تقاضا براي اجراي طرح‌هاي گردشگري است كه همين مساله آن را در خطر تهديدات جدي قرار داده است. اما به گفته كيخا، به هر حال ايجاد طرح‌هاي گردشگري حتي در مناطق تحت حفاظت و پارك‌هاي ملي در تمام جهان رواج دارد، البته با ضابطه.

او در ادامه مي‌گويد: «از حدود بيش از يك دهه پيش، سازمان حفاظت محيط زيست براي مناطق تحت مديريت خود، شروع به انجام مطالعات مديريت مناطق كرده است. در طرح مطالعات مديريت ميانكاله كه از مناطق قديمي ما هست نيز اين طرح تهيه شده و نتيجه آن طرح، يك زون گردشگري متمركز است و يك زون گسترده و همچنين يك زون امن هم در حوزه آب و در حوزه خشكي دارد. اما بحث گردشگري در جزيره آشوراده برمي‌گردد به بيش از يك دهه پيش كه در دولت‌هاي مختلف مطرح بوده و فراز و نشيب‌هاي فراواني داشته است. آنچه ما در جريان سفر رييس‌جمهور توافق كرديم اين است كه در ١٠ درصد اراضي زون طبيعت گردي گسترده كه نتيجه مطالعات طرح‌هاي جامع بوده اجازه دارند كار طبيعت‌گردي را با رعايت الزامات محيط زيستي انجام بدهند.

آنچه سازمان با آن موافقت كرده انجام فعاليت‌هاي طبيعت‌گردي در زون طبيعت‌گردي جزيره آشوراده است كه برگرفته از مطالعات طرح جامع مديريت شبه‌جزيره ميانكاله است. مطالعاتي كه انجام آن حدود يك دهه به طول انجاميده است.»معاون محيط طبيعي سازمان حفاظت محيط زيست در ادامه از سه شرط اساسي كه در اين تفاهمنامه از سوي محيط زيست براي مجريان گذاشته شده مي‌گويد: «تمام الزامات را گذاشته‌ايم و تاكيد كرده‌ايم كه اولا در چارچوب قوانين و مقررات مربوطه باشد؛ دوم با رعايت تمام مقررات و ضوابط محيط زيستي و سوم هم در صورت نياز با اخذ تاييديه از شوراي عالي حفاظت محيط‌زيست اجرا شود. ما هرگز از اين قوانين عدول نخواهيم كرد و اجازه نخواهيم داد كه قوانين را زير پا بگذارند.»

كيخا خبر مي‌دهد كه در اين چارچوب اگر استان طرحي دارد، بياورد تا در دفتر ارزيابي محيط‌زيستي سازمان حفاظت محيط زيست بررسي شود و در صورتي كه مغايرتي با ملاحظات محيط‌زيستي منطقه نداشته باشد و قانون هم به ما اين اجازه را بدهد، انجام خواهد شد.

تجربه ترميم جاده پارك ملي گلستان بعد از تخريب بخش‌هايي از آن در سيل ٨٠ و ٨١ و تفاهمنامه‌يي كه در دولت بعدي زيرپا گذاشته شد، طرفداران محيط زيست را نگران كرده است. همان تفاهمنامه‌يي كه با بندهاي مختلف، تمام محكم كاري‌ها را براي رعايت الزامات محيط‌زيستي در خود داشت اما با اين همه بسياري از آنها در دولت نهم و دهم زيرپا گذاشته شد.

دكتر كيخا در اين‌باره گفت: «من اين تهديدها را رد نمي‌كنم و قبول دارم كه ديوار بي‌اعتمادي بين محيط زيست و سازمان‌هاي دولتي بسيار بلند شده است؛ اما خوشبختانه در اين دولت چون خود آقاي روحاني بر حفظ محيط زيست تاكيد دارند مساله متفاوت است. به هر حال بايد نظارت جدي باشد و تشكل‌هاي غيردولتي و دوستداران محيط زيست نيز حساسيت جدي داشته باشند.»

يك متخصص محيط زيست و عضو هيات علمي دانشگاه آزاد اسلامي معتقد است كه اگر قرار است طرح گردشگري در تنها جزيره ايراني خزر اجرا شود، بهترين طرح همان «طرح جامع گردشگري جزيره آشوراده» است كه قبلا تهيه شده است. به شرط اينكه با يك تيم مناسب اجرا شود. مزدك دربيكي به «اعتماد» مي‌گويد: «هر فعاليت گردشگري كه قرار است در آشوراده اتفاق بيفتد بايد بر اساس مطالعات توان محيطي و طرح جامع ميانكاله، كه آشوراده نيز جزوي از آن است، انجام شود. همچنين بايد تيمي در قالب مهندسان مشاور يا افراد مناسب براي بحث طبيعت‌گردي و به‌طور عام گردشگري در زون‌هاي تفرجگاهي برنامه بدهند.»

 اين پژوهشگر محيط زيست با بيان اينكه خوشبختانه ميانكاله طرح تفضيلي مناطق هم دارد و اين مسائل نيز حتما بايد در آن ديده شده باشد، تاكيد كرد: «سازمان بايد اين مسائل را مديريت كند تا گردشگري در آنجا با مكانيزم درستي پياده شود. در آن طرح بايد همه مشخصات جزيي مشخص شود. نوع و جنس اقامتگاه‌ها، ميزان جمعيت گردشگر و ديگر مشخصات بايد به صورت يك گزارش كاملا تخصصي و فني مشخص شود و به عنوان «دستورالعمل توسعه گردشگري در آشوراده در زون‌هاي تفرجي» با تاييد محيط زيست و گردشگري به اجرا درآيد. بعد از تهيه اين طرح، بايد اعلام شود كه سرمايه‌گذارها بيايند و بهترين گزينه‌يي كه امكان اجراي درست‌تر و علمي‌تر آن طرح را دارد، انتخاب شوند.»او تاكيد مي‌كند كه يك سرمايه‌گذار بدون طرح جامع و دستورالعمل اساسا نمي‌تواند هيچ كاري در آشوراده بكند و هر كاري هم بكند غيرقانوني هست. دربيكي هشدار مي‌دهد: « آشوراده مشكلات بسياري براي اجراي طرح‌ها دارد؛ از جمله پيشروي آب دريا و تخريب سازه‌ها، مشكلات آب شرب و مصرفي، استحكام خاك و.... ما زماني مي‌توانيم از اين منطقه بهره‌برداري كنيم كه پايگاه اصلي اقامتگاهي ما در بندرتركمن و بندرگز باشد و طبيعت‌گردها براي يك روز در آنجا تردد كنند. يا اينكه اگر قرار است اقامت كوتاه يك شبه هم در آنجا اتفاق بيفتد، يا در قالب كمپ باشد يا در قالب سوييت‌هاي بسيار سبك منطبق بر معماري بومي.»

اين متخصص بين‌المللي حوزه محيط زيست و گردشگري تاكيد مي‌كند: «اينكه برخي مي‌خواهند در آشوراده هتل پنج ستاره درست و بدون هيچ طرح و مشاوره علمي در آنجا سازه و تاسيسات ايجاد كنند، اساسا درست نيست و مثل طرح پتروشيمي گلستان خواهد شد كه در نهايت هم سرانجامي نخواهد داشت. كسي كه در آشوراده بدون مطالعات بخواهد سرمايه‌گذاري كند بيشتر به دنبال زمينخواري است تا گردشگري.»