دروازه محمديه در سكوت آرام جان مي‌دهد؟

ميدان اعدام به سمت بافت تاريخي بازار در چهارراه گلوبندك، دومين كوچه به نام بازار دروازه نو و تودرتوهاي آن، تو را به ششمين دروازه تهران قديم كه توسط محمدشاه قاجار ساخته شده است، هدايت مي‌كند.

به گزارش ايسنا، هرچند هيچ نام و نشاني از اين دروازه بر در و ديوارها باقي نمانده است، ولي اگر راه‌بلد باشي يا از قديمي‌هاي شهر، كسي تو را همراهي كند، به‌راحتي از اين تودرتوها كه شايد روزي ابتداي دروازه تهران بوده‌اند، به سه ستون آبي‌رنگ مي‌رسي كه دو ستون از كمر به بالا در چشمند و سومي هم از پايه‌ستون تا سر مناره ديده مي‌شود، ولي بخش پايين آن بين دو مغازه قرار گرفته و فقط حدود پنج سانتي‌متر از آن به چشم مي‌آيد و اگر كاشي‌هاي آبي‌رنگ آن نبودند، شايد اصلا تشخيص داده نمي‌شد كه اين ستون نيز بخشي از دروازه قديمي اين پايتخت 200 ساله بوده است.

در دو ستون ديگر نيز اصلا مشخص نيست، بر سر پايه‌ستون‌ها چه آمده است. داربست‌هاي زنگ‌زده اين دروازه هرچند تاق‌ها و قوسي‌هاي جديد و با نماد گذشته را بر دوش دارند، ولي آنها هم گويا از مدت‌ها پيش بسته شده‌اند. شايد دور نباشد روزي كه عمر آخرين دروازه تهران نيز به پايان برسد و آن وقت، كوچه‌هاي تهران بايد در حسرت چهره قديمي خود بمانند تا روزي كه نوبت آنها هم برسد.

كارشناس فني سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان تهران در گفت‌وگو با ايسنا، دروازه محمديه را به‌عنوان تنها دروازه باقيمانده در تهران و يكي از مهمترين اسناد تاريخي پايتخت ايران دانست كه بايد حفظ و نگهداري و حريم اطراف آن آزاد شود.

مهدي معمارزاده ادامه داد: اين درحالي است كه حدود 30 سال پيش، ادعاي دقت و حساسيت در حفظ و نگهداري از آثار تاريخي زياد بود، در صورتي كه با ارايه مجوز ازسوي مسئولان وقت ميراث فرهنگي براي ساخت مجتمعي دو طبقه در كنار مناره سمت راست اين دروازه، به ميراث فرهنگي تهران ضربه‌اي جدي وارد شد.

وي درباره وضعيت مرمت دروازه محمديه اظهار داشت: در مرمت سه مناره باقيمانده از اين دروازه، چون هيچ سندي از نوع و رنگ كاشي‌ها پيدا نشد و فقط تعدادي عكس سياه و سفيد از آن دوره باقي مانده‌اند، فعلا كاري انجام نمي‌شود تا وقتي كاشي‌هايي مطابق آن پيدا شوند و با مطالعه قياسي، به كاشي‌هاي اوليه بتوانيم دست يابيم يا مناره‌ها به همان شكل باقي بمانند.

او توضيح داد: بخش‌هايي از نوع تاق‌ها و قوسي‌هاي دروازه، از عكس‌ها درآورده شدند كه براساس آنها، تاق و قوس‌ها در دست اجرا هستند و با نشانه‌هايي كه به‌صورت تقريبي از عكس‌ها درآورده شدند، اندازه تاق‌ها و قوس‌ها به‌شكل تقريبي و تطبيقي مشخص شد، به‌گونه‌اي كه همه نشانه‌گذاري‌ها و اندازه‌ها با 99 درصد دقت و اطمينان درآمدند.

معمارزاده شكل، دوره‌ها و ابعاد كنوني تاق را با نمونه‌هاي باقيمانده از گذشته يكسان ارزيابي و اضافه كرد: اين دروازه هيچ بودجه‌اي براي ادامه كارهاي مرمتي ندارد. به همين دليل، كار مرمت متوقف است.

يك كارشناس مرمت آثار و بناهاي تاريخي استان تهران نيز در اين‌باره ايسنا گفت: مقداري در دروازه محمديه كار مرمت شده، ولي نه به‌صورت صددرصد، بلكه فعلا از وضعيت ناهنجار پيشين خارج شده و به‌دليل نبود اعتبار، كار رها شده است.

رضا موسوي درباره وضعيت حريم دروازه، بيان كرد: مناره‌هاي دروازه به‌دليل تداخل با ملك خصوصي و مغازه‌هاي اطراف مشكل تملك دارند. مغازه‌هاي اطراف مناره، دايم ديواره‌هاي خود را تراشيده و به جلو رفته‌اند، به‌گونه‌اي كه اكنون ستون‌هاي مناره‌هاي دروازه محمديه در انباري مغازه‌ها قرار دارند.

حصار صفوي در تهران قديم چهار دروازه عودلاجان، شاه عبدالعظيم (ري)، قزوين و دروازه شميران را داشته است. در زمان افغان‌ها پنجمين دروازه به نام دروازه دولت به حصار صفوي اضافه شد تا زمان محمدشاه قاجار كه او نيز ششمين دروازه اين حصار را به نام دروازه محمديه برگرفته از نام خود به تهران قديم افزود.

حال اين ششمين دروازه كه آخرين بقاياي دروازه‌هاي تهران به‌شمار مي‌رود، زير خشت و آجرهاي مغازه‌هاي اطراف لگدمال مي‌شود. هرچند اندكي مرمت در مناره‌هاي آن انجام شده است، ولي با بي‌توجهي و مشكلاتي مانند تغيير مديريت و كمبود بودجه كه گريبانگير سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان تهران است، اين دروازه روزبه‌روز به بازدم آخرين نفس‌هاي خود نزديك مي‌شود.