نگاه شما: وسوسه‌های حرفه خبرنگاری؟!

موسی کاظم زاده در مطلب ارسالی برای «نگاه شما» نوشت:

خبرنگاری، حرفه ای پرمخاطره و سخت در جهان محسوب می شود، بطوری که در سال های اخیر تعدادی از خبرنگاران و روزنامه نگاران به خاطر ثبت وقایع مربوط به جنگ ها و حوادث در کشورهایی چون، عراق، افغانستان، سوریه، لیبی، مصر، و به ویژه در فلسطین( غزه) و ... جان باخته‌اند و از همین رو سبب شده تا این حرفه به عنوان یکی از 10 مشاغل پرمخاطره جهان جای گیرد.

بر همین اساس، بنا بر تخمین کمیته بین المللی حفاظت از روزنامه نگاران(cpj)، سال گذشته حدود 5800 روزنامه نگار در 15 سال اخیر در حین انجام وظیفه کشته شده اند. این کمیته کشورهای عراق، الجزایر، روسیه، کلمبیا و بنگلادش را نیز جزو پنج منطقه خطرناک برای روزنامه نگاران و قتل را مهمترین عوامل مرگ و میر هنگام کار برای روزنامه نگاران اعلام کرده است.

علی رغم آنچه گفته شد، پیش از آنکه فردی حرفه خبرنگاری و روزنامه نگاری را انتخاب کند، لازم است ویژگی های حرفه خبرنگاری و روزنامه نگاری را بشناسد، تا از روی آگاهی به آن  روی آورد.

به بيان روشن تر، در دنياي مدرن و پسامدرن كه عصر رسانه نيز ناميده مي شود، خبرنگاران و روزنامه نگاران از مهره هاي اساسي توليد و توزيع مطلوب اطلاعات در جهان به شمار مي روند. یک روز نامه نگار و خبرنگار حرفه‌ای، در توليد و انتشار خبر، هيچ‌گاه "صحت و درستی" خبر را فدای "سرعت انتشار" آن نمی‌کند.

به عبارت دیگر، نگاه موشکافانه و دقيق، بی طرفی در انعکاس رخدادها، داشتن شم خبری، حوصله زياد، مطالعه‌ مستمر در زمينه‌های مختلف و پشتوانه‌ علمی غنی، تلاش برای کسب تخصص در يک يا چند رشته، ذوق و استعداد، سرعت عمل بالا، روابط عمومی‌قوی، انعکاس سريع و صحيح واقعيات و هشدار که به منافع ملی، اعتقادات، فرهنگ مردم و ارزش‌های انسانی آسيب مي‌رساند ، کشف حقايق، داشتن حس مسووليت اجتماعی، درک موقيعت و بقای رسانه ای خویش و روحيه‌  جسارت هوشمندانه و خطر پذيری، از دیگر ويژگی های مهم یک خبرنگار و روزنامه نگار حرفه ای است.

اصول اخلاقی حرفه روزنامه نگاری مقرر می دارد که روز نامه نگاران در هر مرحله و مقامی که باشند باید به خبر و مصلحت جامعه ایمان کامل داشته باشند.کوشش برای تامین منافع شخصی و کوشش برای پیش بردن مقاصد خصوصی که با مصلحت جامعه سازگار نباشد، خلاف اصول و آئین اخلاقی روزنامه نگاری است.

هر مطلب خلاف واقع و مخدوشی که هر روزنامه، خبرگزاری و ... منتشر می کند، باید آن روزنامه و خبرگزاری در اولین فرصت اشتباه خود را اصلاح کند، شایعات و اخبار تایید نشده از جمله مطالب مخدوش است. به طور مسلم، داشتن تخصص و نقد از جمله ویزگی های مهم یک روزنامه نگار و خبرنگار حرفه ای است.

بی شک، با چنین نگرشی است که مسئولیت اجتماعی روزنامه نگاران شگل می گیرد، بدین ترتیب می توان تعریفی از خبرنگار بدست آورد تا روی آورندگان به جرگه خبرنگاران خود را با الگوی مورد نظر که زمینه اصلی موفقیت در این رشته است، وفق دهند. از این حیث، خبرنگار کسی است که با اتکا به ذوق و استعداد شخصی، پس از گذراندن دوره آموزش تخصصی و همچنین با توجه به مسئولیت اجتماعی که این حرفه بر عهده او می گذارد، وظیفه کسب، تهیه، جمع آوری و تنظیم اخبار و انتقال آنها را از طریق وسایل ارتباط جمعی از جمله مطبوعات، رادیو، تلویزیون، خبرگزاری ها، پایگاه های خبری، وبلاگ ها و... به مخاطبان را بر عهده دارد.

در واقع می توان گفت که خبرنگاران موتور و قلب تحريريه هاي راديو و تلويزيون، خبرگزاری ها و مطبوعات هستند و نقش اساسي در حيات ساير قسمت هاي رسانه و كاركرد صحيح بقيه اجزا دارند.

در نگاه حرفه اي، خبرنگار فردي است که به نمايندگي از مردم، براي اطلاع رساني سالم و بيان حقايق، عملکرد و رفتار تمام افراد جامعه، مخصوصا مسئولان و صاحب منصبان را زير ذره بين قرار داده و به نقد و موشکافي آن مي پردازد. تا با شناخت نقاط ضعف و قوت به پيشبرد اهداف ملي و مردمي منتهي شود.

