فرار پرندگان مهاجر از دریاچه هامون

95 درصد از 400 هزار قطعه انواع پرنده مهاجر تالاب هامون در سيستان و بلوچستان، به خاطر بي آبي و خشکي اين درياچه براي هميشه زيستگاه خود را ترک کرده و يا براي هميشه نابود شده اند و ديگر به اين تالاب باز نمي گردند.

دکتر جمشيد منصوري با اعلام اين خبر به مهر گفت: نتايج آخرين سرشماري ها نشان مي دهد که حيات پرندگان و جانوران درياچه به کلي دگرگون شده است. آنهم در شرايطي که درياچه هامون تا قبل از خشک شدن، سالانه ميزبان نزديک به 400 هزار قطعه انواع مختلف پرنده مهاجر بود که امروزه به خاطر خشکي و مرگ تالاب، ديگر در اين تالاب ديده نمي شوند. ضمن آنکه هزاران ماهي مختلف نيز در اين تالاب زندگي مي کردند و امروزه کاملا نابود شده اند.

اين متخصص پرنده شناسي که سالها عمر خود را صرف مطالعه و بررسي درياچه هامون و شناسايي پرندگان اين درياچه کرده معتقد است: عوامل متعددي از جمله سد سازي افغانها بر روي رودخانه هاي منتهي به تالاب هامون، کم آبي ناشي از خشکسالي چند سال اخير و تغيير بستر رودخانه هيرمند و پر شدن از رسوب، از مهمترين عوامل خشکي اين تالاب زيبا هستند که بخش اعظمي از اين مشکلات منشاء انسان ساز دارند و در 40 سال اخير بوجود آمده اند.

دکتر منصوري نابودي تالاب "هامون" را تنها به ميزان بارش در طول سال مربوط ندانست و گفت: در سالهاي پر آبي، تالاب هامون 120 ميليمتر آب نياز دارد در حالي که در سالهاي اخير تنها 70 ميليمتر بارش در منطقه بوده با اين حال بارندگي در منطقه زابل کمکي به درياچه نمي کند. چرا که آب درياچه را کوههاي "بابا يغما" و سلسله جبال "هندوکش" در افغانستان تامين مي کنند.

اين استاد دانشگاه، تبخير 4 هزار ميليمتري آب در منطقه را نسبت به بارش 70 ميليمتري و در نهايت خشکي درياچه بسيار با اهميت توصيف کرد و افزود: عدم تناسب ميزان بارش و ميزان تبخير موجود دليلي مستند بر اين نظريه است که کمبود بارش عامل اصلي نابودي تالاب هامون نيست و درياچه هامون علاوه بر منبع آب کوههاي منطقه از سه رودخانه "هيرمند"، "خاشرود" و "فرارود" در افغانستان تغذيه مي کند که براي نمونه رود هيرمند مسيري صد هزار کيلومتري را براي ريختن به هامون طي مي کند.

اين فعال محيط زيست، ساختن سد "کمال خان" و "کجکي" و همين طور انحراف آب رودخانه ها در افغانستان براي آبياري زمين هاي کشاورزي را در سالهاي گذشته از عوامل جدي نابودي درياچه هامون دانست و تاکيد کرد: براي جلوگيري از نابودي حيات در اين منطقه از کشور، چندين سال قبل طرحي براي لايروبي هامون به خاطر پر شدن از رسوبات رودخانه هيرمند به مسئولان ارايه دادم، چرا که به خاطر رسوبات زياد و پر شدن بستر، حجم آبگيري نيز کم شده بود، ولي هيچ توجهي از سوي مسئولان نشد اما امروز به نظر مي رسد وزارت امور خارجه بايد در اين زمينه پيش قدم شود.

وسعت تالاب هامون 4 هزارکيلومتر مربع و عمق متوسط آن بين 5 تا 6 متردرفصول پرآبي است، تالاب هامون پهناورترين سطح آب شيرين در فلات ايران و هفتمين تالاب بين المللي جهان است که از يک سيستم بسته آبي از سه آبگيرنسبتا عميق به نامهاي هامون صابري، هامون پوزک و هامون هيرمند تشکيل شده که در زمان ورود آب و سيلابهاي زمستانه و بهاره به هم مي‌پيوندند.