نقش زنان در تغيير الگوي مصرف
خسرو سلجوقي، عضو هيأت علمي، بازنشسته معاونت برنامهريزي و نظارت راهبردي رياست جمهوري در يادداشتي كه براي «تابناك» فرستاده، درباره تأثير زنان در اصلاح الگوي مصرف خانواده چنين مينويسد:
امروزه ديگر بر همگان آشكار شده است كه محيط زيست در همه جا مورد بهرهبرداي بيش از اندازه قرار ميگيرد و تخريب و آلوده ميشود كه حاصل اين روند، از بين رفتن لايه ازن و تهديد سلامت همه موجودات زنده دنياست. از آثار زيانآور پرتو خورشيد آگاهي دارند و متوجه تغيير آب و هوا، گرم شدن زمين و شيوع بيماريها هستند كه در بهار، برف زمستاني ميبارد و در زمستان، شاهد گرماي تابستانيم و اينها همه نتايج رفتار انساني است.
بدون امنيت زيست محيطي جهاني، امنيت ملي وجود نخواهد داشت؛ براي بقا در طبيعت، بايد از قوانين آن پيروي كرد و براي هماهنگي با طبيعت، بايد در شيوههاي زندگي تغييراتي پديد آورد، بايد ارزشهاي طبيعت را درك كرد و به آن احترام گذاشت. در واقع تغيير الگوي مصرف و روي آوردن به درست مصرف كردن كالاها، انرژي و منابع، بنياديترين رويكرد براي مقابله با موج مصرف، تخريب محيطزيست و آلودگي به شمار ميآيد. امسال که توسط رهبر فرزانه انقلاب، سال پيگيري نوآوري و شکوفايي و اصلاح الگوي مصرف نام نهاده شد، نقش زنان ايراني در فرهنگ ما با توجه به شرايط زير، بسيار قابل تأمل و اثربخش است:
اگر آگاهي ما انسانهايي كه بيدريغ مصرف ميكنيم و بيرويه مواد زايد و آلوده توليد ميكنيم، در اندازهاي باشد كه هر بار از خود بپرسيم مصرف اين مواد و انرژي تا چه اندازه ضروري است و هر مقدار مواد زايد كه توليد ميكنيم، يا هر مقدار انرژي كه مصرف ميكنيم، چه اثري بر محيطزيست ميگذارد و چه هزينهاي را براي رفع آلودگي ناشي از آن بر ما تحميل ميكند و همچنين اگر الگوي مصرف را درست بشناسيم و اين الگو را در زندگي خود تعميم دهيم، شايد بسياري از مسائل ناشي از ورود آلايندهها به محيطزيست حل شود، زيرا فزوني مصرف به معناي فزوني ضايعات و آلودگي محيطزيست است. اگر تصميم داريم در اين زمينه، نقش آلوده كننده كمتري داشته باشيم، بايد الگوي مصرف درستي براي خانواده ايراني تهيه كنيم كه در اينجا، زن به عنوان همسر، مادر، مدير برنامهريز خانواده و كسي كه نقش اصلي در تنظيم خريد و چگونگي مصرف را به عهده دارد و همچنين به عنوان مربي، فرهنگ ساز نسل آينده و سرانجام به عنوان پيوند دهنده كودكان به خانه و جامعه، ميتواند نقش بسيار مهمي در تغيير الگوي مصرف و در نتيجه كاهش آلودگي داشته باشد.
راهكارهاي كاهش مصرف:
1ـ ارتقاي سطح آگاهي زنان در زمينه مصرف درست:
در درجه نخست، ابزار زنان آگاهي و خودباوري آنهاست. آنان بايد به نقش آموزش دهنده خود درباره درست مصرف كردن و در نتيجه، كاهش ضايعات آگاه باشند و بچهها را از كودكي در خانه گونهاي تربيت كنند كه افراد مصرفگرا نباشند و اين در صورتي ممكن است كه زن در زندگي روزمره، الگوي درستي از مصرف داشته باشد؛ براي مثال، دانستن ميزان کالري مورد نياز بدن در سنين گوناگون، كمك به خريد مواد به اندازه نياز ميشود. در موقع رفتن به فروشگاه، داشتن فهرست كالاهاي مورد نياز از خريد بيمورد جلوگيري ميکند. خريد در يك روز در هفته هم ميتواند هم از آلودگي هوا و هم از خريد زايد جلوگيري کند.