بنابر اين؛ اگر خبرنگار به كار خود و اصول حرفه اي تسلط داشته باشد، رسانه هاي رقيب، ماهيت و ظرفيت و توانمنديهاي رسانه اي را كه در آن كار مي كند، بشناسد و همچنين نياز مخاطبان، سن، جنس، سطح تحصيلات، محل زندگي و ساير ويژگي هاي آنها را بداند، بدون شك از كنار سوژه اي ناب، درجه اول و مورد نياز مردم و رسانه نمي گذرد و فرصت را به رقيبان نمي دهد.

بدون تردید، هر چه قدر خبرنگار حرفه اي تر باشد و قدرت شكار سريع سوژه هاي مورد نياز مخاطبان را داشته باشد و همچنين بتواند آنها را در بسته بنديهاي جذاب و متناسب با ماهيت رسانه ها و ويژگي هاي مخاطبان ارايه دهد، به همان اندازه به سردبير كمك كرده و دست او را در بستن خبرهاي راديو و تلويزيوني و انتشار اخبار مطبوعاتي باز گذاشته است، اما اگر نتواند توليد سريع، متنوع و مورد نياز رسانه و مخاطبان را داشته باشد، قدرت مانور سردبير را محدود كرده است و عملا تكرار خبرهاي مشخصي را در بخش هاي مختلف خبري موجب شده است.

آنچه ذکر شد، خبرنگار و روزنامه نگار از آنجا كه امانتدار جامعه در كسب، حفظ و انعكاس اطلاعات و اخبارند بايستي در راه اين امانتداري از هيچ چيز دريغ نورزند. در این زمینه راه حل اين است كه علاوه بر بهينه سازي ساختار موجود، هم بسياري از خبرنگاران فعلي و خبرنگاراني را كه بعدا جذب خواهند شد، آموزش داد.

بسياري از اساتيد علوم ارتباطات معتقدند يک روز نامه نگار و خبرنگار حرفه ای که بخواهد در کارش پيشرفت کند، نياز دارد با علوم روز در زمينه ارتباطات و ژورناليسم آشنا باشد و موفق شدن در اين زمينه مستلزم تسلط داشتن به حداقل يکي از زبان هاي غيرمادري، توجه به واقعیت ها، ساده نویسی، آموزش تخصصی، مسئولیت اجتماعی، داشتن اطلاعات وسیع، سرعت عمل بالا و ذوق و استعداد است.

از طرف دیگر، يكي از وظايف دست اندركاران مطبوعات، برنامه ريزي دقيق و كارآمد به منظور توسعه بسترهاي كار خبرنگاري و مطبوعات و اعتلاي شغل روزنامه نگاري است، البته اين حقيقت را نيز نبايد از ياد برد كه تحقق آرمان هاي متعالي همواره با سرعت انجام نمي شود و كاري به گستردگي مطبوعات اولاً وابسته به روند حركت ساير مؤلفه هاي اجتماعي، اقتصادي، سياسي و فرهنگي است و ثانياً نيازمند تلاش، دانش اندوزي، اخلاق محوري، بردباري و خستگي ناپذيري اصحاب مطبوعات است.

واقعیت این است که براي غلبه بر آسيب ها و چالش هاي توسعه صنعت مطبوعات و اعتلاي حرفه خبرنگاري، نيازمند پيش زمينه هايي از جمله پايبندي همگان به حاكميت قانون و پاسداري از ضوابط و مقررات ناظر بر آن مي باشد.

باید در نظر داشت که از جمله ديگر نيازهاي توسعه و اعتلاي مطبوعات و روزنامه نگاري تقويت آموزش هاي تخصصي روزنامه نگاري، اعمال شرايط و ضوابط قانوني مشخص براي ورود به اين حرفه، كمك به پيشبرد امور تشكل هاي صنفي حرفه اي و مدني روزنامه نگاري به عنوان حلقه واسط بين جامعه مطبوعات، مردم و حكومت، جلب اعتماد مردم از طريق اطلاع رساني دقيق، صحيح و سريع، پرهيز از غوغاسالاري وتكيه بر ميثاق اخلاق حرفه اي روزنامه نگاري از مؤلفه هاي مهمي است، كه مي تواند رسانه هاي كشور را در خدمت توسعه همه جانبه، پيشرفت و سربلندي جامعه اسلامي قرار دهد.

در این میان در یک کلام باید گفت؛ خبرنگار و روزنامه نگار بايد مظهر اخلاق، عدالت و بي طرفي باشد. روزنامه‌نگاران برای این كه بتوانند به‌ عنوان چشم و گوش جامعه حقایق را بیان كرده و قضاوت را به عهده افكار عمومی بگذارند، باید اصل بی‌طرفی را رعایت كنند. لذا برای  شناخت نقاط ضعف و قوت، پيشبرد اهداف ملي و آرمان های خود و برای داشتن جامعه پویا و با نشاط به وجود خبرنگاران و روزنامه نگاران پر تلاش، متعهد و با ایمان نياز داريم. همین ...