فهمیدن یا نفهمیدن آمریکا، وقتی آقای نماینده ظریف را ساده‌لوح می‌داند!

سابقه طولانی وضع تحریم توسط آمریکا علیه ایران ـ که پس از تسخیر سفارت آمریکا در سال ۱۳۵۸ آغاز ‌و سرانجام بنا بر توافق موقت ژنو در حوزه هسته‌ای متوقف شد ـ باعث شده که مجموعه گسترده‌ای از تحریم‌ها با بهانه‌ها و اهداف اعلامی متفاوت، مراجع تصمیم‌گیری متنوع و سازوکارهای برداشته شدن پیچیده پدید آید که به قول مقامات ایرانی مانند تار عنکبوت بر ذهن سیاستمداران آمریکایی حاکم شده است. در حالی که معدودی از افراد در ایران و حتی در میان نمایندگان مجلس به پیچیدگی‌های فراوان این موضوع آگاهند، ابراز نظر یکی از نمایندگان خرم‌آباد در‌باره سخنان وزیر خارجه پرسش‌‌برانگیز است.

به گزارش «تابناک»، تعهد آمریکا به وضع نشدن تحریم‌های جدید هسته‌ای علیه ایران در زمان اجرای توافق موقت هسته‌ای ژنو بر اساس حدود قدرت قانون دولت و کنگره آمریکا، نشان می‌دهد در صحنه داخلی آمریکا، دولت تنها مرجع تصمیم‌گیری در این باره نخواهد بود و مواضع کنگره آمریکا نیز تأثیراتی در این روند خواهد داشت. کنگره به عنوان مرجع تصویب بسیاری از تحریم‌های ضد ایرانی، در برداشته شدن این تحریم‌ها نیز قدرت و نفوذ خواهد داشت.

اما نکته مهم اینکه مذاکره‌کنندگان ایرانی بار‌ها تأکید کرده‌اند که پیچیدگی‌های داخلی امریکا مسأله داخلی این کشور است و اگر دولت آمریکا در مذاکرات هسته‌ای پای تعهدی را امضا کرد، آن‌گاه صرف نظر از اینکه کنگره و دیگر بازیگران داخلی آمریکا در این باره چه نظری دارند، این دولت آمریکاست که طرف حساب ایران خواهد بود و باید به تعهدات خود عمل کند.

شیوه برداشته شدن تحریم‌های ایران و جدول زمانی انجام چنین تعهدی، یکی از‌‌ پیچیده‌ترین موضوعات گفت‌و‌گوهای هسته‌ای است که حتی گفته می‌شود، در کنار موضوع ابعاد غنی‌سازی در ایران، یکی از دو موضوع مورد بحث در بالا‌ترین سطح ممکن مذاکرات در نیویورک خواهد بود.

بنا بر این گزارش، تحریم‌های آمریکا علیه ایران یا بر پایه مصوبات کنگره وضع شده‌اند‌ یا آنکه رئیس‌جمهور با دستورهای اجرایی خود آن‌ها را بر ایران تحمیل کرده است. دسته‌ای از تحریم‌ها که در آغاز به شکل دستور اجرایی رئیس جمهور بوده‌اند، بعدا در قوانین کنگره نیز مصوب ‌و یا تقویت شده‌اند.

ریشه تحریم‌های رئیس جمهور به اختیارات وی بر مبنای قانون اختیارات رئیس جمهور در شرایط اضطراری در حوزه اقتصاد بین‌الملل به نام IEEPA برمی‌گردد که با توجه به آن، بیل کلینتون در سال ۱۹۹۵، ایران را در وضعیت اضطراری قرار داد و هر سال این وضعیت اضطراری تمدید می‌شود؛ بنابراین، رئیس جمهور توانایی صدور دستورهایی را برای تحریم ایران خواهد داشت.

دستور اجرایی ۱۳۶۲۲ در مورد نخریدن نفت ایران و دستور اجرایی شماره ۱۳۶۴۵ در مورد تحریم‌های مالی علیه ایران از جمله دستورهای اجرایی مخصوص ایران هستند که به دلیل تصویب نشدن در کنگره، قابل لغو از سوی رئیس جمهور هستند.