2 ـ كاهش استفاده از كالاهاي يك بار مصرف:
در سال 1990 در اتريش، خانوادههاي داوطلب با تغيير الگوي مصرف و كاهش استفاده از كالاهاي يكبار مصرف، موفق شدند زبالههاي توليدي خود را تا 19 درصد نسبت به خانوادههاي معمولي كه وارد مطالعه نشده بودند، كاهش دهند و اين كاهش پس از يك سال به 34 درصد رسيد.
3ـ افزايش دوام اجناس توليدي:
اگر محصولات توليدي با دوامتر باشند و زنان در برنامهريزي روزمره از محصولات بادوامتر استفاده كنند، مدت استفاده از آنها طولانيتر خواهد شد.
4ـ كاهش ميزان سمي بودن زبالههاي خانگي:
خانمها با جداسازي مواد زايد سمي خانگي در محل توليد، ميتوانند از بسياري از آلودگي محيطزيست جلوگيري كنند.
5 ـ كاهش حجم زباله از راه بازيافت و استفاده دوباره:
امروزه در كشورهاي گوناگون جهان، بازيافت زباله بسيار معمول است و به علت اهميتي كه مواد اوليه در فعاليتهاي صنايع دارند و نيز محدوديت منابع و افزايش قيمت مواد اوليه مواد خام و سرانجام به دلايل ملاحظات زيستمحيطي، 30 درصد اجزاي تركيبي زباله همچون كاغذ، مقوا، شيشه، پلاستيك، فلزات از راه بازيافت مورد استفاده دوباره قرار ميگيرند و بار ديگر به عنوان مواد اوليه به كارخانهها تحويل ميشوند. 70 درصد مابقي اجزاي تركيبي زباله نيز توسط کرم خاکي با نام علمي آيزينيافوتيدا به كود آلي بيولوژي ورمي كمپوست تبديل و كودش به افزايش محصولات آن هم از نوع ارگانيك ميانجامد و خود كرم هم در توسعه صنايع داروسازي، صنايع غذايي، صنايع آرايشي و بهداشتي استفاده ميشود.
6 ـ استفاده از محصولات ارگانيك:
تغيير رفتار توليدکنندگان و مصرفکنندگان جهاني از سوي محصولات غير ارگانيک به سوي محصولات ارگانيک، منجر شد که در دهههاي اخير، به ويژه از دهه 1980 ميلادي، حرکت به سمت کشاورزي ارگانيک مورد توجه قرار بگيرد و تحقيقات متخصصان کشاورزي متوجه آن شود، براي همين، كشاورزي ارگانيک در سادهترين تعريف به عنوان «كشاورزي بدون افزودن مواد شيميايي مصنوعي و به طور خاص شيميايي» توسعه يابد.
اصول و اهداف ارايه شده براي كشاورزي ارگانيگ توسط فدراسيون جهاني جنبش كشاورزي ارگانيك (IFOAM) به گونه زير است:
1ـ توليد غذا با كيفيت بالا و در حد كافي
2ـ همگامي با طبيعت به جاي سلطهگري و چيرگي بر آن
3ـ تقويت چرخههاي بيولوژيكي در سامانههاي زراعي شامل تقويت ميكرو ارگانيسمها، فلوروفون خاك، افزايش تنوع گياهي و حيواني
4ـ حفظ و افزايش حاصلخيزي خاكها در دراز مدت
5ـ بهرهگيري از منابع تجديد شونده تا حد امكان
6ـ درباره مواد آلي و عناصر غذايي، تا حد امكان در يك سامانه بسته عمل شود.
7 ـ فراهم کردن زمينههايي از زندگي براي دامها كه امكان بروز همه رفتارهاي غريزي را براي آنها فراهم سازد.
