نگاه شما: یک جرعه آب یا یک لیوان سم

صدیق مینایی در مطلب ارسالی برای «نگاه شما» نوشت:

سالهاست که کارشناسان حوزه بهداشت و تغذیه به شیوه های گوناگون از بی توجهی به بهداشت منابع آب شرب کردستان انتقاد و پیشنهادات تخصصی ارایه می دهند اما دریغ از اجرای یک مورد از این راهکارها و دریغ از یک مسئولیت شناسی کوچک آنهم در حد یک اقدام عملی.

انتقادات ، پیشنهادات و هشدارهای این صاحب نظران زمانی به اوج رسید که در 14 اسفند 81 یک تانکر حامل ماده شیمیایی  MTBE به سد قشلاق سنندج سقوط کرد و هزاران لیتر از محموله آن وارد بزرگترین منبع آب شرب شهروندان شد که صدای صاحب نظران بهداشت ، درمان و تغذیه را در آورد به طوری که جو وحشت از سرطان ، نازایی و تولد کودکان معلول چنان در شهر حاکم شد که آلان هم ادامه دارد و آمارهای گوناگون اما تأیید نشده  از رشد سرطان ، نازائی و کودکان ناقص الخلقه در افکار عمومی رایج است و مردم علت آنرا همان ماده می دانند.

بعد از بروز این حادثه مسئولین استان به روال همیشگی خود شروع به توجیه افکار عمومی و دادن وعده های بدون پشتوانه عملی کردند و قول دادند که تمهیدات لازم برای جلوگیری از تکرار این حادثه بیندیشند و مسایلی مثل مدیریت تردد  تانکرهای حامل مواد شیمیایی ، اسکورت این محموله ها تا خروج از استان ، تجهیز حاشیه رودخانه های مسیر این محموله ها با امکانات ایمنی و ... را مطرح کردند.

اما بعد از این ماجرا و فروکش کردن موج اعتراضات مردمی ، انتقادات نهادهای مدنی ، اظهارات صاحب نظران بازهم شاهد تردد مدیریت نشده تانکرهای حامل مواد شیمیایی و سقوط آن به رودخانه های کردستان هستیم که اکثرا آنها حامل نوعی مواد شیمیایی می باشند که براساس برآورد کارشناسان هر لیتر آن یک میلیون لیتر آب را آلوده می کند و آمارها حاکی از این واقعیت است که هر هفته 3 تصادف از سوی این تانکرها در استان روی داده و سال گذشته 46 تصادف ثبت شده است که مواد شیمیایی فراوانی به منابع آب زیرزمینی و جاری سرازیر شده که اگر این برآوردها را قبول کنیم بدون شک تمام منابع آبی سنندج  از چنان شدت آلودگی برخوردارند که قابلیت آشامیدن را از دست داده اند.

برای اثبات این ادعای خود استناد می کنیم به گفته های مدیرکل سابق حفاظت محیط زیست استان که در مصاحبه مورخ 17 تیر سالجاری با روزنامه جام جم اعلام کرد که یک لیتر برخی محموله های شیمیایی تانکرها می تواند 6 میلیون لیتر آب را آلوده کند و سال گذشته 25 دستگاه در محورهای استان واژگون شدند که اکثر آنها در جاده مریوان  - سنندج بود.

اگر بخواهیم تأثیرات این حوادث را برشمریم طیف وسیعی در حوزه های بهداشتی ، زیست محیطی ، اجتماعی ، فرهنگی و سیاسی را در برمیگیرد که مصلحت را در بیان برخی موارد آن نمی بینیم.