از سوی دیگر، برخی فرامین اجرایی مانند فرمان ۱۲۹۵۹ درباره ممنوعیت تجارت و سرمایه‌گذاری در ایران به دلیل ساز و کار تعیین شده توسط کنگره برای برداشته شدن آن‌ها نمی‌توانند از جانب رئیس جمهور برداشته شوند. فرمان اجرایی شماره ۱۳۵۹۰ برای ممنوعیت کمک به ایران برای تولید محصولات پتروشیمی و دستور اجرایی ۱۳۵۹۹ در مورد بلوکه کردن دارایی‌های بانک مرکزی ایران در آمریکا و تحریم‌های ایران در موضوع خرید فلزات گرانبها بنا به فرمان اجرایی ۱۳۶۲۲ نیز با همین وضعیت روبه‌رو هستند و شرایطی برای برداشته شدن آن‌ها تعیین شده است.

مهم‌تر از این‌ها، قانون تحریم ایران به نام ISA، چندین مورد بیان شدن در قانون جامع تحریم‌های به نام CISADA و تعیین ایران به عنوان کشور حامی تروریسم از جمله نمونه‌های اصلی هستند که بر پایه آن‌ها شرایطی برای برداشته شدن تحریم‌ها علیه ایران تعیین شده است.

این‌ها تنها بخشی از پیچیدگی‌های برداشته شدن تحریم‌ها علیه ایران است که مقامات آمریکایی را نیز گرفتار کرده است.

اما در شرایطی که شاید برداشته شدن برخی ‌تحریم‌های ایران، موضوع اختلاف رئیس جمهور و کنگره این کشور قرار گیرد، اوباما اختیاراتی دارد که می‌تواند با آن‌ها کنگره را دور بزند و تغییراتی در وضعیت بعضی تحریم‌ها علیه ایران پدید آورد.

در گفت‌و‌گو‌ وزیر خارجه ایران و مارگارت وارنر مجری شبکه آمریکایی پی‌بی‌اس، چنین وضعیتی در قالب عبارت do something of an end-run around Congress به معنای قول اوباما به دور زدن کنگره در صورت لزوم مورد توجه قرار گرفته و مجری برنامه که از پیچیدگی‌های سیاست داخلی در آمریکا آگاه است، از ظریف می‌پرسد: اگر اوباما قول دهد ‌در صورت لزوم کنگره را دور بزند، این برای شما کافی خواهد بود؟

وزیر خارجه ایران نیز که ساختار قانونگذاری در آمریکا را می‌شناسد، موضع همیشگی ایران را تکرار می‌کند که وقتی رئیس جمهور آمریکا در مذاکرات تعهدی ‌می‌پذیرد، یعنی ایالات متحده این تعهد را پذیرفته و مسائل داخلی این کشور به ما ربطی ندارد و ما این تعهد را پذیرفته و به آن احترام می‌گذاریم.

این موضع حقوقی وزیر خارجه ایران ـ که پیش از این نیز بار‌ها تکرار شده و به معنای این است که هر دو طرف باید به تعهدات خود در یک توافق احتمالی پایبند باشند ـ با ترجمه‌های ناقص و نادرست در چند روزنامه برجسته شد و سرانجام روز چهارشنبه ابراهیم آقامحمدی، نماینده خرم‌آباد در صحن مجلس در این باره گفته است: «سخنان اخیر وزیر خارجه کشورمان درباره اینکه «اگر اوباما قول بدهد ما قول او را قبول داریم»، به دور از سیاست و تدبیر است و باید آن را نوعی ساده‌لوحی ارزیابی کرد‌».

صرف‌نظر از قضاوت در این باره که از بین آقای نماینده و وزیر خارجه، کدام یک پیچیدگی‌های موضوع تحریم‌ها، ساختار تصمیم‌گیری در ایالات متحده و محتوای گفت‌و‌گو‌ وزیر خارجه با شبکه آمریکایی را بهتر درک می‌کنند، پرسش این است ‌آیا سخن گفتن از ساده‌لوحی وزیر خارجه از تریبون مجلس، سخنی عالمانه و اخلاق‌مدارانه است یا خیر؟