8ـ جلوگيري از بروز همه اشكال آلودگي ناشي از عمليات گوناگون كشاورزي
9- حفظ تنوع ژنتيكي سامانه كشاورزي و محيط پيرامون، شامل حفاظت از گياهان و زيستگاههاي طبيعي
10- امكان به دست آوردن درآمد كافي براي زارعان و جلب رضايت آنان و نيز ايجاد محيط كار سالم
11- در نظر گرفتن اثرات گستردهتر اجتماعي و اكولوژيكي سامانه زراعي
منابع
1. تاتارو، اليشيا، 1372، ورمي كمپوست چيست؟ سازمان بازيافت و تبديل مواد شهرداري، شماره 1149.6ص.
2. سلجوقي، خسرو، 1387، مديريت پسماندهاي شهري به وسيله نعمتهاي خداوند، تهران.
3. سلجوقي، خسرو، 1388، برگزيدهاي از كتاب توليد ورميكمپوست براي كشاورزي پايدار، تأليف دكتر پي. كي. گوپتا، ترجمه دكتر حسينعلي عليخاني و دكتر غلامرضا ثواقبي، اعضاي هيأت علمي دانشگاه تهران، انتشارات جهاد دانشگاهي واحد تهران، تابستان 1385.
4. سلجوقي، خسرو، 1388، برگزيدهاي از كتاب توليد ورميكمپوست و فرآوردههاي جانبي آن، تأليف دكتر ايرج الهدادي- دكتر غلامعباس اكبري- مهندس زهرا قهرماني، انتشارات دانشگاه تهران، شماره 2864، 1386.
5. سلجوقي، خسرو، 1388، برگزيدهاي از كتاب ورميكمپوست (طراحي، ساخت و اجرا)، تأليف دكتر محمد علي عبدلي – محمد رضا روشني، انتشارات دانشگاه تهران، شماره 2877، 1386.
6. سوبارائو، ان اس: ترجمه آستارايي، دكتر عليرضا، 1375، كاربرد كودهاي بيولوژيكي در كشاورزي پايدار، انتشارات جهاد دانشگاهي واحد مشهد 168 ص.
7. طالب، ناصر، 1372، گزارش طرح مطالعه و بررسي سامانههاي گوناگون تهيه كمپوست و انتخاب بهترين آنها، جهاد دانشگاهي واحد صنعتي شريف، 100ص.
8. فرمحمدي، سيفاله، 1368، بررسي و تحقيق در امكان جايگزيني كرم خاكي جهت پروتئين حيواني غذاي طيور، جهاد دانشگاهي واحد شهيد بهشتي، 88ص.
9. فرمحمدي، سيفاله، بوجار، مسعود، 1374، جزوه درسي دوره آموزش کارگاهي کرم خاکي، شاخه زيست شناسي جهاد دانشگاهي، واحد شهيد بهشتي.
10. كريمينيا، آرمين، 1381، درسنامه بيولوژي خاك، جلد اول (موجودات خاكزي)، انتشارات گروه خاكشناسي دانشكده كشاورزي دانشگاه گيلان ص35ـ1.
11. ملكوتي، دكتر محمدجعفر، 1374، بررسي وضعيت تعادل عناصر غذايي در خاكهاي ايران و جلوگيري از مصرف بيرويه كودهاي شيميايي، ماهنامه آب، خاك، ماشين، سال دوم شماره 10 مهر ماه ص 12ـ17.
12. مير سهيل، مهيار، 1386، ورميکمپوست کود گاوي و طريقه توليد آن، تهران، نشريه زيتون.
13. سماوات، سعيد، 1380، چگونگي توليد ورمي کمپوست از ضايعات شهري و کشاورزي، تهران، دفتر خدمات و فنّاوري آموزشي نشر آموزش کشاورزي.
14. مجلسي، منيره، 1383، زنان و كاهش زباله خانگي، مديريت پسماندها فصلنامه آموزشي، پژوهشي، شماره دوم و سوم، ص 8-12.
15. www.compost.ir
16. www.tafda.org
17. www.alef.ir
18. Ksaljoghi@yahoo.com
19. AraFlash@yahoo.Com
درست است كه زنان هميشه نقش موثري در همه ابعاد بر عهده دارند اما به نظر مي رسد بهتر است روي صحبتتان با همه افراد جامعه باشد .