1- در حوزه بهداشتی با توجه به مصرف بالای آب در زندگی کوچکترین آلودگی باعث بروز مشکلات بزرگ در سلامت و بهداشت جامعه شده و اوج آن به ظهور بیماری های جدید و ناشناخته می انجامد که تا شناسایی عوامل و کشف درمان خسارات انسانی بزرگی برجای میگذارند و در سالهای اخیر بارها مسئولین بهداشتی به صورت نامشخص و پر از ابهام خبر از افزایش ابتلا به سرطان در کردستان می دهند و آمار ارایه شده توسط آنها حکایت از اختصاص 14 درصد از مرگ و میرهای استان به سرطان دارد و می گویند تعداد ابتلا به سرطان در میانگین کشور 70 نفر در هر 100هزار نفر است اما این رقم در کردستان 89 نفر از 100هزار نفر می باشد.

2- در حوزه زیست محیطی نیز نباید این واقعیت را  نادیده گرفت که ورود مواد شیمایی به آبهای زیرزمینی و جاری زمینه اختلال های گوناگون در حیات گیاهی و جانوری مثل ظهور بیماری ، جهش ژنتیکی و فراری دادن را فراهم می سازد که پیامد این مسایل به هم ریختن نظم اکولوژیک  کردستان و سرایت عواقب آن به سایر عرصه های زندگی مردم به ویژه کشاورزی ، دامپروری ، شیلات ، طیورپروری و ایجاد بی انضباطی در سلامت عمومی مردم می گردد و هراز گاهی مواردی از مرگ و میر آبزیان ، ایجاد گنداب و تلف شدن پرندگان را می بینیم.

3- در حوزه تبعات اجتماعی این موضوع می توان به ایجاد جو ناآرامی روانی و روان پریشی اجتماعی ، تقویت بنیه شایعه پروری ،ایجاد بی اعتماد افراطی همه جانبه  ، کاهش شدید تمایل مردم برای مشارکت در مسایل سیاسی ، اجتماعی و زیست محیطی و ... اشاره کرد.

4-  در زمینه پیامدهای فرهنگی هم مسایلی می توان به تقویت قدرت تأثیر دروغ ، شایعه و جنگ روانی بر بینش فرهنگی جامعه و بروز بیماریهای فرهنگی غیرقابل کنترل و تخریب نقش منطق ، عقلانیت و قانون در قضاوت ، رفتار ، گفتار و پندار را درپی دارد که نهایت راه آن به مسدود شدن توسعه همه جانبه و پایدار کردستان ختم می گردد.

5-    این را باید قبول کرد که بیشترین لطمات این روند به وضعیت سیاسی کشور و گرایش ، علایق و میزان امیدواری های سیاسی مردم کردستان وارد می شود که بر اثر به وجود آمدن فضای بی اعتمادی به دولت ، قطع امید از حاکمیت و ظهور پدیده گریز از سیاست های ملی رابطه بین کورد و اهل سنت با نظام قدرت دچار چالش های جبران ناپذیر خواهد شد. این را نباید نادیده گرفت که زمینه های چالش سیاسی بین کورد و حاکمیت در گذشته چیده شده و سالهاست که دو طرف درتلاشند تا آنرا بهبود بخشند اما هنوز به نتیجه قطعی نرسیده اند. همه به یاد داشته باشیم که در سال 1381 بسیاری از لایه های سیاسی مخالف حکومت واژگون شدن تانکر حامل مواد شیمیایی را یک حرکت سازماندهی شده برای انقراض نسل کوردها قلمداد میکردند و اکنون هم بر آن اعتقاد استوار بوده و هربار تکرار واژگونی تانکرها را مدرکی مستند برای صحت ادعای خود عنوان میکنند.

در اینجا باید قبول کرد که سهل انگاری و مسامحه کاری مدیریت ارشد استان به ویژه استانداری، راه و شهرسازی ، دانشگاه علوم پزشکی، محیط زیست و شرکت آب منطقه ای باعث بروز پدیده واژگون شدن  پیاپی مواد شیمیایی به منابع آبی جاری و زیرزمینی کردستان و بانی تکرار و تشدید آن گردیده است و اگر جنبشی از خود نشان ندهند و یا از خواب غفلت بیدار نشوند تکرار این پدیده زیانهای غیرقابل جبرانی به بار خواهد آورد.